Bộ Ngoại giao Iran ngày 6/5 đưa ra cảnh báo bất thường nhắm vào “những nhà cầm quyền tại Abu Dhabi”, thủ đô Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), quốc gia nằm đối diện với Iran qua vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz.
Tehran cáo buộc quốc gia vùng Vịnh giàu dầu mỏ này đang bắt tay với Mỹ và Israel để chống lại Iran, đồng thời đe dọa về những “hậu quả nguy hiểm” nếu UAE không chấm dứt quan hệ với các nước này.
Thay vì lùi bước và nhượng bộ trước lời đe dọa của Iran, chỉ vài giờ sau đó, hãng thông tấn nhà nước UAE đưa tin Tổng thống Mohammed bin Zayed đã điện đàm với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ông Netanyahu bày tỏ sự đoàn kết với UAE sau khi nghe tin về một đợt tấn công mới bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran nhắm vào cơ sở dầu mỏ của nước này hồi đầu tuần.
Kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran bùng phát ngày 28/2, UAE đã hứng chịu nhiều cuộc tấn công từ Iran hơn bất kỳ quốc gia nào khác, bao gồm cả các đợt oanh tạc mới nhất vào sáng 8/5.
Vivian Nereim, nhà bình luận của NY Times, cho rằng cuộc điện đàm của Tổng thống Mohammed bin Zayed với Thủ tướng Netanyahu là một trong nhiều dấu hiệu cho thấy chính phủ UAE đã quyết định thắt chặt hơn nữa liên minh với Israel và Mỹ, bất chấp rủi ro từ các đòn tấn công của Iran.
Xu hướng này vẫn tiếp tục ngay cả khi Tổng thống Donald Trump và quan chức Mỹ dường như hạ thấp mức độ nghiêm trọng của các cuộc tấn công vào UAE trong bối cảnh lệnh ngừng bắn, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 8/4, đang được thực thi.
“Có một niềm tin tuyệt đối rằng ông Trump sẽ hành động đúng đắn. Những gì phù hợp với di sản của ông ấy và lợi ích của Mỹ cũng sẽ phù hợp với chúng tôi”, Nadim Koteich, nhà bình luận thân cận với chính phủ UAE, nói.
Mức độ đáp trả của Iran đối với chiến dịch của Mỹ và Israel đã gây cú sốc lớn cho nhiều người tại UAE. Dù quốc gia này cho phép Mỹ đặt căn cứ không quân, Abu Dhabi không phải là bên trực tiếp tham gia xung đột và vốn có quan hệ văn hóa, kinh tế lâu đời với Iran.
Trước xung đột, UAE là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Iran. Khi tên lửa, UAV Iran lao xuống các cơ sở năng lượng, sân bay và khách sạn UAE giai đoạn đầu xung đột, làm ít nhất 10 dân thường thiệt mạng, cú sốc đó đã biến thành nỗi phẫn nộ.
“Cả lãnh đạo và người dân ngày càng thấy rằng việc Iran tập trung tấn công vào UAE đã biến cuộc chiến này thành ‘khoảnh khắc 11/9’ của chúng tôi”, Marwan Alblooshi, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Chính sách UAE ở Abu Dhabi, nói, đề cập tới ngày xảy ra cuộc khủng bố ở Mỹ năm 2001.
Tối 7/5, giới chức Iran cáo buộc UAE không kích các mục tiêu phía nam nước này. Khi được đề nghị bình luận, UAE không xác nhận cũng không bác bỏ, mà dẫn lại tuyên bố lên án Iran mà họ đưa ra trước đó. Sau đó, quân đội Mỹ tuyên bố đã “tấn công các cơ sở quân sự Iran đứng sau các cuộc tập kích vào lực lượng Mỹ” gần eo biển Hormuz.
Hiện chưa rõ tại sao UAE lại rơi vào tầm ngắm của Iran nhiều hơn các nước láng giềng vùng Vịnh. Dubai cách bờ biển của Iran khoảng 160 km, đồng nghĩa thành phố này có thể bị tấn công bằng các loại vũ khí tầm ngắn.
Ông Koteich gọi đây là “tâm điểm của toàn cầu hóa”, có nghĩa là tác động kinh tế khi tấn công vào UAE sẽ gây tiếng vang lớn hơn nhiều so với việc tập kích Kuwait hay Bahrain.
Giới chức Iran cũng nhiều lần chỉ trích UAE vì mối quan hệ mật thiết với Israel, vốn được thiết lập từ năm 2020. Mối quan hệ đối tác này thậm chí còn trở nên khăng khít hơn trong thời gian xung đột. Theo hai nguồn tin thân cận, quân đội Israel đã triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm Sắt tại UAE nhằm đối phó với UAV và tên lửa tầm ngắn Iran.
Ông Koteich mô tả cuộc xung đột giống như “liều thuốc kích thích cho mối quan hệ này”.
Xung đột cũng đã khiến chính phủ UAE phải đánh giá lại các mối quan hệ khu vực. Giới chức nước này phàn nàn rằng các láng giềng Arab đã không thể hiện đủ sự đồng cảm và tinh thần đoàn kết cần thiết. Họ cho rằng Pakistan, nước đang làm trung gian giữa Mỹ và Iran, quá mềm mỏng và sẵn sàng chiều theo lập trường của Tehran.
“Cuộc chiến càng kéo dài, họ càng có thêm thời gian để suy ngẫm về vị thế của mình trên thế giới, vị trí của họ ở vùng Vịnh, cũng như ai thực sự là bạn, ai không phải. Họ đang nhìn mọi thứ theo lằn ranh rất rõ ràng: bạn hay thù”, Barbara A. Leaf, cựu đại sứ Mỹ tại UAE, nói.
Mối quan hệ của UAE với Arab Saudi, vốn từng là đồng minh thân cận, đã trở nên căng thẳng suốt nhiều tháng qua. Abu Dhabi tháng trước thông báo rút khỏi OPEC, liên minh các nước xuất khẩu dầu mỏ mà trong đó Riyadh được xem là lãnh đạo thực tế.
Giới chức UAE cho biết động thái này nhằm cho phép đất nước của họ tự tăng sản lượng dầu để đáp ứng nhu cầu dài hạn của thị trường, nhưng đồng thời cũng cho thấy UAE ngày càng muốn đi theo con đường riêng. UAE hiện tin họ cần gắn bó chặt chẽ hơn với Mỹ.
“Mỹ đã ở bên chúng tôi”, Abdulkhaleq Abdulla, nhà khoa học chính trị nổi tiếng của UAE, nói. “Nếu không có các hệ thống như Patriot của Mỹ để đánh chặn tên lửa Iran, chúng tôi đã không thể bảo vệ mình. Quan hệ với Mỹ là trụ cột thiết yếu đối với sự ổn định của chúng tôi”.
Thông tin được phát ngôn viên Hamas Basim Naim công bố hôm nay, một ngày sau khi thủ lĩnh Khalil Al-Hayya xác nhận con trai Azzam bị thương nặng sau cuộc không kích của Israel nhằm vào Gaza City.
Thủ lĩnh Hayya cũng cáo buộc Israel đang cản trở các nỗ lực đàm phán, hiện thông qua trung gian là Hội đồng Hòa bình do Tổng thống Mỹ Donald Trump dẫn dắt. "Những vụ tấn công và vi phạm lệnh ngừng bắn từ Israel cho thấy họ không muốn tuân thủ thỏa thuận, cũng không thực thi đúng những điều kiện trong giai đoạn một", ông nói.
Trước Azzam, ông Hayya từng có ba người con thiệt mạng vì những cuộc tập kích của Israel. Lần gần nhất xảy ra năm 2025, khi quân đội Israel hạ sát ban lãnh đạo Hamas đang họp tại Qatar. Ông Hayya thoát chết, nhưng một người con trai của ông nằm trong số 6 người thiệt mạng.
Hai người con trai khác của Hayya thiệt mạng trong các vụ tập kích ở Gaza vào năm 2008 và 2014, đều được cho là liên quan âm mưu ám sát ông.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) chưa bình luận về thông tin. Báo Jerusalem Post dẫn nguồn tin quan chức Israel cho biết Azzam Al-Hayya không phải mục tiêu mà họ nhắm đến ở Gaza City.
Khalil Al-Hayya là trưởng đoàn đàm phán của Hamas trong các cuộc thảo luận do Mỹ làm trung gian về tương lai Gaza. Lãnh đạo Hamas cùng các lực lượng khác của Palestine đang đối thoại ở Ai Cập với các bên trung gian và Nickolay Mladenov, đặc phái viên của Tổng thống Trump phụ trách Hội đồng Hòa bình.
Hayya sống lưu vong bên ngoài Dải Gaza và là quyền thủ lĩnh chính trị của Hamas. Ông được xem là người có quyền lực nhất trong hội đồng lãnh đạo 5 thành viên, cơ chế được thiết lập sau khi thủ lĩnh Ismail Haniyeh và Yahya Sinwar bị hạ sát năm 2024.
Hamas tổ chức bỏ phiếu bầu tân thủ lĩnh chính trị vào ngày 2/5, trong đó Hayya là một trong hai ứng viên chủ chốt, song kết quả chưa được công bố.
Thỏa thuận tái lập hòa bình tại Dải Gaza được Israel và Hamas nhất trí hồi tháng 10/2025, bao gồm giai đoạn một là lệnh ngừng bắn và quân đội Israel rút dần khỏi khu vực. Giai đoạn tái thiết vùng lãnh thổ có thể được khởi động khi Hamas đồng ý giải giáp.
Ít nhất 830 người Palestine đã thiệt mạng vì các cuộc không kích của Israel kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực.
Sáng qua 6.5, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên tài khoản mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ sẽ tạm hoãn chiến dịch hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz mang tên Dự án Tự do trong một thời gian ngắn, chỉ một ngày sau khi chiến dịch được công bố. Nhà lãnh đạo giải thích rằng lệnh tạm hoãn dựa trên yêu cầu của Pakistan và các nước khác, sự thành công về quân sự trong chiến dịch chống Iran và "thực tế là đã có tiến triển lớn về phía một thỏa thuận đầy đủ và cuối cùng với đại diện Iran". Ông Trump cho biết đây là quyết định có sự "đồng thuận chung" để xem thỏa thuận có được ký kết hay không, song cũng lưu ý rằng Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa cảng biển Iran.
Thông báo đột ngột của Tổng thống Trump mâu thuẫn với những tuyên bố chỉ vài giờ trước đó của các quan chức hàng đầu Nhà Trắng. Cụ thể, trong cuộc họp báo tại Lầu Năm Góc, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth nói rằng Washington đã thiết lập một hành lang an toàn qua eo biển Hormuz và hàng trăm tàu thương mại đang nối đuôi nhau để đi qua. "Chúng tôi biết người Iran đang xấu hổ về sự thật này. Họ nói muốn kiểm soát eo biển nhưng thực tế thì không", ông Hegseth nói. Trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng sau đó, Ngoại trưởng Marco Rubio cho rằng việc Mỹ đưa tàu thuyền qua eo biển là "ân huệ cho thế giới vì chỉ có Mỹ mới làm được điều đó".
Trước đó, các hãng vận tải biển, bảo hiểm và giới quan sát đánh giá rằng việc di chuyển qua eo biển Hormuz vẫn mang rủi ro cao bất chấp sự đảm bảo của Mỹ. Ngay trong ngày đầu tiên, Mỹ và Iran đã trao đổi hỏa lực dữ dội trong khi một số hãng vận tải xác nhận tàu hàng đã bị tấn công. Theo tờ The Guardian, chỉ có 2 tàu hàng treo cờ Mỹ qua được eo biển Hormuz nhờ sự hộ tống của nước này trong khi hàng trăm tàu khác với thủy thủ đoàn lên đến 23.000 người đang kẹt lại vịnh Ba Tư.
Việc hoãn chiến dịch hộ tống được xem là chiến thuật "cây gậy và củ cà rốt" điển hình của ông Trump, khi ông sử dụng sức mạnh quân sự để gây áp lực tối đa, sau đó tạm dừng như biện pháp khuyến khích Iran chấp nhận thỏa thuận.
Chuyên gia Joshua Tallis, thuộc Trung tâm phân tích hải quân (Mỹ), nhận định đây là mức cược rủi ro thấp để chính quyền ông Trump chìa cành ô liu ra cho Iran, trong bối cảnh xung đột gây tác động kinh tế, chính trị tại Mỹ nhưng Nhà Trắng chưa tìm ra cách tháo gỡ thế bế tắc. Mặc dù lệnh ngừng bắn đã được công bố cách đây một tháng, Mỹ và Iran vẫn chưa đạt thỏa thuận giải quyết xung đột trong khi việc đàm phán trực tiếp chưa có dấu hiệu khôi phục.
Một số chuyên gia khác cho rằng chính quyền ông Trump đang vội vã tìm lối thoát cho bế tắc tại eo biển Hormuz và chỉ ra tình huống khó xử mà Mỹ đang đối mặt. "Nếu ông Trump chấp nhận một thỏa thuận hẹp về eo biển và hoãn đối thoại hạt nhân, đồng nghĩa Mỹ từ bỏ đòn bẩy nhờ việc phong tỏa Iran. Nếu ông ấy chờ một thỏa thuận toàn diện hơn, kinh tế toàn cầu sẽ tiếp tục thiệt hại. Nếu ông ấy oanh tạc trở lại, ông ấy phải đánh cược rằng việc đó sẽ mang Iran trở lại bàn đàm phán theo cách nhượng bộ hơn", Chủ tịch Richard Fontaine của Trung tâm an ninh Mỹ Mới phân tích với tờ Financial Times.
Truyền thông Iran gọi việc Mỹ tạm dừng hộ tống tàu thuyền là bước lùi trước sự cứng rắn của Tehran. Trong chuyến thăm Bắc Kinh hôm qua, Ngoại trưởng Abbas Araghchi nói với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị rằng Tehran luôn sẵn sàng đương đầu với hành động gây hấn nhưng cũng nghiêm túc trong ngoại giao, đồng thời tuyên bố Iran sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận "công bằng và toàn diện".
Tờ The Wall Street Journal ngày 29.4 dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Trump đã chỉ thị trợ lý chuẩn bị cho việc kéo dài phong tỏa Iran.
Theo đó, trong các cuộc họp gần đây, ông Trump chọn cách tiếp tục bóp nghẹt nền kinh tế và xuất khẩu dầu của Iran bằng cách ngăn chặn tàu thuyền ra vào cảng biển của nước này.
Nhà lãnh đạo tin rằng những phương án khác như khôi phục chiến sự hoặc rút khỏi xung đột đều mang nhiều rủi ro hơn việc duy trì phong tỏa.
Đến nay, ông Trump cảm thấy thoải mái với việc duy trì phong tỏa lâu dài, cách mà ông cho là đang đẩy Iran về phía "tình trạng sụp đổ". Một quan chức Mỹ cấp cao nói rằng việc phong tỏa đang phá hủy kinh tế Iran vì khiến nước này gặp khó trong việc lưu trữ dầu chưa bán được, và buộc Tehran phải đưa ra đề xuất mới.
Việc đơn phương chấm dứt chiến sự mang lại lối thoát nhanh chóng cho xung đột và giải tỏa áp lực cho kinh tế Mỹ và toàn cầu. Tuy nhiên, đề xuất mới của Iran vào cuối tuần qua sẽ cho phép nước này đặt ra điều kiện cho lối thoát đó.
Việc khôi phục chiến sự có thể làm suy yếu Iran thêm nhưng nhiều khả năng hứng chịu đòn đáp trả, khiến hạ tầng năng lượng vùng Vịnh bị thiệt hại thêm, gia tăng chi phí xung đột.
Tuy nhiên, việc duy trì phong tỏa cũng làm kéo dài xung đột và đẩy giá xăng dầu lên cao, tác động đến ông Trump và đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 tới. Việc phong tỏa đã khiến số lượng tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz giảm xuống mức thấp nhất từ đầu xung đột.
Iran được cho là đã đưa ra đề xuất mới gồm 3 bước là mở cửa eo biển Hormuz, chấm dứt phong tỏa và sẽ đàm phán về chương trình hạt nhân vào giai đoạn sau. Tuy nhiên, ông Trump có vẻ như không đồng ý với đề xuất này và nói với các trợ lý vào hôm 27.4 rằng đề xuất cho thấy Iran không đàm phán một cách thiện chí.
Theo CNN, các nguồn tin gần gũi với tiến trình đàm phán tiết lộ rằng các nhà đàm phán tại Pakistan dự kiến nhận được đề xuất mới từ Iran trong vài ngày tới, sau khi ông Trump tỏ ý không chấp nhận phiên bản trước đó.
"Iran không thể tự mình giải quyết vấn đề. Họ không biết cách ký một thỏa thuận phi hạt nhân. Tốt hơn là họ nên sớm khôn ngoan hơn", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm nay 29.4, kèm bức ảnh chế ông cầm súng với dòng cảnh báo sẽ không mềm mỏng nữa.
