Đây là chỉ số phản ánh sâu sắc hành vi học tập và chất lượng giáo dục, cần được công khai như một thông lệ chính thức.
Thực tế cho thấy điểm số cao chưa chắc đồng nghĩa với chất lượng cao. Nhiều địa phương đạt điểm trung bình ấn tượng, nhưng phần lớn học sinh (HS) lại tập trung vào những môn dễ đạt điểm, trong khi các môn có độ phân hóa cao như ngoại ngữ hay khoa học tự nhiên (KHTN) có tỷ lệ dự thi thấp. Khi đó, điểm số không còn phản ánh đầy đủ năng lực HS mà bị chi phối bởi chiến lược lựa chọn môn thi.
Vì thiếu dữ liệu về tỷ lệ chọn môn nên việc so sánh giữa các địa phương dễ rơi vào tình trạng khập khiễng. Năm 2025 là một ví dụ điển hình: Nghệ An đạt điểm trung bình 6,52, xếp thứ 1; Hà Tĩnh 6,48, xếp thứ 2; Thanh Hóa 6,31, xếp thứ 7; trong khi TP.HCM đạt 6,29, xếp thứ 8. Nếu chỉ nhìn vào thứ hạng, có thể cho rằng các địa phương đứng trên có chất lượng giáo dục cao hơn TP.HCM. Tuy nhiên, TP.HCM lại có tỷ lệ HS chọn tiếng Anh và các môn KHTN cao hơn đáng kể, đồng nghĩa với việc HS phải đối mặt với đề thi có độ khó và tính phân hóa cao hơn. Vì vậy, điểm số chỉ có ý nghĩa khi được đặt trong tương quan với tỷ lệ chọn môn; nếu tách rời, mọi kết luận đều thiếu cơ sở khoa học.
Một vấn đề đáng lo ngại hơn là việc lựa chọn môn thi đang tác động ngược trở lại mục tiêu giáo dục. Chương trình GDPT mới hướng tới phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực, nhưng trong thực tế, tâm lý “chọn an toàn để đỗ” lại chi phối mạnh mẽ quyết định của HS. Hệ quả là HS có xu hướng né tránh môn khó, ưu tiên môn dễ; nhà trường và địa phương cũng vô hình trung chạy theo thành tích; từ đó làm lệch hướng mục tiêu giáo dục ngay từ khâu lựa chọn môn học.
Khi việc học bị dẫn dắt bởi thi cử, mục tiêu phát triển toàn diện khó được thực hiện trọn vẹn. Điều này thể hiện rõ qua số liệu tại Hội thảo khoa học về giáo dục STEM ngày 21.3, Bộ GD-ĐT cho biết có khoảng 60 – 65% HS lựa chọn tổ hợp khoa học xã hội (KHXH) để học ở cấp THPT. Sự mất cân đối này kéo dài sẽ dẫn đến thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực KH-CN và kỹ thuật, đi ngược yêu cầu phát triển của kỷ nguyên vươn mình.
Trong bối cảnh như trên, việc công khai tỷ lệ các môn tự chọn không nhằm phê phán hay tạo áp lực cho địa phương, trường học mà để nhìn thẳng vào thực tế. Dữ liệu này giúp nhận diện rõ hành vi học tập của HS, phát hiện xu hướng trong lựa chọn và từ đó đánh giá đúng bản chất chất lượng giáo dục. Đây chính là “tấm gương” phản chiếu trung thực hơn so với các bảng điểm đơn thuần.
Khi dữ liệu được minh bạch, xã hội sẽ hiểu đúng hơn về kết quả thi; nhà quản lý có thêm căn cứ để điều chỉnh chính sách; còn các địa phương buộc phải nhìn lại chiến lược giáo dục của mình. Quan trọng hơn, minh bạch dữ liệu tạo ra một áp lực tích cực, thúc đẩy cải tiến từ bên trong thay vì chạy theo thành tích bề nổi.
Ở tầm vĩ mô, tỷ lệ chọn môn còn là công cụ dự báo quan trọng. Nếu HS ít chọn ngoại ngữ, cần xem lại cách dạy, học và thi môn này. Nếu các môn KHTN ít được lựa chọn, đó là dấu hiệu cảnh báo thiếu hụt nguồn nhân lực STEM trong tương lai. Ngược lại, khi HS tập trung quá nhiều vào một nhóm môn, nguy cơ mất cân đối nhân lực sẽ gia tăng. Khi đó, dữ liệu không chỉ là thống kê, mà trở thành cơ sở để hoạch định và điều chỉnh chiến lược phát triển quốc gia.
Trong xu hướng chuyển từ “dạy cái gì” sang “phát triển năng lực gì”, minh bạch dữ liệu là yêu cầu tất yếu. Công khai tỷ lệ chọn môn không làm xấu đi hình ảnh giáo dục, mà ngược lại góp phần củng cố niềm tin xã hội và tạo động lực cải cách. Đây cần được xem là bước đi không thể né tránh.
Đã đến lúc việc công bố tỷ lệ HS chọn các môn tự chọn ở các địa phương trở thành thông lệ hằng năm, đi kèm với công bố điểm thi và được phân tích sâu theo từng địa phương, từng trường học. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể trả lời một cách trung thực câu hỏi: Giáo dục đang phát triển thực chất hay chỉ đẹp trên bảng điểm?
Ohanna Carrascoza sinh ra trong một gia đình nhập cư Guatemala tại Woodland Hills, California. Trong mùa tuyển sinh vừa qua, cô nộp hồ sơ vào 27 trường và đỗ 15 nơi.
Đáng chú ý nhất là tấm vé vào Đại học Yale – ngôi trường Ivy League (8 đại học tư thục danh tiếng), xếp thứ tư nước Mỹ với tỷ lệ chấp nhận chỉ 4%. Ngoài ra, nữ sinh còn giành học bổng toàn phần tại Đại học Nam California (USC) và đỗ vào nhiều trường hàng đầu khác như Pennsylvania hay Dartmouth.
"Tôi không thể tin được", cô nói. Khoảnh khắc biết tin đỗ Yale được Carrascoza chia sẻ trên TikTok và nhanh chóng trở thành xu hướng. Trong video, cô cùng bố mẹ bật khóc, ôm chầm lấy nhau trước màn hình máy tính.
Bố mẹ Carrascoza lớn lên tại Guatemala, phải nghỉ học sớm để đi làm thuê cho các gia đình giàu có. Khi sang Mỹ, họ làm các công việc tay chân với điều kiện khắc nghiệt trong thời gian dài.
"Bố mẹ là nguồn cảm hứng cho mọi điều tôi làm. Nếu không có họ, tôi đã không ở đây", cô nói.
Từ nhỏ, Carrascoza được coi như "thư ký" của gia đình vì thành thạo tiếng Anh và tiếp cận công nghệ sớm. Khi cha cần lập hóa đơn điện tử để thanh toán, Carrascoza tự mày mò học Excel. Ban đầu, cô tạo các mẫu hóa đơn đơn giản, sau đó dần làm chủ những cấu trúc phức tạp hơn.
"Để được trả tiền, bố tôi cần gửi hóa đơn cho khách hàng, nhưng hóa đơn giấy không còn phù hợp. Trình độ học vấn hạn chế khiến ông không thể thao tác trên máy tính", Carrascoza chia sẻ.
Trải nghiệm giúp cha sử dụng công nghệ trở thành chủ đề chính trong bài luận ứng tuyển của cô. Carrascoza viết về việc biến trách nhiệm gia đình thành động lực, đồng thời nuôi dưỡng mong muốn hỗ trợ cộng đồng, giống như cách cô đã giúp cha thích nghi với môi trường mới.
"Tôi học cách bước ra khỏi vùng an toàn, chấp nhận thất bại và trưởng thành hơn cả về học tập lẫn cuộc sống", cô nói. "Tôi cố gắng thể hiện điều đó trong bài luận".
Bên cạnh bài luận ấn tượng, hồ sơ của Carrascoza còn thuyết phục nhờ sự chủ động. Ngày mới vào trung học, Carrascoza đã xác định mục tiêu vào các đại học hàng đầu, gặp cố vấn học tập để xây dựng lộ trình môn học, đảm bảo theo kịp chương trình nâng cao.
Nữ sinh sau đó dành nhiều giờ nghiên cứu yêu cầu tuyển sinh và các chương trình hè để cải thiện hồ sơ. Carrascoza cũng tìm đến chương trình hỗ trợ thế hệ đầu tiên trong gia đình vào đại học, các loại học bổng hay nguồn tư vấn miễn phí.
Cô còn từng là đội trưởng đội bóng rổ và điền kinh, tham gia nhiều hoạt động như Phiên tòa giả định, Hội nghị mô phỏng Liên Hợp Quốc, cũng như các chương trình tìm hiểu về hệ thống chính trị Mỹ. Những trải nghiệm này góp phần định hình sở thích theo đuổi ngành luật.
Carrascoza sẽ đến Yale vào kỳ thu sắp tới. Cô dự định trở thành luật sư bào chữa hình sự và hướng tới các vị trí phục vụ cộng đồng. Với cô, hành trình đã qua là minh chứng rằng hoàn cảnh không phải rào cản tuyệt đối.
"Không, không bao giờ thực sự là 'không' nếu bạn tin đó là 'có'. Mọi thứ phụ thuộc vào điều bạn muốn làm và mức độ nỗ lực bạn bỏ ra", Carrascoza nói.
Ngày 21/4, chị Hồng Thanh, phụ huynh lớp 5, trường Tiểu học Phan Chu Trinh, phường Phú Thạnh, cho biết phát hiện thư trên cách đây 10 ngày, nội dung tục tĩu.
"Đây là bạo lực tinh thần, không thể tin học sinh lớp 5 có thể dùng từ ngữ như vậy", chị Thanh nói.
Theo chị Thanh, nhóm này cô lập con chị, sau đó chuyền tay nhau nhiều tờ giấy, mỗi em viết một câu với nội dung xúc phạm, thóa mạ. Để không bị phát hiện, mỗi câu kèm một mã số thay cho tên người viết. Từ khi đọc thư, con chị Thanh xấu hổ, sợ bạn bè biết nên muốn nghỉ học.
Chị Thanh sau đó phản ánh lên ban giám hiệu, đề nghị xác minh sự việc và có biện pháp kỷ luật phù hợp, chuyển lớp cho con. Đồng thời, chị muốn các em vi phạm xin lỗi con trước mặt ban giám hiệu và những phụ huynh liên quan để răn đe.
Trả lời VnExpress, bà Lương Thị Thanh Lý, Hiệu trưởng trường Tiểu học Phan Chu Trinh, phường Phú Thạnh, xác nhận sự việc diễn ra ở lớp 5/4. Trong 9 học sinh liên quan, 4 em trực tiếp viết thư nói xấu bạn, số khác chép lại hoặc đọc rồi xé.
"Tôi cũng giật mình trước những từ ngữ dung tục, xúc phạm trong thư vì đây là một nhóm từng chơi chung với nhau, đều có học lực tốt", bà Lý nói.
Bà cho hay khi hỏi, các em chia sẻ không hiểu hết ý nghĩa những câu chữ đã viết mà học trên mạng xã hội. Nữ hiệu trưởng nhìn nhận các em vi phạm nội quy khi viết nội dung xúc phạm bạn, chép lại lời nói bậy, nên sẽ bị xếp loại đạo đức không tốt trong tháng 4.
Nhà trường đã yêu cầu nhóm học sinh vi phạm viết tường trình và xin lỗi bạn trước lớp lẫn gặp riêng. Về yêu cầu của chị Thanh, hiệu trưởng cho rằng vượt quá thẩm quyền và quy định về xử lý vi phạm của nhà trường.
"Các phụ huynh khác cũng không đồng ý với yêu cầu của chị Thanh, cho rằng việc xin lỗi nhiều lần đẩy các em vào trạng thái xấu hổ, mặc cảm", bà Lý nói.
Thông tư 19 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về khen thưởng và kỷ luật học sinh quy định những em vi phạm nội quy hoặc Luật Giáo dục sẽ bị nhắc nhở hoặc yêu cầu xin lỗi nếu ở bậc tiểu học. Học sinh cấp THCS, THPT bị nhắc nhở, phê bình hoặc viết bản tự kiểm điểm.
Ngày 8.5, Trường cao đẳng Công nghệ và quản trị Sonadezi (thành phố Đồng Nai) tổ chức chương trình Ngày hội việc làm Sonadezi College năm 2026.
Để tổ chức ngày hội này, nhà trường đã phối hợp với Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu kinh tế thành phố Đồng Nai, Hiệp hội Thương mại Đài Loan - Chi hội Đồng Nai và Công ty cổ phần Đô thị Amata Biên Hòa.
Theo đó đã có hơn 40 doanh nghiệp trong nước và nước ngoài đến trường tham gia tuyển dụng ở nhiều lĩnh vực gồm: công nghệ thông tin, vi mạch điện tử, quản trị kinh doanh tài chính - ngân hàng, công nghệ may…
Đây là hoạt động thường niên được Trường cao đẳng Công nghệ và quản trị Sonadezi duy trì từ năm 2010. Đến nay, nhà trường đã kết nối với hơn 300 doanh nghiệp. Qua đó tạo điều kiện cho hàng ngàn sinh viên tìm kiếm cơ hội tham quan, thực tập và làm việc sau tốt nghiệp.
