Những năm cuối đời trung tướng Trần Quang Khánh, tôi có may mắn vài dịp được nghe ông kể chuyện về đời binh nghiệp của mình. Khuôn mặt phúc hậu, kiệm lời song luôn vui vẻ trong khi trò chuyện. Sinh năm 1925, sống qua một thế kỷ đời người, trung tướng Trần Quang Khánh vẫn giữ tác phong thận trọng khi kể lại mỗi sự kiện, con người của Trung đoàn 165 – Trung đoàn Thành đồng biên giới (Đại đoàn 312) chiến đấu anh dũng tại chiến dịch Điện Biên Phủ.
Đây là trận đánh thứ hai của chiến dịch (sau trận mở màn Him Lam), diễn ra từ đêm 14.3 đến rạng sáng 15.3.1954. Cứ điểm đồi Độc Lập (người Pháp gọi là Gabrielle) nằm trên một quả đồi riêng rẽ không một bóng cây, dày đặc đường hào, ụ súng. Nhiệm vụ tiêu diệt cứ điểm đồi Độc Lập được giao cho Trung đoàn 165 (Đại đoàn 312) do Trung đoàn trưởng 165 Lê Thùy chỉ huy đánh vào hướng chủ yếu – hướng đông nam và Trung đoàn 88 (Đại đoàn 308) do Trung đoàn trưởng Bùi Nam Hà chỉ huy đánh vào hướng thứ yếu – hướng đông bắc. Đại đoàn Công pháo 351 tập trung toàn bộ hỏa lực pháo binh trực tiếp yểm hộ. Đại đoàn trưởng Đại đoàn 308 Vương Thừa Vũ chỉ huy chung trận đánh.
Thử thách đầu tiên Chính ủy Trung đoàn Trần Quang Khánh phải đối mặt đó là: hôm đó, trời mưa rất to, đường xuất kích và chiến hào đầy bùn đất. Pháo địch bắn vào phòng tuyến của ta nhưng vì trời mưa, đường trơn, sơn pháo 75 ly và súng cối 120 ly chuyển sang chưa kịp nên chưa được lệnh tiến công, mà cần chờ đợi. Đến 24 giờ vẫn chưa có lệnh tiến công phát ra từ Chỉ huy trưởng Vương Thừa Vũ.
Các tiểu đoàn rất sốt ruột. Anh em kiến nghị trung đoàn đề nghị cấp trên cho đánh ngay, không cần chờ hỏa lực của sơn pháo. Thường vụ Đảng ủy Trung đoàn 165 họp bất thường. Bí thư Đảng ủy Trung đoàn Trần Quang Khánh quyết định: phải chấp hành nghiêm mệnh lệnh của cấp trên. Phải có đủ lực lượng hỏa lực chế áp địch mới đánh chắc thắng.
Sang đến ngày 15.3.1954, sơn pháo và súng cối 120 ly đã lên đủ. 3 giờ 30 phút, Chỉ huy trưởng Vương Thừa Vũ hạ lệnh tiến công. Trận đánh đồi Độc Lập bắt đầu. Các loại pháo của ta đồng loạt lên tiếng. Hỏa lực địch ở cửa mở (đột phá khẩu) gần như tê liệt. Trung đoàn 165 mở cửa rất thuận lợi. Sau ít phút bất ngờ, pháo binh Pháp bắn dồn dập vào các mũi xung kích của ta. Mũi tiến công của Trung đoàn 88 mở cửa chệch hướng, sau phải điều chỉnh lại, đã gặp các mũi xung kích của Trung đoàn 165.
Trung tướng Trần Quang Khánh nhớ lại: “Trung đoàn 165 là đơn vị ít kinh nghiệm đánh công kiên, còn Trung đoàn 88 là đơn vị có nhiều kinh nghiệm đánh các cứ điểm của Đại đoàn 308. Thế nhưng, do Trung đoàn 88 được điều đi đánh nghi binh địch ở bên Lào; khi trở về thời gian chuẩn bị chiến dịch ít cho nên khi đánh vào đồi Độc Lập thì đột phá khẩu của Trung đoàn 165 mở được nhanh chóng, gọn gàng, đơn vị tiến quân vào nhanh; trong khi Trung đoàn 88 đánh phía cửa đột phá bên kia không vào được. Trung đoàn 88 phải chuyển quân sang cửa đột phá của Trung đoàn 165”.
Chiến sự diễn ra ác liệt. Hai cánh quân của Trung đoàn 88 và Trung đoàn 165 cùng kết thúc trận đánh vào lúc 5 giờ sáng. Lá cờ “Quyết chiến quyết thắng” đã được các chiến sĩ Trung đoàn 165 cắm lên sở chỉ huy của Pháp ở đồi Độc Lập. Địch cho quân phản kích nhưng thất bại. Trận đánh kết thúc lúc 7 giờ 30 phút. Ánh bình minh ngày 15.3.1954 ló dạng cũng là khi cứ điểm đồi Độc Lập bị tiêu diệt hoàn toàn.
Trung tướng Trần Quang Khánh bồi hồi: “Hai đơn vị (Trung đoàn 165 và Trung đoàn 88) đã thắng gọn, tiêu diệt 1 tiểu đoàn lính Âu Phi và 1 đại đội lính Thái ở đồi Độc Lập. Trung đoàn 165 đã đạt được thành tích lớn hơn, được Bộ Tư lệnh khen thưởng cao hơn. Như thế, Trung đoàn 165 đi sau về đánh công kiên trong một trận khó khăn lớn, địch mạnh như vậy, có pháo binh yểm hộ như vậy, mà thắng lợi giòn giã lại thuộc về Trung đoàn 165. Đó là một vinh dự lớn, cán bộ và chiến sĩ ở Trung đoàn 165 rất phấn khởi”.
Sau các trận đánh tổng công kích, trưa 7.5.1954, từ điểm cao 506, Trung đoàn 165 tập trung tất cả hỏa lực bắn chi viện cho Trung đoàn 209 tiến công điểm cao 507, tiêu diệt gọn cứ điểm này. Đến 15 giờ cùng ngày, Trung đoàn 165 và các đơn vị bạn ào ạt đánh vào trung tâm Mường Thanh. 17 giờ 30 phút ngày 7.5.1954, tướng Đờ Cát cùng toàn thể bộ tham mưu tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ ra hàng. Trong chiến công “chấn động địa cầu” này, Trung đoàn 165 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.
Gần 70 năm sau, kể chuyện cho tôi nghe, trung tướng Trần Quang Khánh kể nhiều về Trung đoàn trưởng Lê Thùy (sau này là trung tướng, Phó Tư lệnh Quân khu 2) – một người chỉ huy xuất sắc, tài ba; về Tiểu đoàn trưởng Thiết Cương đã anh dũng hy sinh vào ngày cuối cùng trước giờ chiến thắng.
Là nhân chứng của nhiều sự kiện lịch sử (chiến thắng Đông Khê 1950, chiến thắng Điện Biên Phủ 1954, ở cơ quan “nhà con rồng” những ngày sôi động nhất của đất nước mùa xuân 1975 song trung tướng Trần Quang Khánh hết sức kín tiếng. Ông hầu như không kể về mình, không viết hồi ký dù với vai trò chánh văn phòng ở cơ quan quân sự cao nhất cả nước ngót 20 năm.
Chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân 1975, đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, ông làm Chánh Văn phòng Bộ Tổng Tham mưu, đã che mắt cơ quan tình báo Mỹ và Việt Nam Cộng hòa khi đại tướng – Tổng tham mưu trưởng Văn Tiến Dũng vào trực tiếp chỉ đạo chiến dịch Tây nguyên (tháng 3.1975) sau đó là Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng Sài Gòn (30.4.1975). Ở Hà Nội, hằng ngày, văn phòng tổ chức xe ô tô vẫn đưa đón “đại tướng – Tổng tham mưu trưởng” như thường lệ mà không hề bị phát hiện. Cuộc đời ông có nhiều năm gắn bó với đại tướng Văn Tiến Dũng.
Ông kể: “Tôi vô cùng biết ơn anh về tất cả những gì anh đã giúp cho thế hệ cán bộ quân đội chúng tôi từng bước trưởng thành và có thể hoàn thành được những nhiệm vụ mà cách mạng và đất nước giao cho”.
Ngày 13.5, Thanh tra thành phố Đà Nẵng cho biết đã ban hành kết luận thanh tra đối với dự án khu dân cư An Phú tại phường Quảng Phú và dự án khu phố mới Phước An tại xã Tiên Phước do Công ty CP Đầu tư phát triển hạ tầng Quảng Nam (QNIC) làm chủ đầu tư.
Hai dự án này trước đây được UBND tỉnh Quảng Nam chấp thuận chủ trương đầu tư với quy mô hàng chục ha. Trong đó, dự án khu phố mới Phước An có diện tích hơn 69.000 m², tổng vốn đầu tư khoảng 73,7 tỉ đồng; còn dự án khu dân cư An Phú rộng gần 30 ha với tổng vốn đầu tư khoảng 261 tỉ đồng.
Theo kết luận thanh tra, QNIC và Công ty CP Địa ốc First Real từng ký hợp đồng hợp tác đầu tư để góp vốn thực hiện dự án khu dân cư An Phú với tổng số tiền 190 tỉ đồng. Sau đó, hai bên tiếp tục ký hợp đồng đặt cọc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất đối với 343 lô đất nền tại dự án.
Thanh tra thành phố Đà Nẵng xác định QNIC đã thực hiện huy động vốn với First Real nhưng chưa có văn bản báo cáo Sở Xây dựng tỉnh Quảng Nam trước đây và chưa được cơ quan chức năng thông báo đủ điều kiện huy động vốn theo quy định.
Kết luận thanh tra cũng nêu rõ việc QNIC huy động vốn thông qua hình thức hợp đồng đặt cọc thỏa thuận nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất đối với 343 lô đất là chưa đúng quy định pháp luật.
Riêng tại dự án khu dân cư An Phú có tổng cộng 526 lô đất, trong đó 476 lô đủ điều kiện chuyển nhượng và doanh nghiệp đã thực hiện chuyển nhượng 456 lô.
Ngoài nguồn vốn hợp tác đầu tư, QNIC còn huy động hơn 145,8 tỉ đồng từ các tổ chức và cá nhân, gồm 20 tỉ đồng vay từ ngân hàng và hơn 125,8 tỉ đồng vay từ 7 cá nhân.
Theo kết luận thanh tra, dự án khu dân cư An Phú đến nay vẫn chưa hoàn thành toàn bộ và bị chậm tiến độ khoảng 8 năm 10 tháng so với chủ trương đầu tư ban đầu.
Nguyên nhân được xác định do vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng, nhiều hộ dân chưa đồng thuận với phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư; đồng thời địa phương thiếu quỹ đất tái định cư và thiếu nguồn vật liệu phục vụ thi công.
Hiện dự án vẫn còn 399,3 m² đất chưa có phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư và chưa hoàn thành giải phóng mặt bằng.
Trước đó, UBND tỉnh Quảng Nam từng cho phép điều chỉnh tiến độ dự án, yêu cầu hoàn thành giải phóng mặt bằng trong năm 2025 và hoàn thành thi công, đưa dự án vào sử dụng trong tháng 4.2026. Tuy nhiên, Thanh tra thành phố Đà Nẵng nhận định tiến độ này "không thể thực hiện".
Do đó, QNIC đã lập hồ sơ đề nghị gia hạn tiến độ đưa dự án vào sử dụng đến hết tháng 4.2027.
Ngoài các vấn đề về tiến độ, kết luận thanh tra còn chỉ ra nhiều sai sót trong công tác lập, thẩm tra, thẩm định thiết kế và dự toán tại cả 2 dự án, như áp dụng định mức, đơn giá chưa phù hợp; một số hạng mục thi công chưa đảm bảo theo hồ sơ thiết kế được phê duyệt.
Thanh tra xác định QNIC chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với phần diện tích giao đất đợt 7 tại dự án khu dân cư An Phú với số tiền hơn 5 tỉ đồng.
Đối với kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại dự án này, tổng kinh phí được phê duyệt hơn 83,2 tỉ đồng nhưng hiện còn hơn 24,58 tỉ đồng chưa được khấu trừ vào tiền sử dụng đất và tiền thuê đất.
Từ những tồn tại trên, Thanh tra thành phố Đà Nẵng kiến nghị Chủ tịch UBND thành phố chỉ đạo các sở, ngành và địa phương liên quan tập trung xử lý dứt điểm các vướng mắc về bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư; đồng thời yêu cầu QNIC nghiêm túc khắc phục các sai sót, tồn tại được nêu trong kết luận thanh tra.
Ghi nhận tại các dự án vừa hoàn tất giải phóng mặt bằng như đường Nguyễn Tuân, Vành đai 2,5 hay khu vực phố Định Công, hàng loạt công trình "đầu thừa đuôi thẹo", chắp vá hình thành.
Căn nhà rộng vỏn vẹn 5 m2cạnh ngõ 274 Định Công đang được bà Nguyễn Thị Yến thuê bán nước với giá 2 triệu đồng/tháng. Do bị vạt chéo biến dạng, bên trong căn nhà chỉ vừa đủ để bày biện đồ đạc và kê tạm vài chiếc ghế nhỏ. Hầu hết khách ghé quán đều phải ngồi tràn ra vỉa hè sát mép nhà.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại dự án đường Nguyễn Tuân và Vành đai 1. Nhiều thửa đất sau khi thu hồi chỉ còn lại hình dạng méo mó, có nơi chiều sâu chưa đầy 1 m. Để tận dụng vị trí "đắc địa" sát mặt đường, nhiều hộ dân vẫn quây tôn, dựng vách tạm bợ để chờ cơ hội kinh doanh hoặc cho thuê mặt bằng.
Thực tế, UBND TP.Hà Nội đã ban hành nhiều quy định chặt chẽ nhằm xử lý triệt để tình trạng này. Theo Quyết định 61 có hiệu lực từ 7.10.2024, Hà Nội kiên quyết thu hồi để hợp thửa, không cấp phép xây mới các lô đất dưới 15 m² hoặc có mặt tiền/chiều sâu dưới 3 m nhằm chỉnh trang bộ mặt đô thị theo hướng văn minh, hiện đại.
Sau khi UBND TP.HCM có kế hoạch xây dựng đề án chuyển xã thành phường, các xã ở TP.HCM đã tập trung rà soát, đánh giá hiện trạng cơ sở hạ tầng, kinh tế - xã hội.
Ông Nguyễn Thành Nhân, Chủ tịch UBND xã Tân Vĩnh Lộc, cho biết UBND xã đã hoàn thành đánh giá hiện trạng theo tiêu chuẩn, tiêu chí của phường, trình Ban Thường vụ Đảng ủy xã xem xét. Sau khi Ban Thường vụ Đảng ủy xã thống nhất, UBND xã sẽ báo cáo Sở Nội vụ.
Xã Tân Vĩnh Lộc được hình thành trên cơ sở hợp nhất toàn bộ diện tích và dân số xã Vĩnh Lộc B, phần lớn xã Phạm Văn Hai (huyện Bình Chánh cũ) và một phần phường Tân Tạo (quận Bình Tân). Sau sáp nhập, xã Tân Vĩnh Lộc rộng hơn 34 km2, dân số hơn 196.000 người, và là một trong các xã đông dân nhất TP.HCM.
Ở vị trí gần trung tâm TP.HCM, xã Bình Hưng mới rộng 32,4 km2 và dân số hơn 184.000 người. Tại Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 - 2030, xã Bình Hưng đặt mục tiêu chuyển thành phường.
Trao đổi với phóng viên Thanh Niên sáng 23.4, ông Biện Ngọc Toàn, Chủ tịch UBND xã Bình Hưng, cho biết trong kết quả phân loại đơn vị hành chính mới đây, xã Bình Hưng đạt tiêu chuẩn xã loại 1.
Sau khi rà soát hiện trạng và đối chiếu với các tiêu chí, xã Bình Hưng đủ điều kiện chuyển thành phường. Theo ông Toàn, các xã mang tính nông thôn, còn phường là đơn vị hành chính đô thị. Việc thay đổi mô hình sẽ thay đổi cả chính sách về đất đai, quy hoạch. "Khi chuyển thành phường, địa phương sẽ thuận lợi hơn trong công tác quy hoạch, quản lý đất đai, nhà cửa, người dân sẽ được hưởng lợi hơn", ông Toàn nhận định.
Về tổ chức bộ máy, Chủ tịch xã Bình Hưng cho biết với quy mô dân số hiện tại, khi chuyển thành phường, địa phương có thể được tối đa 70 biên chế, thay vì 50 biên chế như hiện nay. "Là xã nhưng khối lượng công việc nhiều không khác gì phường. Có thêm 20 nhân sự, bộ máy sẽ hoạt động trơn tru hơn, đủ bao quát địa bàn rộng lớn", ông Toàn nói thêm.
Việc chuyển xã thành phường ở TP.HCM từng được nghiên cứu trong quá trình xây dựng đề án chuyển một số huyện thành quận (hoặc thành phố thuộc TP.HCM) giai đoạn 2021 - 2030. Dù một số huyện đặt quyết tâm lên quận vào năm 2025 nhưng chưa thực hiện được.
Đến tháng 7.2025, cấp huyện kết thúc sứ mệnh, các xã sáp nhập lại thành xã mới, vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP.HCM còn 54 xã.
Hiện nay, tốc độ đô thị hóa ở nhiều xã diễn ra ở mức cao, hạ tầng ngày càng được cải thiện, hình thành một số khu đô thị hiện đại nhưng vẫn phải bó buộc trong mô hình quản lý đơn vị hành chính nông thôn.
So với phường, UBND xã có số lượng biên chế công chức ít hơn. Theo định hướng khung biên chế, UBND cấp xã có khoảng 32 người, địa bàn đông dân cứ tăng 2.000 dân được thêm 1 công chức. Tuy nhiên, xã tối đa không quá 50 người, trong khi phường được tối đa 70 người.
Theo tính toán của UBND TP.HCM, trung bình mỗi công chức phụ trách từ 4 - 9 nhóm nhiệm vụ, trong mỗi nhóm có nhiều nội dung công việc chi tiết, phức tạp và khối lượng lớn. Với những xã đông dân, địa bàn rộng, số lượng công chức bị khống chế sẽ ảnh hưởng đến công tác quản lý hành chính, phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Nghị quyết 112/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính quy định phường phải đạt tiêu chuẩn dân số từ 21.000 người trở lên, diện tích tự nhiên từ 5,5 km2 trở lên, tỷ lệ dân số đô thị từ 50% trở lên.
Về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội, phường phải tự cân đối ngân sách, thu nhiều hơn chi; tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ từ 70% trở lên; lao động phi nông nghiệp từ 70% trở lên…
