Nhân sự kiện Hội thảo khoa học quốc gia CTST 2026 diễn ra vào ngày 16.5.2026 tại Trường đại học Giao thông vận tải TP.HCM (UTH), phóng viên Báo Nhân Dân đã trao đổi với PGS-TS Nguyễn Tiến Thủy – Bí thư Đảng ủy, Phó hiệu trưởng UTH xung quanh vấn đề này.
Thưa ông, điểm nhấn nổi bật nhất của CTST 2026 năm nay là gì?
PGS-TS Nguyễn Tiến Thủy: Điểm nhấn quan trọng nhất của CTST 2026 là tăng cường kết nối giữa nghiên cứu khoa học, đổi mới công nghệ với nhu cầu phát triển hạ tầng trọng điểm của đất nước. Việt Nam đang ở giai đoạn then chốt trong phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông, từ đường sắt tốc độ cao, metro đến logistics cảng biển, giao thông thông minh và hạ tầng số.
Hội thảo không chỉ là diễn đàn học thuật, mà còn là cầu nối giữa nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Trọng tâm không dừng ở công bố kết quả nghiên cứu, mà hướng tới thúc đẩy ứng dụng vào các công trình, dự án cụ thể, phục vụ trực tiếp yêu cầu phát triển quốc gia.
Các nghiên cứu tại hội thảo có thể đóng góp cụ thể gì cho những dự án lớn như đường sắt tốc độ cao, metro hay logistics?
Vai trò của nghiên cứu là rất cụ thể và xuyên suốt. Trong lĩnh vực đường sắt, các nghiên cứu có thể hỗ trợ từ quy hoạch tuyến, thiết kế nhà ga, xử lý nền đất yếu, đến tổ chức thi công, vận hành và bảo trì. Đặc biệt, yêu cầu làm chủ công nghệ cốt lõi là rất cấp thiết khi Việt Nam chuẩn bị triển khai các dự án quy mô lớn.
Với logistics, nghiên cứu góp phần tối ưu hóa vận tải đa phương thức, nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng, giảm chi phí. Những hướng như số hóa logistics cảng biển, kho bãi thông minh hay phân tích dữ liệu lớn sẽ là chìa khóa.
Quan trọng hơn, các nghiên cứu không dừng ở mô hình hay bài báo, mà phải đi vào thực tiễn vận hành, giải quyết các bài toán cụ thể của doanh nghiệp và địa phương.
Với vai trò là đơn vị tổ chức, Trường đại học Giao thông vận tải TP.HCM đang định vị mình như thế nào trong hệ sinh thái nghiên cứu và chuyển giao công nghệ hiện nay?
Trước yêu cầu phát triển các lĩnh vực trọng điểm như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, logistics hiện đại, giao thông thông minh và các ứng dụng kinh tế tầm thấp phục vụ quản lý, khai thác, giám sát hạ tầng đô thị, Nhà trường xác định vai trò là “ba điểm kết nối”.
Thứ nhất, kết nối đào tạo với nhu cầu nhân lực mới, cấp thiết của quốc gia, thông qua chủ động cập nhật chương trình, tăng cường thực hành tại doanh nghiệp, năng lực số, ngoại ngữ và tư duy hệ thống cho người học.
Thứ hai, kết nối nghiên cứu với thực tiễn, hướng các đề tài vào những bài toán cụ thể về kỹ thuật, quản lý, vận hành và chính sách từ doanh nghiệp, địa phương và các dự án lớn.
Thứ ba, kết nối nguồn lực để nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, thông qua hợp tác trong nước và quốc tế, phát triển phòng thí nghiệm liên kết trọng điểm quốc gia, nhóm nghiên cứu mạnh và năng lực chuyển giao công nghệ.
Chúng tôi hướng tới trở thành trung tâm khoa học công nghệ giao thông vận tải theo định hướng ứng dụng, gắn chặt với nhu cầu phát triển đất nước.
Theo ông, đâu là rào cản lớn nhất khiến nhiều nghiên cứu trong ngành giao thông vận tải chưa đi vào thực tiễn và hội thảo lần này có thể góp phần thu hẹp khoảng cách đó ra sao?
Rào cản lớn nhất là sự kết nối giữa nghiên cứu và nhu cầu thực tiễn chưa đủ chặt chẽ. Nhiều đề tài còn xuất phát từ logic học thuật hơn là từ bài toán thực tế, nên khó chuyển hóa thành giải pháp ứng dụng. Bên cạnh đó là thiếu cơ chế hợp tác dài hạn giữa nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
Một điểm nữa là cách đánh giá kết quả nghiên cứu còn nặng về số lượng công bố, chưa chú trọng đầy đủ đến giá trị ứng dụng.
CTST 2026 kỳ vọng sẽ thúc đẩy các nghiên cứu đi vào thí điểm, ứng dụng và kiểm chứng trong thực tế, qua đó tạo ra giá trị thiết thực cho phát triển ngành.
Từ góc độ nhà quản lý giáo dục, ông kỳ vọng gì vào vai trò của sinh viên và các nhà khoa học trẻ trong nghiên cứu khoa học và phát triển ngành giao thông vận tải trong thời gian tới?
Tôi đặt rất nhiều kỳ vọng vào lực lượng trẻ. Trong 10-20 năm tới, họ sẽ là lực lượng trực tiếp đảm nhiệm các dự án lớn của ngành giao thông vận tải.
Đối với sinh viên, nghiên cứu khoa học cần gắn với việc rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn. Các em cần tiếp cận công trường, doanh nghiệp, hệ thống giao thông thực tế.
Đối với các nhà khoa học trẻ, cần có nền tảng chuyên môn vững, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực liên ngành như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, vật liệu, năng lượng và môi trường.
Nếu dám theo đuổi những vấn đề lớn, kiên trì làm chủ công nghệ cốt lõi và gắn bó với nhu cầu của đất nước, lực lượng trẻ sẽ đóng vai trò quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa ngành giao thông vận tải Việt Nam.
Ngày 29-4, Học viện Kỹ thuật quân sự tổ chức hội thảo "Đào tạo tài năng - giải pháp đột phá phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ xây dựng quân đội cách mạng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Chia sẻ tại hội thảo, Thiếu tướng, GS.TS Trần Xuân Nam - Phó giám đốc Học viện Kỹ thuật quân sự - cho biết trong giai đoạn 2026 - 2030, Học viện Kỹ thuật quân sự dự kiến tổ chức triển khai đào tạo được 100-150 kỹ sư quân sự tài năng, 60-75 thạc sĩ tài năng và 30 tiến sĩ chất lượng cao.
Đến giai đoạn 2030-2035, học viện đặt mục tiêu đào tạo được 150 - 200 kỹ sư quân sự tài năng, 75 - 90 thạc sĩ tài năng và 40 tiến sĩ chất lượng cao.
Mục tiêu chung của các chương trình đào tạo tài năng của học viện là đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật - công nghệ có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn sâu, năng lực vượt trội, tư duy sáng tạo, có khả năng dẫn dắt đổi mới sáng tạo, tạo ra tri thức và công nghệ mới.
Từ đó thúc đẩy khả năng làm chủ công nghệ chiến lược trong phát triển các hệ thống vũ khí, trang bị hiện đại...
Theo Thiếu tướng Trần Xuân Nam, từ kinh nghiệm đào tạo tài năng của các trường đại học trong và ngoài nước, học viện đã xây dựng mô hình đào tạo tài năng của học viện với năm đặc điểm lớn:
Thứ nhất, đào tạo nhóm nhỏ, cá thể với tất cả các chuyên ngành, ưu tiên đào tạo các ngành công nghệ chiến lược, đào tạo lực lượng phục vụ xây dựng quân đội hiện đại.
Thứ hai, tuyển chọn học viên giỏi, xuất sắc có thiên hướng nổi trội về STEM: tuyển chọn học viên có thành tích Olympic quốc gia, quốc tế, có kết quả học tập 2 năm đầu đạt giỏi, xuất sắc, tiếng Anh B1.
Thứ ba, chương trình đào tạo tài năng yêu cầu chuẩn đầu ra cao hơn chương trình đào tạo chuẩn: đáp ứng các chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo tài năng thuộc các lĩnh vực STEM. Kỹ sư tài năng đạt chuẩn đầu ra trình độ bậc 7 (tương đương thạc sĩ), tiếng Anh B2 quốc tế.
Thứ tư, liên kết với doanh nghiệp công nghệ và hợp tác quốc tế: thực tập tốt nghiệp và đồ án tốt nghiệp tại doanh nghiệp công nghệ, nhà máy quốc phòng. Học viên cao học, nghiên cứu sinh được cử đi thực tập ngắn hạn ở nước ngoài.
Thứ năm, về chính sách thu hút đào tạo, ưu tiên học viên tốt nghiệp, học viện dự kiến tuyển sinh viên xuất sắc các trường ngoài quân đội đủ điều kiện tham gia đào tạo kỹ sư tài năng.
Học viên tốt nghiệp kỹ sư tài năng được cấp bằng kỹ sư chuyên sâu trình độ bậc 7 (tương đương thạc sĩ) và được phong quân hàm thượng úy, khác biệt với các chương trình đào tạo hiện tại (học viên tốt nghiệp được phong quân hàm thiếu úy hoặc trung úy với học viên tốt nghiệp khá, giỏi, có thành tích xuất sắc).
Với học viên, nghiên cứu sinh tốt nghiệp chương trình đào tạo thạc sĩ tài năng, tiến sĩ chất lượng cao được xem xét thăng quân hàm trước niên hạn.
Đối với kỹ sư quân sự tài năng, học viện dự kiến tuyển chọn học viên đoạt giải nhất, nhì, ba trong các kỳ thi Olympic quốc gia, quốc tế các môn toán, lý, hóa, tin học hoặc những học viên giỏi, xuất sắc thuộc tốp 20% cao nhất toàn quốc trong cùng tổ hợp có kết quả học tập 2 năm đầu tại Học viện Kỹ thuật quân sự đạt loại giỏi trở lên, có tố chất nổi bật, bộc lộ trong học tập, nghiên cứu khoa học và có trình độ ngoại ngữ từ B1 trở lên để triển khai đào tạo kỹ sư quân sự tài năng trong 3,5 năm tiếp theo.
Ngoài ra, tuyển chọn đặc biệt đối với những sinh viên xuất sắc trường ngoài quân đội, có lý lịch rõ ràng, phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có đủ sức khỏe, có năng lực đặc biệt trong lĩnh vực được đào tạo và có điểm trúng tuyển phải tương đương với khóa tuyển sinh kỹ sư quân sự tài năng.
Đối với thạc sĩ tài năng, bên cạnh phẩm chất chính trị, yêu cầu học viên phải tốt nghiệp đại học đạt loại giỏi trở lên, có chứng chỉ tiếng Anh quốc tế trình độ B2 (tương đương bậc 4/6 theo khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam) trở lên.
Đồng thời, học viên phải là tác giả chính của bài báo, báo cáo khoa học trong các ấn phẩm có chỉ số xuất bản do Hội đồng Giáo sư nhà nước quy định đối với các ngành tương ứng.
Đối với tiến sĩ chất lượng cao, học viên phải tốt nghiệp thạc sĩ ngành phù hợp, hoặc tốt nghiệp đại học hạng giỏi trở lên ngành phù hợp, hoặc tốt nghiệp trình độ tương đương bậc 7 theo khung trình độ quốc gia Việt Nam ở một số ngành đào tạo chuyên sâu đặc thù phù hợp với ngành đào tạo tiến sĩ; có chứng chỉ tiếng Anh quốc tế trình độ B2.
Đồng thời là tác giả chính của bài báo khoa học trong các ấn phẩm được tính tới 0,75 điểm trở lên theo điểm tối đa do Hội đồng Giáo sư nhà nước quy định (tại thời điểm bài báo được chấp nhận đăng) đối với các ngành tương ứng.
Theo số liệu từ Sở GD-ĐT, có 151.254 học sinh (HS) đăng ký nguyện vọng (NV) 1 vào lớp 10 các trường THPT công lập. Trong khi đó, số HS lớp 9 năm học 2025-2026 của TP.HCM là 169.079 em (tăng 42.734 HS so với năm học trước: khu vực 1 tăng 29.848 HS, khu vực 2 tăng 8.419, khu vực 3 tăng 4.467). Như vậy cả 3 khu vực có khoảng hơn 17.000 HS tốt nghiệp THCS không dự thi lớp 10.
Những năm trước ở khu vực 1 (TP.HCM cũ) dao động từ 10.000-12.000 HS hoàn thành bậc THCS không dự thi lớp 10. Năm nay, với kỳ thi đầu tiên sau sáp nhập TP.HCM, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu, con số HS không dự thi như trên được các giáo viên (GV) nhận định là hợp lý, ổn định.
Ngoài ra, tổng chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 của 181 trường THPT công lập năm nay xấp xỉ 120.000 HS. Như vậy, với 151.254 HS đăng ký NV 1 và tỷ lệ phân luồng HS sau THCS vào học lớp 10 công lập của TP.HCM năm nay là 79,4% thì còn khoảng 31.000 HS sẽ không trúng tuyển vào các trường công lập sau kỳ thi.
Từ chỉ tiêu tuyển sinh và số HS đăng ký NV vào từng trường, bà Nguyễn Đoan Trang, Hiệu trưởng Trường THCS Trần Văn Ơn (P.Tân Định), nhận định áp lực năm nay không quá nặng nề. Việc quan trọng nhất của phụ huynh, HS là nhìn nhận chính xác năng lực của mình để chọn trường phù hợp định hướng nghề nghiệp, phát huy sở trường học các môn tự chọn và đảm bảo việc học ổn định ở bậc THPT.
Theo các chuyên gia về tư vấn NV lớp 10, áp lực tuyển sinh lớp 10 năm nay tại TP.HCM "hạ nhiệt'' khi có 94 trường trong tổng số 181 trường THPT tuyển sinh lớp 10 (hơn 50% tổng số trường) tăng chỉ tiêu, thêm 202 lớp với 9.090 HS.
Thêm vào đó, năm học 2026-2027, TP có thêm 5 trường THPT mới ở các phường Phú Mỹ, Tân Phú, Thới An, Dĩ An, Đông Hưng Thuận, tuyển tổng số 3.330 HS.
Một GV chủ nhiệm lớp 9 của Trường THCS Nguyễn Ảnh Thủ (P.Đông Hưng Thuận) đánh giá những trường này được thành lập tại những khu vực gặp áp lực về tuyển sinh đầu cấp rất lớn nên không chỉ giải quyết nhu cầu tại chỗ mà còn giảm tải cho cả cụm khu vực.
Tăng chỉ tiêu, thêm trường học mới là những nhân tố dẫn đến tỷ lệ chọi lớp 10 vào các trường THPT công lập giảm so với năm 2025. Nếu kỳ tuyển sinh năm trước, trường THPT có tỷ lệ chọi 10 lớp thường cao nhất là 3,84 thì năm nay là 2,84.
Ở mùa tuyển sinh năm trước, tỷ lệ chọi lớp 10 của 115 trường THPT ở khu vực 1 (TP.HCM cũ) có sự biến động và thay đổi lớn, đặc biệt đối với những trường tốp đầu. Chẳng hạn, năm 2025, Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền không còn nằm ở tốp 10 trường dẫn đầu tỷ lệ chọi như hằng năm mà đứng ở vị trí thứ 13, Trường THPT Bùi Thị Xuân tỷ lệ chọi đứng ở vị trí 27, đặc biệt Trường THPT Gia Định ở vị trí 57…
Đến năm nay, tỷ lệ chọi ở các trường tốp đầu đã trở lại đúng vị trí vốn có trước đây. Năm nay, Trường THPT Bùi Thị Xuân dẫn đầu với tỷ lệ 2,84, tiếp đến đến là Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa với tỷ lệ 2,79 và Thủ Đức đạt 2,57.
Các trường có mức cạnh tranh cao khác gồm: Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền (2,51), Lê Trọng Tấn (2,45), Mạc Đĩnh Chi (2,35), Nguyễn Hữu Huân (2,35), Lê Quý Đôn (2,31), Phú Nhuận (2,22), Phạm Văn Sáng (2,17), Vĩnh Lộc (2,16), Trần Phú (2,12), Thạnh Lộc (2,11), Tây Thạnh (2,07), Bình Phú (2,05) và Trần Khai Nguyên (2,02).
Ở nhóm trung bình, tức trường thuộc tốp 2, tỷ lệ chọi phổ biến dao động từ 1,1 đến dưới 2,0. Đây là nhóm chiếm tỷ lệ lớn nhất. Những trường như THPT Hùng Vương (1,66), Võ Thị Sáu (1,4), Nguyễn Du (1,38), Nguyễn Thái Bình (1,22)… có mức cạnh tranh vừa phải, phù hợp với đa số HS có học lực khá. Nhóm này thường có lợi thế về quy mô chỉ tiêu tương đối lớn, giúp "giãn" áp lực tuyển sinh.
Đáng chú ý là nhóm trường có tỷ lệ chọi thấp, thậm chí dưới 1,0 - nghĩa là số NV 1 ít hơn chỉ tiêu. Nhóm này gồm Trường THPT Nguyễn Văn Linh (0,18), Ngô Gia Tự (0,26), Trần Hữu Trang (0,29), GDKTTH Lê Thị Hồng Gấm (0,3) hay THPT Nguyễn Thị Diệu (0,38)…
Những trường có ít HS đăng ký NV 1, dẫn đến tỷ lệ chọi thấp là những trường thuộc tốp 3, có điểm chuẩn thấp nhất, thường được HS chọn làm NV 3. Tức NV an toàn của kỳ thi tuyển sinh lớp 10 hằng năm.
Tại hội nghị tuyển sinh năm 2026 diễn ra hôm nay 20-4 ở TP.HCM, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhấn mạnh định hướng xuyên suốt là đảm bảo tính ổn định trong công tác tuyển sinh, hạn chế những thay đổi gây xáo trộn cho thí sinh và các cơ sở đào tạo, đồng thời vẫn giữ nguyên tắc tự chủ đại học đi kèm quản lý nhà nước linh hoạt.
Theo Thứ trưởng Lê Quân, tuyển sinh không chỉ là "cửa vào" của các trường mà còn là công cụ điều tiết chất lượng, phân tầng và định vị các cơ sở giáo dục đại học.
Trong bối cảnh mới, hệ thống đại học sẽ phân hóa rõ hơn theo chất lượng, sứ mạng và phân khúc đào tạo, đòi hỏi tuyển sinh phải quay về bản chất là đánh giá đúng năng lực người học.
Vì vậy, quản lý nhà nước về tuyển sinh cần chuyển mạnh sang định hướng chất lượng, tạo điều kiện để mỗi trường tuyển đúng người học phù hợp chiến lược phát triển.
Nhiều ngành hiện yêu cầu đầu vào cao hơn, không chỉ ở kiến thức mà còn ở năng lực công nghệ, tư duy đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng.
Tuyển sinh cần quay lại bản chất là đánh giá đúng năng lực người học để đáp ứng yêu cầu từng lĩnh vực đào tạo.
Bộ đang rà soát danh mục ngành đào tạo theo hướng mở, linh hoạt, phù hợp với thị trường lao động.
Ông Quân lưu ý các cơ sở giáo dục đại học cần chủ động xây dựng lộ trình chuẩn bị, tránh bị động khi các quy định mới về xác định chỉ tiêu tuyển sinh, trong đó có điều chỉnh yêu cầu đối với đội ngũ giảng viên được áp dụng trong thời gian tới.
Một điểm nhấn quan trọng là tiếp tục mở rộng quyền tự chủ cho các trường trong tuyển sinh.
Thứ trưởng Lê Quân cho rằng chính sách tuyển sinh cần tạo không gian tự chủ để các trường lựa chọn mô hình phù hợp. Tự chủ không đồng nghĩa đưa ra tiêu chí thiếu cơ sở hoặc gây bất bình đẳng cho thí sinh; mọi tiêu chí xét tuyển phải hợp lý, minh bạch và có căn cứ khoa học.
Thực tế từng có trường áp dụng chuẩn ngoại ngữ hoặc công thức xét tuyển chưa phù hợp, gây tốn kém và phát sinh thủ tục, cần được rà soát thường xuyên.
Chính sách tuyển sinh khi ban hành cũng cần có tính ổn định tương đối, có thời gian đánh giá tác động dài hạn, tránh thay đổi liên tục gây xáo trộn tâm lý xã hội.
Thứ trưởng nhấn mạnh quy chế tuyển sinh năm 2026 vì vậy được xây dựng theo hướng ổn định dài hạn đến năm 2030.
Những điều chỉnh chủ yếu mang tính kỹ thuật như giới hạn số nguyện vọng còn 15, chuẩn hóa quy đổi điểm giữa các phương thức. Việc quy đổi điểm do các trường thực hiện dựa trên dữ liệu thực chứng, Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đóng vai trò hướng dẫn.
Ông Quân cho rằng chất lượng đại học không chỉ quyết định ở đầu vào mà còn nằm rất lớn ở quá trình đào tạo, nên cần chú trọng cả khâu đánh giá trong đào tạo, không chỉ tập trung vào tuyển sinh.
"Vấn đề tuyển sinh là vấn đề nhạy cảm, nên cần nghiên cứu thật kỹ trước khi đưa ra những chính sách. Những kiến nghị, đóng góp của các trường, các chuyên gia, Vụ Giáo dục đại học và bộ sẽ tiếp thu và cam kết quy chế tuyển sinh ổn định đến năm 2030 và dần hướng về giao quyền tự chủ cho các trường", ông Quân khẳng định.
Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, năm 2026 sẽ triển khai các chương trình đào tạo tài năng trong các lĩnh vực như bán dẫn, hạt nhân, đường sắt.
Đặc biệt, nhóm ngành công nghệ chiến lược và triển khai học bổng cho các chương trình kỹ sư, thạc sĩ lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học).
Theo quy chế mới, thí sinh đăng ký xét tuyển phải đạt tối thiểu 15 điểm cho tổ hợp ba môn; Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ công bố ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào cho ba nhóm ngành: đào tạo giáo viên, sức khỏe và pháp luật. Phương thức xét học bạ sẽ sử dụng kết quả cả ba năm THPT thay vì một vài học kỳ như trước.
Đáng chú ý, số nguyện vọng được giới hạn tối đa 15; chứng chỉ ngoại ngữ được quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ hoặc điểm thưởng theo bảng quy đổi 5 mức chênh lệch; tổng điểm cộng không vượt quá 10% thang điểm xét tuyển; ưu tiên khu vực được xác định theo nơi học THPT của thí sinh.
Theo kế hoạch, thí sinh đăng ký và điều chỉnh nguyện vọng từ ngày 2 đến 14-7. Các trường công bố kết quả xét tuyển vào ngày 10-8. Toàn bộ quy trình tiếp tục được thực hiện trên hệ thống chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
