Gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện không ít quan điểm cho rằng mỡ bò “tự nhiên nên tốt hơn dầu thực vật”, thậm chí được xem như lựa chọn “lành mạnh” cho chế độ ăn hiện đại. Tuy nhiên các nghiên cứu khoa học cho thấy vấn đề phức tạp hơn nhiều.
Các chuyên gia dinh dưỡng nhận định, tác động của mỡ bò đến sức khỏe không chỉ phụ thuộc vào bản thân loại chất béo này, mà còn liên quan đến cách sử dụng, lượng tiêu thụ và toàn bộ mô hình ăn uống của mỗi người.
Mỡ bò là phần chất béo được tách và tinh chế từ mô mỡ của bò bằng cách đun nóng để loại bỏ nước và tạp chất. Thành phần chính của mỡ bò là chất béo bão hòa, đặc biệt gồm axit palmitic và axit stearic. Ngoài ra mỡ bò cũng chứa một phần chất béo không bão hòa đơn như axit oleic, loại chất béo cũng có trong dầu ô liu.
Trong thực tế nấu ăn, mỡ bò thường được dùng để chiên, áp chảo hoặc chế biến các món cần nhiệt độ cao nhờ khả năng chịu nhiệt tốt và ít bị oxy hóa hơn một số loại dầu thực vật giàu chất béo không bão hòa đa.
Một số món ăn phổ biến sử dụng mỡ bò gồm khoai tây chiên, bít tết áp chảo, bánh nướng, hamburger hoặc các món quay kiểu Âu. Trong ẩm thực truyền thống, mỡ bò cũng từng được dùng để xào rau, chiên trứng hoặc làm nhân bánh.
Ngoài chất béo, mỡ bò còn chứa một lượng nhỏ cholesterol và một số hợp chất sinh học như CLA (axit linoleic liên hợp). Một số nghiên cứu từng cho rằng CLA có thể liên quan đến tác dụng chống viêm hoặc hỗ trợ chuyển hóa, nhưng bằng chứng trên người hiện vẫn chưa đủ mạnh để khẳng định lợi ích rõ ràng.
Nguyên nhân lớn nhất khiến mỡ bò bị đặt dấu hỏi là hàm lượng chất béo bão hòa khá cao. Trong nhiều thập kỷ, chất béo bão hòa được xem là yếu tố có thể làm tăng cholesterol LDL, còn gọi là “cholesterol xấu”, vốn liên quan đến nguy cơ xơ vữa động mạch và bệnh tim mạch.
Nhiều nghiên cứu dinh dưỡng cho thấy khi tiêu thụ quá nhiều chất béo bão hòa, đặc biệt thay thế cho các nguồn chất béo tốt, mức LDL cholesterol có xu hướng tăng lên.
Ví dụ, một chế độ ăn thường xuyên gồm thịt đỏ nhiều mỡ, khoai tây chiên bằng mỡ động vật, xúc xích, thức ăn nhanh và ít rau xanh có thể làm tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu theo thời gian.
Tuy nhiên khoa học hiện đại cũng cho thấy không phải mọi chất béo bão hòa đều tác động giống nhau. Axit stearic, một loại axit béo có nhiều trong mỡ bò, dường như có ảnh hưởng ít tiêu cực hơn đến cholesterol LDL so với một số loại chất béo bão hòa khác.
Điều này khiến các nhà khoa học hiện nay có xu hướng nhìn nhận linh hoạt hơn: nguy cơ sức khỏe không chỉ đến từ “một loại thực phẩm”, mà phụ thuộc vào toàn bộ chế độ ăn và lối sống.
Đây là câu hỏi gây tranh luận nhiều nhất hiện nay. Các bằng chứng khoa học lớn vẫn cho thấy chất béo không bão hòa từ dầu thực vật như dầu ô liu, dầu đậu nành, dầu cải hoặc dầu hướng dương có lợi hơn cho tim mạch khi sử dụng hợp lý. Những loại dầu này giúp cải thiện hồ sơ lipid máu, hỗ trợ giảm LDL cholesterol và có liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch thấp hơn.
Ngược lại, nếu chế độ ăn chứa quá nhiều chất béo bão hòa từ mỡ động vật, bơ hoặc thực phẩm siêu chế biến, nguy cơ tim mạch nhìn chung vẫn cao hơn.
Tuy vậy các chuyên gia cũng lưu ý rằng việc thay thế chất béo bão hòa bằng carbohydrate tinh chế như bánh ngọt, trà sữa, nước ngọt hoặc bánh mì trắng không giúp cải thiện sức khỏe tim mạch đáng kể.
Nói cách khác, vấn đề không nằm ở việc “mỡ bò hay dầu thực vật tốt tuyệt đối”, mà là tổng thể khẩu phần ăn có cân bằng hay không.
Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng mỡ bò không phải “thực phẩm độc hại” nếu dùng với lượng vừa phải trong chế độ ăn cân bằng.
Ví dụ, sử dụng một lượng nhỏ mỡ bò để áp chảo thịt, làm món hầm hoặc chế biến thỉnh thoảng thường không phải vấn đề lớn đối với người khỏe mạnh. Tuy nhiên nếu dùng thường xuyên với lượng lớn, đặc biệt kết hợp lối sống ít vận động, hút thuốc hoặc thừa cân, nguy cơ sức khỏe có thể tăng lên.
Để ăn uống lành mạnh hơn, nhiều chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên: Ăn đa dạng nguồn chất béo, kết hợp dầu thực vật, cá béo, các loại hạt và quả bơ. Hạn chế thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ ăn nhanh và thịt chế biến sẵn. Tăng rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ. Kiểm soát tổng lượng calo thay vì chỉ tập trung vào một loại chất béo đơn lẻ.
Hiện nay, phần lớn hướng dẫn dinh dưỡng quốc tế vẫn khuyến khích hạn chế chất béo bão hòa và ưu tiên chất béo không bão hòa để bảo vệ tim mạch lâu dài.
Như vậy, có thể hiểu rằng mỡ bò không hoàn toàn “xấu” nhưng cũng không phải “siêu thực phẩm”. Điều quan trọng nhất vẫn là cách sử dụng và bức tranh tổng thể của chế độ ăn hằng ngày. Một khẩu phần cân bằng, đa dạng và ít thực phẩm siêu chế biến vẫn là nền tảng quan trọng nhất cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa.
Báo Independent đưa tin ngày 20-4, Quốc hội Anh đã thông qua Dự luật Thuốc lá và Thuốc lá điện tử. Theo luật này, những người sinh vào hoặc sau ngày 1-1-2009 sẽ bị cấm mua thuốc lá suốt đời.
Cả Hạ viện và Thượng viện Anh đã nhất trí bản thảo cuối cùng của đạo luật nói trên. Mục tiêu cốt lõi là ngăn chặn những người từ 17 tuổi trở xuống (tính đến thời điểm hiện tại) tiếp cận với việc hút thuốc. Khi nhận được sự phê chuẩn của Hoàng gia Anh, dự luật này sẽ chính thức trở thành luật.
Các Bộ trưởng Anh sẽ có thêm quyền lực để quản lý chặt chẽ thuốc lá, thuốc lá điện tử và các sản phẩm chứa nicotine, bao gồm cả việc kiểm soát hương vị và bao bì đóng gói.
Bà Merron, Bộ trưởng Y tế Anh, phát biểu trước Thượng viện hôm 20-4: "Đây là một dự luật mang tính bước ngoặt, nó sẽ tạo ra một thế hệ không khói thuốc. Đây thực sự là biện pháp can thiệp y tế công cộng lớn nhất trong một thế hệ và tôi có thể đảm bảo với tất cả các vị nghị sĩ rằng nó sẽ cứu sống nhiều người".
Tuy nhiên Nam tước Naseby, cựu nghị sĩ Đảng Bảo thủ, cho rằng dự luật này gây ảnh hưởng lớn đến những người làm việc trong ngành thuốc lá, bao gồm cả các nhà bán lẻ.
Ông nhấn mạnh: "Điều chúng ta thực sự cần là hiểu đúng cách thức giáo dục mọi người để họ không bắt đầu hút thuốc.
Đáp lại, bà Merron khẳng định: "Tôi có thể đảm bảo rằng chúng tôi đã hợp tác chặt chẽ với các nhà bán lẻ, và chúng tôi sẽ tiếp tục làm như vậy".
Bia hiếm khi được coi là một thức uống tốt cho sức khỏe, nhưng chứa một số vitamin và khoáng chất mà cơ thể có thể cần.
Theo Food and Wine, nghiên cứu được công bố trên Journal of Agricultural and Food Chemistry đã tập trung vào vitamin B6 giúp cải thiện tâm trạng. Trong nghiên cứu, các nhà khoa học đã phân tích 65 loại bia khác nhau để đánh giá thành phần dinh dưỡng của chúng.
Các nhà nghiên cứu phát hiện một loại bia lager (bia được sản xuất bằng phương pháp lên men chìm ở nhiệt độ thấp và ủ lạnh trong thời gian dài - PV) bình thường trong nghiên cứu cung cấp 20% lượng vitamin B6 khuyến nghị theo chế độ ăn của người Mỹ, trong khi bia lager không cồn cung cấp gần 59% lượng khuyến nghị hằng ngày.
Mặc dù các chuyên gia dinh dưỡng chưa sẵn sàng gọi bia không cồn là một "thức uống lành mạnh", nhưng nhiều người đồng tình rằng đây là thông tin đáng lưu ý.
Vitamin B6 có mặt tự nhiên trong một số thực phẩm, là dưỡng chất quan trọng trong việc tạo ra các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine có thể cải thiện tâm trạng. Loại vitamin này cũng quan trọng đối với sức khỏe não bộ, chuyển hóa năng lượng và chức năng tế bào nói chung, giúp cơ thể chuyển hóa protein.
Theo tiến sĩ Michael Rychlik, đồng tác giả nghiên cứu và là chủ tịch bộ môn hóa học thực phẩm phân tích tại Đại học Kỹ thuật Munich (Đức), malt chứa lượng đáng kể vitamin B6 và do đó với đặc tính là vitamin tan trong nước, B6 dễ dàng được chuyển vào tất cả các loại bia nếu được sản xuất từ malt.
Nghiên cứu không so sánh tác động sức khỏe của việc uống bia có cồn và không cồn. Tuy nhiên đối với những người thích bia, bia không cồn là cách để họ tận hưởng hương vị tương tự mà không phải hấp thụ cồn và các tác dụng phụ tiêu cực tiềm ẩn như rối loạn giấc ngủ.
Bia không cồn cũng có xu hướng ít calo hơn so với các loại có cồn. Khía cạnh xã hội khi uống bia không cồn cùng bạn bè cũng có thể góp phần cải thiện tâm trạng.
Tuy vậy các chuyên gia không khuyến nghị uống bia không cồn chỉ vì muốn bổ sung vitamin B6. Theo tiến sĩ Sonya Angelone, chuyên gia dinh dưỡng tại San Francisco (Mỹ), những loại đồ uống này không giàu dinh dưỡng. Chúng thiếu protein, chất xơ và các dưỡng chất quan trọng khác. Bia không cồn có thể bị tiêu thụ quá mức nếu được xem là một loại đồ uống lành mạnh.
Vitamin B6 có trong nhiều thực phẩm như cá, nội tạng, khoai tây, trái cây không phải họ cam quýt và ngũ cốc. Ăn chế độ cân bằng với ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, rau, protein nạc và chất béo không bão hòa sẽ giúp tiêu thụ đủ vitamin B6 mà không cần tìm đến bia.
Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế, công bố lộ trình này tại Hội nghị Đánh giá công nghệ y tế Việt Nam hôm 6/5 ở Hà Nội. Cơ quan quản lý sẽ thẩm định chuyên môn danh mục dược phẩm trong tháng 5, sau đó rà soát pháp lý trước khi ban hành chính thức.
Danh mục bổ sung tập trung mạnh nhất vào nhóm thuốc trị khối u ác tính (chiếm gần 36%), chủ yếu gồm các phát minh y học thế hệ mới như liệu pháp điều trị đích, kháng thể đơn dòng và thuốc miễn dịch. Căn cứ vào hoạt chất, chỉ định cùng điều kiện sử dụng, hội đồng chuyên gia cũng đưa vào danh sách nhiều loại thuốc chữa bệnh tim mạch, hô hấp, nhiễm khuẩn và chuyển hóa, bà Trang cho hay.
Theo số liệu từ Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), mỗi năm Việt Nam có khoảng 165.000 ca mắc ung thư mới, nhưng chỉ có 10% trong số đó được tiếp cận các liệu pháp điều trị tiên tiến như đích và miễn dịch. Chi phí cho các phương pháp này có thể lên đến 120-150 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 500-600 triệu đồng đến vài tỷ đồng mỗi năm cho một bệnh nhân hoàn thành liệu trình.
Tình trạng tương tự cũng xảy ra với người mắc các bệnh hiếm, khi chi phí điều trị có thể cao gấp 5-10 lần so với bệnh thông thường. Việc quỹ bảo hiểm chia sẻ tiền thuốc (dự kiến đồng chi trả mức 30-50%) được các chuyên gia đánh giá sẽ tạo thêm cơ hội sống cho hàng nghìn người mắc bệnh hiểm nghèo.
Ngoài ra, Bộ Y tế cũng đang sửa đổi Thông tư 31 nhằm tháo gỡ khó khăn cho Chương trình hỗ trợ thuốc miễn phí một phần cho bệnh nhân. Chương trình này được thực hiện trên cơ sở Luật Dược 2016, cho phép doanh nghiệp dược cung cấp thuốc miễn phí một phần cho các cơ sở khám chữa bệnh. Từ năm 2019 đến nay, mạng lưới đã tài trợ hơn 1.600 tỷ đồng tiền thuốc cho trên 6.000 bệnh nhân mắc bệnh hiếm và mạn tính nặng tại 63 cơ sở y tế.
Đại diện Bộ Y tế cho hay đây là nguồn lực đáng kể trong bối cảnh nhiều loại thuốc mới, chi phí cao chưa kịp đưa vào danh mục bảo hiểm y tế hoặc còn hạn chế thanh toán. Việc tiếp cận các thuốc này giúp kéo dài thời gian sống, cải thiện chất lượng sống và giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh.
Song song với các chính sách trên, cơ quan chức năng cũng rà soát danh mục 62 bệnh hiểm nghèo cho phép bệnh nhân khám, điều trị trực tiếp tại tuyến chuyên sâu không cần giấy chuyển viện. Những bước đi đồng bộ này giúp người bệnh tiếp cận phác đồ chất lượng cao nhanh chóng hơn, đồng thời giải quyết triệt để bài toán quá tải ở các bệnh viện tuyến cuối.
Theo thống kê của ngành y tế, chi phí dược phẩm luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cấu trúc giải ngân quỹ, tiêu tốn gần 46.000 tỷ đồng (hơn 32%) năm 2023 và xấp xỉ 51.000 tỷ đồng (hơn 31%) năm 2024. Hiện có 95,5 triệu người tham gia BHYT với khoảng 186 triệu lượt khám chữa bệnh mỗi năm.
