Một buổi sáng cuối tuần, khi dòng người bắt đầu đông dần trước khu chuồng voi ở Thảo Cầm Viên, ông Đỗ Thanh Hải (60 tuổi) vẫn đứng đó, tựa nhẹ vào lan can, mái tóc hoa râm cùng chòm râu bạc dài nổi bật giữa nắng sớm, ánh mắt dõi theo những đứa trẻ đang reo lên thích thú khi thấy voi đưa vòi nhận thức ăn.
Ít ai để ý người đàn ông ấy đã đứng ở vị trí gần như quen thuộc đó suốt hàng chục năm, từ khi còn là chàng trai mười tám lần đầu bước chân vào Thảo Cầm Viên, mang theo sự bỡ ngỡ nhiều hơn hiểu biết.
Những ngày đầu, ông chỉ làm những việc đơn giản như dọn chuồng, cho ăn, quan sát từng con vật, rồi lặng lẽ học cách hiểu chúng qua từng biểu hiện nhỏ, từ dáng đứng đến ánh mắt. Thời gian trôi qua chậm rãi nhưng đều đặn, từ khu nuôi dê, nai, bò, lạc đà đến khu thú dữ, rồi cuối cùng dừng lại lâu nhất ở chuồng voi, nơi ông gắn bó hơn 30 năm và cũng là nơi giữ ông lại đến tận bây giờ.
Trong khu chuồng giờ chỉ còn vài con voi, mỗi con một tính cách, một câu chuyện riêng mà nếu không gắn bó lâu năm, rất khó để nhận ra. Ông Hải nhớ từng con không phải bằng tên gọi đơn thuần, mà bằng dáng đi, màu da, cả những thói quen rất nhỏ mà người ngoài gần như không để ý.
Ông kể về con voi đực tên Bô, gần 40 tuổi, từng biểu diễn trong đoàn xiếc, nay trở nên khó gần, buộc người chăm phải giữ khoảng cách để đảm bảo an toàn. Hay con voi Chuông đã hơn 60 tuổi, chậm chạp hơn nhưng vẫn giữ được sự điềm tĩnh, và Tôm – con voi từng khiến ông phải chạy theo đến khi nó mệt mới chịu dừng, một ký ức mà ông nhắc lại bằng nụ cười pha chút mệt mỏi.
“Con nào mình chăm cũng có tình cảm, nhưng voi thì khác, mình phải đứng sát, làm việc với nó mỗi ngày”, ông nói, giọng trầm và chậm, như thể những câu chuyện này đã được kể đi kể lại quá nhiều lần, đến mức trở thành một phần tự nhiên của ký ức.
Mỗi sáng, ông bắt đầu công việc từ 6 giờ 30, đi một vòng kiểm tra từng chuồng, nhìn cách voi đứng, cách chúng phản ứng khi thấy người quen, rồi dọn dẹp, chuẩn bị thức ăn – mỗi con ăn hơn 100 kg cỏ mỗi ngày, chia thành nhiều bữa. Những công việc lặp lại tưởng như đơn giản, nhưng với ông, chỉ cần một thay đổi nhỏ như ăn ít hơn hay đứng lâu hơn bình thường cũng đủ để nhận ra điều gì đó không ổn.
“Chỉ cần kêu tên là nó biết, nói nhỏ nó cũng nghe”, ông nói, rồi giải thích thêm rằng khi vào chuồng, người chăm phải lên tiếng trước để voi không giật mình. Những chi tiết tưởng như nhỏ nhặt ấy, theo thời gian, trở thành một thứ “ngôn ngữ” riêng giữa người và thú – không cần lời nhưng vẫn hiểu.
Làm việc với voi chưa bao giờ là an toàn tuyệt đối, và ông Hải hiểu điều đó rõ hơn ai hết sau nhiều lần bị hất ngã, bị đạp, thậm chí bị tấn công mà không có dấu hiệu báo trước. Có những khoảnh khắc chỉ diễn ra trong tích tắc, khi con vật phản ứng theo bản năng, còn con người không kịp trở tay.
“Có khi đang làm bình thường, nó hất mình ra, mình cũng không biết trước được”, ông kể, giọng vẫn đều, không nhấn nhá, như thể đó chỉ là một phần tất yếu của công việc. Điều đáng nói là sau mỗi lần như vậy, ông vẫn quay lại, vẫn tiếp tục công việc vào ngày hôm sau, không phải vì không sợ, mà vì đã quen với việc chấp nhận những rủi ro đi kèm.
Những con voi, với ông, không còn là những con vật trong chuồng, mà là những cá thể có thói quen, có cảm xúc, có cách phản ứng riêng mà ông phải học cách thích nghi. Ông hiểu khi nào chúng “xin ăn” chỉ vì thói quen, khi nào chúng lắc đầu vì khó chịu, hay khi nào cần được chú ý nhiều hơn.
Buổi chiều, khi khách đã thưa dần, khu chuồng voi trở nên yên tĩnh hơn, chỉ còn tiếng nhai cỏ đều đều và những bước chân nặng nề trên nền đất. Ông Hải vẫn chưa rời đi ngay, đứng lại thêm một lúc và đưa nốt phần thức ăn còn lại vào khu chuồng để voi có thể ăn đêm và không quậy.
Ông cho biết, voi rất ít ngủ, đêm đến, voi có thể chỉ nằm 2 – 3 tiếng rồi lại thức và đi lại trong khu chuồng. Đó cũng là lý do nhân viên treo cỏ lên các cành cây để voi duy trì vận động. “Voi hiếm khi đứng yên mà thích di chuyển. Lúc đi lùi, lúc đi thẳng, lúc thì voi đứng yên lắc lư chân, vòi như đang nhún nhảy khiến du khách rất thích thú. Khi thấy người lạ hay tiếng ồn lớn, voi sẽ bung 2 tai to như 2 cái quạt, còn khi đang thoải mái thì đôi tai phe phẩy”, ông Hải giải thích.
Sau hơn 40 năm, có lẽ điều giữ ông ở lại không còn là công việc nữa, mà là những điều rất nhỏ đã lặp lại quá lâu – bước vào chuồng phải lên tiếng, cho ăn phải gọi tên, và chỉ cần một tiếng gọi, có một con voi quay đầu lại, như một cách nhận ra người quen.
Hơn 40 năm gắn bó với Thảo Cầm Viên, trong đó có hơn 30 năm chăm sóc voi, với ông Hải, nơi đây là cả một quãng đời đáng nhớ
ẢNH: VŨ PHƯỢNG
Minh chứng cho lời kể của mình, ông Hải bước vào chuồng, gọi: “Tôm, lại đây”. Chú voi đực lập tức đi tới đứng sát bên. Ông nói: “Gật đầu chào cái đi”, voi Tôm nhanh chóng ngẩng rồi cúi đầu. Mỗi lần vào chuồng, ông không quên mang theo một ít cà rốt, cà chua hoặc bánh mì xem như “quà bánh” cho những người bạn của mình.
Giữa không gian rộng và tưởng chừng xa cách ấy, đôi khi chỉ cần một khoảnh khắc như vậy thôi, cũng đủ để hiểu vì sao có những người đã chọn ở lại cả một đời.
Buổi chiều, khi khách đã thưa dần, khu chuồng voi trở nên yên tĩnh hơn, chỉ còn tiếng nhai cỏ đều đều và những bước chân nặng nề trên nền đất. Vài vị khách nán lại thêm ít phút, giơ điện thoại chụp vội rồi rời đi, để lại phía sau khoảng không gian dần lắng xuống.
Sau hơn 40 năm, có lẽ điều giữ ông ở lại không còn là công việc nữa, mà là những điều rất nhỏ đã lặp lại quá lâu – bước vào chuồng phải lên tiếng, cho ăn phải gọi tên và chỉ cần một tiếng gọi, có một con voi quay đầu lại, như một cách nhận ra người quen.
Giữa những chuồng thú tưởng như ồn ào ấy, có những công việc lặp lại mỗi ngày, những chi tiết nhỏ đến mức dễ bị bỏ qua. Nhưng chính từ những điều đó, một mối gắn bó được hình thành – lặng lẽ, không lời và đủ để người ta ở lại suốt cả một quãng đời.
Tiếp nối thành công của 2 mùa giải trước, giải thưởng Sáng tạo nội dung số Việt Nam 2026 quay trở lại với thông điệp mạnh mẽ về việc tôn vinh những giá trị văn hóa.
Mục tiêu giải thưởng lần này là thúc đẩy ngành công nghiệp nội dung số Việt Nam vươn tầm toàn cầu; phát triển kinh tế số, góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển mạnh công nghiệp nội dung số. Đặc biệt, đây là năm đầu tiên sự kiện công bố giải thưởng được tổ chức tại TP.HCM.
Năm nay, VCA 2026 gồm 12 hạng mục được chia thành 3 nhóm bao gồm: nhóm Giải thưởng tôn vinh kỹ nghệ và sự thích ứng; nhóm Giải thưởng tôn vinh sức ảnh hưởng và tác động tích cực tới cộng đồng; nhóm Giải thưởng tôn vinh sự tiên phong và di sản tương lai.
Một trong những dấu ấn đột phá nhất của VCA 2026 chính là hạng mục Ứng dụng AI đột phá trong sáng tạo nội dung. Đây là giải thưởng dành riêng cho các sản phẩm, dự án hoặc cá nhân biết cách "đánh thức" tiềm năng của trí tuệ nhân tạo để tiên phong trong sản xuất và kể chuyện nghệ thuật.
Thay vì coi AI là công cụ thay thế, hạng mục này tôn vinh sự cộng hưởng và tương tác nhịp nhàng giữa trí tuệ con người và thuật toán, tạo ra những tác phẩm có tính nguyên bản cao và giá trị thẩm mỹ mới mẻ.
Qua đó, giải thưởng không chỉ ghi nhận những dự án xuất sắc mà còn mở ra một chương mới cho sự giao thoa giữa công nghệ và nghệ thuật, khơi gợi tư duy sáng tạo không giới hạn trong tương lai.
Bên cạnh đó, mùa giải 2026 còn có sự xuất hiện đặc biệt trao cho một dự án, nhà sáng tạo hoặc sự kiện có ảnh hưởng sâu sắc nhất, định hình rõ nét dòng chảy chuyển đổi số, sáng tạo số của Việt Nam trong năm.
Tại buổi lễ, ông Nguyễn Minh Hồng, Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam kêu gọi các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp tích cực tham gia, đóng góp những sản phẩm sáng tạo xuất sắc nhất. "Mỗi tác phẩm không chỉ mang giá trị nội dung, mà còn là một "đại sứ văn hóa số", góp phần đưa Việt Nam vươn xa trên không gian số toàn cầu", ông Nguyễn Minh Hồng nhận định.
Buổi lễ còn diễn ra tọa đàm Khung năng lực sáng tạo số, trao đổi về bức tranh toàn cảnh sự giao thoa giữa đơn vị đào tạo, doanh nghiệp và người lao động. Trong bối cảnh AI đang phát triển mạnh, tọa đàm xác định năng lực lõi không thể thay thế chính là tư duy quản trị nội dung và bản sắc cá nhân.
Chia sẻ sâu hơn về vấn đề này, bà Nguyễn Thạch Uyên Vy - người sáng lập Công ty Cổ phần Tư vấn và Huấn luyện Plustalent cho rằng: "Thay vì sao chép những gì đang phổ biến, nhà sáng tạo phải xây dựng được chất riêng và tư duy thích ứng linh hoạt. Đây là chìa khóa để khẳng định vị thế riêng biệt của trí tuệ con người trước làn sóng tự động hóa".
Để tham gia giải thưởng năm nay, tác phẩm dự thi phải là những sáng tạo mới, chưa từng nhận giải thưởng chính thức tại bất kỳ cuộc thi nào khác.
Ban tổ chức bắt đầu mở cổng nhận hồ sơ tham dự từ ngày 15.4.2026 đến hết ngày 31.5.2026. Các đơn vị và cá nhân dự thi sẽ có thêm thời gian để chỉnh sửa, hoàn thiện hồ sơ đến hết ngày 15.6.2026. Sau các vòng thẩm định gắt gao, lễ công bố kết quả và trao giải Sáng tạo nội dung số Việt Nam 2026 dự kiến sẽ diễn ra tại Hà Nội vào tháng 7.
Mới đây, buổi seminar (hội thảo chuyên đề) nằm trong chuỗi USACTalk do CLB Thiên văn USAC phối hợp cùng Khoa Vật lý - Vật lý kỹ thuật, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức đã thu hút nhiều người yêu thiên văn tại TP.HCM đến tham gia, khám phá thêm nhiều bí ẩn vũ trụ.
Tại sự kiện, diễn giả Ngô Ngọc Hải, nghiên cứu sinh từ Đại học Michigan, Mỹ đã đưa hơn 100 người yêu khoa học bước vào hành trình khám phá các cấu trúc vĩ đại nhất vũ trụ.
Theo chuyên gia, thiên hà là những tập hợp khổng lồ gồm hàng tỉ đến hàng nghìn tỉ ngôi sao, hình thành từ khoảng 13,5 tỉ năm trước. Một sự thật thú vị được chia sẻ là hầu hết các thiên hà lớn đều "nuôi dưỡng" một hố đen siêu nặng tại tâm của chúng.
Lấy ví dụ về hố đen tại thiên hà M87 nổi tiếng, diễn giả cho biết nó có khối lượng lên tới khoảng 6,5 tỉ lần mặt trời. Tuy nhiên, một "bí ẩn" lớn đang thách thức các nhà khoa học là sự thiếu hụt các hố đen có khối lượng trung bình trong các khảo sát hiện nay, tạo nên một khoảng trống khó hiểu trong bức tranh tiến hóa tổng thể của vũ trụ.
Sự xuất hiện của kính thiên văn không gian James Webb (JWST) đã làm thay đổi hoàn toàn hiểu biết của con người về vũ trụ sơ khai. Diễn giả Ngô Ngọc Hải nhấn mạnh rằng JWST giống như một "cỗ máy thời gian" cho phép chúng ta nhìn ngược về quá khứ cách đây hàng tỉ năm nhờ khả năng quan sát hồng ngoại siêu việt.
Những dữ liệu mới nhất, cập nhật đến năm 2025 - 2026 từ JWST cho thấy các thiên hà đã hình thành sớm hơn nhiều so với các dự đoán lý thuyết trước đây.
Để giải thích cho sự tồn tại của những hố đen siêu lớn ở thời kỳ bình minh vũ trụ, diễn giả đã trình bày 2 giả thuyết chính đang là tâm điểm của giới thiên văn gồm giả thuyết hạt giống nhẹ (light seeds) và hạt giống nặng (heavy seeds).
Một trong những điểm nhấn mới nhất của buổi seminar là sự xuất hiện của các đối tượng "Little Red Dots" (LRDs). Diễn giả Ngô Ngọc Hải đã chia sẻ những hình ảnh ấn tượng từ JWST về các đốm đỏ này, vốn là những thiên hà cực kỳ nhỏ gọn nhưng lại chứa đựng những hố đen đang phát triển mãnh liệt bên trong.
Việc phát hiện ra các LRDs đang buộc các nhà thiên văn học phải xem xét lại mối tương quan giữa kích thước thiên hà và khối lượng hố đen, vốn được coi là tỷ lệ thuận trong vũ trụ địa phương nhưng lại tỏ ra "bất đối xứng" ở vũ trụ sơ khai.
Đặc biệt, dữ liệu từ kính thiên văn James Webb không chỉ dừng lại ở việc tìm thấy các thiên hà xa hơn, mà còn chỉ ra những cấu trúc phức tạp như các đĩa thiên hà lớn tồn tại ngay từ thời kỳ bình minh vũ trụ. Kết thúc buổi thảo luận, diễn giả cũng hé lộ về những triển vọng nghiên cứu trong tương lai. Với việc JWST tiếp tục quét sâu vào những vùng không gian chưa từng được biết đến, giới khoa học kỳ vọng sẽ giải mã được cơ chế bồi tụ vật chất của hố đen theo mô hình Bondi-Hoyle-Lyttleton và hiểu rõ hơn về giai đoạn chuyển tiếp từ "kỷ nguyên tối" sang thời kỳ tái ion hóa.
Chị Phan Ngọc Trâm, hiện đang là sinh viên tại TP.HCM chia sẻ buổi hội thảo thực sự là một trải nghiệm vô cùng mới mẻ và đầy cảm hứng đối với những người có niềm đam mê dành cho thiên văn như chị.
"Dù khối lượng kiến thức được truyền tải khá lớn và chuyên sâu, nhưng diễn giả đã rất khéo léo trong việc diễn giải, giúp người nghe dễ dàng tiếp thu thông qua những ví dụ thực tế gần gũi. Mình cảm thấy chương trình rất giá trị và hiện đang rất háo hức và mong chờ những buổi seminar tiếp theo trong chuỗi seminar USACTalk", Ngọc Trâm chia sẻ thêm.
Những ngày đầu tháng 4, người dân xã Thanh Bồng (Quảng Ngãi) bước vào cao điểm vụ khai thác quế. Trong đó, một cây quế hơn 50 năm tuổi, kích thước hơn một người ôm vừa được người dân đưa vào thu hoạch đã thu hút sự quan tâm.
Theo ghi nhận, cây quế có thân lớn, đường kính hơn một vòng tay người ôm, cao gần 30 m. Ba người đàn ông phối hợp bóc lớp vỏ quế dày trên thân cây. Người dùng tay kéo lớp vỏ, người khác dùng dao cạy, người còn lại hỗ trợ phía dưới. Sau khi bóc, phần thân để lộ lớp gỗ màu vàng nhạt, nhựa quế chảy thành từng vệt dài.
Anh Hồ Văn Trường (ở xã Thanh Bồng), người đăng tải hình ảnh khai thác vỏ cây quế hơn 50 năm tuổi lên mạng xã hội, cho biết khoảng 9 giờ ngày 8.4, người dân thôn Cưa, xã Thanh Bồng vào vườn khai thác quế và chụp lại gửi cho anh. Nhận thấy cây quế có kích thước lớn hiếm gặp, anh đã đăng tải lên mạng xã hội.
"Cây quế này to hơn một người ôm, cao gần 30 m. Sau khi khai thác, sản lượng vỏ ước đạt khoảng 600 - 700 kg", anh Trường nói.
Tại "thủ phủ" quế Trà Bồng, mỗi năm có hai đợt thu hoạch chính. Đợt thứ nhất từ cuối tháng 2 đến hết tháng 4, được đồng bào Cor gọi là "mùa tiên"; đợt thứ hai từ tháng 7 đến tháng 8, khi vỏ quế dễ bóc và có hàm lượng tinh dầu cao.
Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Hồ Văn Thịnh, Phó chủ tịch UBND xã Thanh Bồng, cho biết toàn xã hiện có hơn 10 ha trồng quế. Tuy nhiên, năm nay giá quế có xu hướng giảm, dao động từ 32.000 - 37.000 đồng/kg quế khô, ảnh hưởng đến thu nhập của người trồng.
"Trên địa bàn, người dân chủ yếu trồng quế và keo. Thời gian tới, địa phương sẽ định hướng phát triển thêm cây dược liệu nhằm đa dạng hóa cây trồng, nâng cao hiệu quả kinh tế", ông Thịnh thông tin.
