Giữa dòng kênh Đôi (TP.HCM) tồn tại một đình cổ hơn 150 năm tuổi – từng được vua Tự Đức ban sắc phong và là cơ sở hoạt động của Công hội bí mật. Ít ai ngờ, giữa đô thị sầm uất, vẫn có một “cù lao lịch sử” lưu giữ gần như nguyên vẹn dấu tích Sài Gòn xưa. Đó là đình Bình Đông (ở quận 8 cũ).
Chiều đầu tháng 5.2026, trong cái nắng đặc trưng của TP.HCM, xuôi theo những cung đường uốn lượn, phóng viên Thanh Niên men theo rạch Bà Tàng để tìm đến một cù lao nhỏ và khám phá rõ hơn về ngôi đình này.
Người dân địa phương khi được hỏi đều không thể xác định chính xác thời điểm đình được xây dựng. Họ chỉ biết rằng đình đã tồn tại từ xa xưa, ban đầu chỉ là một ngôi nhà lá đơn sơ nơi dân làng tụ họp, cúng bái và sinh hoạt cộng đồng.
Theo ghi chép trong Gia Định thành thông chí của tác giả Trịnh Hoài Đức, đình Bình Đông đã được ban sắc phong vào năm Tự Đức ngũ niên (1853). Điều này đồng nghĩa ngôi đình phải được dựng lên trước thời điểm này.
Sắc phong cho Thần Thành hoàng bổn cảnh của thôn Bình Đông, huyện Tân Long mang niên đại ngày 29.11 âm lịch năm Nhâm Tý (tức 8.1.1853), minh chứng rõ nét cho bề dày lịch sử của công trình.
Thủ từ của đình Bình Đông chia sẻ: “Sắc phong của vua được thờ ở chính điện, không ai dám mở ra xem. Chỉ có lễ Kỳ Yên (cầu an), đình thực hiện nghi thức vén rèm, xịt dầu thơm cho sắc phong như một cách gìn giữ, chăm chút báu vật. Sau khi bế mạc lễ Kỳ Yên, sẽ hạ rèm đỏ và bảo quản sắc phong phía sau rèm”.
Trải qua thời gian, đình nhiều lần được trùng tu. Đến năm 1922, đình được nâng cấp với mái ngói, vách ván, cột kèo gỗ theo phong cách đình Nam bộ đặc trưng.
Biến cố lịch sử năm 1968 khiến đình Bình Đông bị tàn phá nặng nề. Sau đó, đình được xây dựng lại bằng kết cấu bê tông cốt thép nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc truyền thống.
Tổng thể công trình gồm võ ca và chính điện nằm trung tâm, 2 bên là Đông lang, Tây lang cùng nhà Nghĩa từ…, là bố cục quen thuộc của đình làng Nam bộ.
Điểm nhấn đặc biệt của đình nằm ở hệ thống hiện vật bên trong chính điện. Các khám thờ, Tả Hữu ban, Hội đồng được chạm thủng viền quanh với hình ảnh rồng vờn châu, tứ linh… đầy tính nghệ thuật.
Những bao lam chạm khắc tinh xảo trên gỗ quý với hình mai, lan, cúc, trúc, mẫu đơn, sóc…, càng làm nổi bật giá trị mỹ thuật truyền thống. Đáng chú ý, bức hoành phi Bình Đông Đình treo tại cửa chính điện vẫn còn được lưu giữ nguyên vẹn.
Không chỉ là một ngôi đình cổ linh thiêng, đình Bình Đông còn gắn liền với những dấu mốc quan trọng của lịch sử cách mạng.
Tài liệu ở đình Bình Đông giới thiệu: “Năm 1920, người công nhân Tôn Đức Thắng (sau này là Chủ tịch nước) đã thành lập Công hội bí mật – tổ chức đầu tiên của giai cấp công nhân Việt Nam.
Người đã chọn đình Bình Đông là nơi hội họp, sinh hoạt của công hội những năm 1920 – 1925 và Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên 1927 – 1929. Đình Bình Đông cũng là một cơ sở cách mạng trong thời kỳ chống Mỹ”.
Bên cạnh giá trị lịch sử, đình Bình Đông còn lưu giữ đời sống văn hóa tâm linh đặc sắc của người dân Nam bộ. Hằng năm, lễ Kỳ Yên diễn ra vào ngày 12, 13 và 14.2 âm lịch với đầy đủ nghi thức truyền thống.
Chia sẻ với chúng tôi, thủ từ đình Bình Đông cho hay: “Bà con tin đình linh thiêng nên năm nào cũng ghé thăm. Có người cầu xong, công việc thuận lợi thì quay lại tạ lễ”.
Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử và văn hóa, đình Bình Đông đã được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia năm 1997.
Gần 2 thế kỷ trôi qua, đình Bình Đông – ngôi đình cổ hiếm hoi ở TP.HCM tồn tại giữa dòng kênh Đôi lặng lẽ giữ lại ký ức Sài Gòn xưa như “điểm chạm quá khứ” mà không phải ai cũng biết rõ.
Trước đó, trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Văn hóa - Xã hội, Chính phủ đã nghiên cứu rà soát, chỉnh lý dự thảo nghị quyết theo nguyên tắc các chính sách đã rõ, đã chín, bảo đảm khả thi, có sự đồng thuận cao sẽ quy định ngay trong nghị quyết.
Đồng thời, đề xuất Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết các vấn đề cần có sự điều hành linh hoạt, các vấn đề mới cần được thí điểm ban hành các chính sách đặc thù.
Để bảo đảm nguồn tài chính thực hiện, bà Thanh thông tin, Chính phủ đã rà soát và xác định rõ nguồn lực cho phát triển văn hóa, gồm nguồn ngân sách nhà nước hằng năm, bảo đảm tối thiểu 2% trong tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn đúng như chủ trương của Đảng đã nêu tại Nghị quyết 80, chú trọng huy động các nguồn lực xã hội.
Đồng thời, việc triển khai hiệu quả Nghị quyết 162/2024/QH15 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035 cũng sẽ bảo đảm việc triển khai nghị quyết này khi được phê duyệt.
Về quy định ngày 24.11 hằng năm là Ngày văn hóa Việt Nam, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương, bà Thanh khẳng định, quy định này phù hợp với chủ trương của Nghị quyết số 80.
"Có ý kiến cho rằng, quy định "người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương" cần quy định tại bộ luật Lao động để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật", Bộ trưởng Thanh cho biết.
Tuy nhiên, để bảo đảm thể chế kịp thời Nghị quyết 80 được triển khai thực hiện ngay, theo bà Thanh, Chính phủ xin giữ quy định Ngày văn hóa Việt Nam, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương tại điều 2 dự thảo nghị quyết.
Chính phủ cũng sẽ chỉ đạo bổ sung quy định này khi sửa đổi, bổ sung bộ luật Lao động trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Về chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng, nhân lực đặc thù về nghề nghiệp trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, có ý kiến cho rằng quy định cho phép đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực văn hóa, thể thao tuyển dụng không qua thi tuyển đã được điều chỉnh trong các quy định của pháp luật hiện hành về thu hút, trọng dụng nhân tài và tuyển dụng, sử dụng công chức, viên chức. Do đó, cần làm rõ tính đặc thù, tiêu chí áp dụng và cơ chế thực hiện quy định này.
Tiếp thu ý kiến của Ủy ban Văn hóa - Xã hội, Chính phủ đã rà soát, chỉnh lý quy định các nhóm đối tượng đặc thù với những điều kiện cụ thể trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao được áp dụng cơ chế tuyển dụng không qua thi tuyển tại khoản 2 điều 7 dự thảo nghị quyết.
Ngày 23/4, Trạm CSGT Diễn Châu, Phòng CSGT Công an tỉnh Nghệ An, cho biết quyết định xử phạt hành chính tài xế được căn cứ theo Nghị định 168/2024.
Hơn 1h ngày 20/4, tại đường ngang giao đường sắt có cảnh báo tự động, thuộc cung đường Chợ Sy - Mỹ Lý, xã Đức Châu, tài xế cố tình lái xe tải biển Hưng Yên vượt qua đường sắt khi hệ thống cảnh báo nguy hiểm đang hoạt động, tàu sắp chạy qua.
Theo nhà chức trách, hành vi của tài xế khiến cần chắn D1 bị cong, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông đường sắt.
Cảnh sát khuyến cáo người dân khi băng qua đường ngang cần chấp hành tín hiệu đèn, chuông cảnh báo và hệ thống cần chắn. Nếu chủ quan, cố tình vi phạm sẽ tiềm ẩn nguy cơ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng.
Năm 2025, Nghệ An ghi nhận 7 vụ tai nạn giao thông đường sắt, làm 2 người chết, 6 người bị thương. Địa bàn có 171 điểm giao cắt đường bộ - đường sắt, gồm 73 đường ngang (23 có gác; 37 cảnh báo tự động có cần chắn; 13 chỉ có biển báo) và 98 lối đi tự mở.
Tại buổi lễ, các đại biểu ôn lại sự kiện lịch sử diễn ra cách đây 80 năm. Hưởng ứng lời kêu gọi Nam Bộ kháng chiến (23-9-1945), Hội thánh Cao Đài Minh Chơn Đạo do ông Cao Triều Phát chủ trì đã tổ chức hội nghị tại Tòa thánh Ngọc Minh (Giồng Bốm), thống nhất chọn nơi đây làm căn cứ kháng chiến, nêu khẩu hiệu "cứu nước là cứu đạo".
Sau hơn 5 tháng chuẩn bị lực lượng và cơ sở vật chất, căn cứ Giồng Bốm quy tụ hơn 2.000 quần chúng, tín đồ, chức sắc, chức việc; tổ chức nhiều lực lượng phục vụ và trực tiếp chiến đấu, trong đó có 18 trung đội chiến đấu.
Sáng 15-4-1946, quân Pháp huy động hai tiểu đoàn viễn chinh, chia ba hướng tấn công vào căn cứ. Dù trang bị còn thô sơ, lực lượng tại Giồng Bốm vẫn chiến đấu quyết liệt, gây nhiều tổn thất cho đối phương, góp phần làm chậm bước tiến của quân xâm lược.
Trận chiến diễn ra ác liệt, nhiều người hy sinh. Theo các nhà nghiên cứu, đây là một trong những trận đánh có quy mô lớn, tiêu biểu cho tinh thần chiến đấu của lực lượng kháng chiến ở Tây Nam bộ giai đoạn đầu.
Là hậu duệ của ông Cao Triều Phát, ông Nguyễn Quyết Thắng cho biết từ nhỏ đã được nghe kể về tấm gương của ông - một trí thức, điền chủ đã từ bỏ sản nghiệp, tham gia kháng chiến, đặt trách nhiệm công dân với đất nước lên hàng đầu.
Hiện nay, địa điểm trận Giồng Bốm đã được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia (năm 2021), trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
Phát biểu tại lễ kỷ niệm, lãnh đạo UBND tỉnh Cà Mau đề nghị các sở, ngành tập trung tu bổ, nâng cấp các hạng mục xuống cấp; đầu tư hoàn thiện nhà truyền thống, đồng thời cải thiện hạ tầng giao thông kết nối di tích.
Định hướng lâu dài là gắn bảo tồn di tích với phát triển du lịch văn hóa - lịch sử, góp phần phát huy giá trị của trận Giồng Bốm trong đời sống hiện nay.
