Nhận lời mời của Thủ tướng Cộng hòa Ấn Độ Narendra Modi, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ từ hôm nay (5.5) đến ngày 7.5. Chuyến thăm diễn ra giữa cột mốc quan trọng khi hai nước kỷ niệm 10 năm thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện (2016 – 2026).
Thiết lập quan hệ ngoại giao từ tháng 1.1972, Việt Nam và Ấn Độ có mối quan hệ hữu nghị truyền thống, gắn bó lâu đời, được các thế hệ lãnh đạo hai nước gìn giữ, vun đắp và liên tục phát triển. Suốt nhiều thập niên, hai nước hết lòng ủng hộ, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc trước đây, cũng như trong sự nghiệp tái thiết đất nước, đổi mới và phát triển KT-XH ngày nay.
Hai nước ký “Tuyên bố chung về Khuôn khổ hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Ấn Độ bước vào thế kỷ 21” vào tháng 5.2003; thiết lập quan hệ lên “Đối tác chiến lược” vào tháng 7.2007, và tiếp tục nâng cấp thành “Đối tác chiến lược toàn diện” vào tháng 9.2016. Kể từ đó, quan hệ giữa hai nước ngày càng phát triển và đi vào chiều sâu. Quan hệ kênh Đảng, Nhà nước, Quốc hội và nhân dân hai nước được mở rộng; các cơ chế hợp tác đối thoại, tiểu ban hợp tác chuyên ngành… luôn được phát huy hiệu quả. Tháng 12.2020, hai nước thông qua Tuyên bố tầm nhìn chung Việt Nam – Ấn Độ về Hòa bình, Thịnh vượng và Người dân; và thông qua Tuyên bố chung về tăng cường quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Ấn Độ vào tháng 8.2024.
Chính sách Hướng Đông của Ấn Độ cũng khẳng định ASEAN đóng vai trò trung tâm của khu vực mà trong đó thì Việt Nam là đối tác ưu tiên của Ấn Độ ở khu vực. Từ năm 2014, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cũng đã khẳng định Việt Nam là đối tác ưu tiên của New Delhi ở khu vực và “Ấn Độ cam kết hiện đại hóa các lực lượng quốc phòng và an ninh của Việt Nam”.
Hai nước hiện duy trì các cơ chế hợp tác như: Ủy ban Hỗn hợp Việt Nam – Ấn Độ cấp Bộ trưởng Ngoại giao (cuộc họp lần thứ 18 vào tháng 10.2023); Tiểu ban Thương mại hỗn hợp Việt Nam – Ấn Độ (cuộc họp lần thứ 5 vào tháng 8.2023); Tham khảo chính trị và Đối thoại chiến lược; Đối thoại An ninh, Đối thoại Chính sách quốc phòng; Đối thoại Chính sách đối ngoại; Đối thoại An ninh biển…
Trả lời Thanh Niên hôm qua (4.5), TS Prakash Panneerselvam (Chương trình Nghiên cứu chiến lược và an ninh – Học viện quốc gia về nghiên cứu tiên tiến, Ấn Độ) đánh giá: “Chuyến thăm Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang đến cơ hội quan trọng để củng cố hơn nữa quan hệ hai nước. Chuyến thăm diễn ra vào thời điểm có ý nghĩa, khi năm 2026 đánh dấu 10 năm kể từ khi hai nước nâng cấp quan hệ lên “Đối tác chiến lược toàn diện” vào năm 2016. Trong thập niên qua, hai nước đã tăng cường hợp tác trên các lĩnh vực kinh tế, quốc phòng, an ninh và chiến lược. Trong bối cảnh chính trị toàn cầu còn nhiều bất ổn và môi trường an ninh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương ngày càng phức tạp, chuyến thăm này có thể tạo động lực mới cho quan hệ đối tác song phương và gắn kết hai nước hơn nữa.
Theo TS Satoru Nagao (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ), quan hệ Việt – Ấn có sự gắn bó keo sơn suốt nhiều thập niên. Ông nhận xét: “Trong bối cảnh thế giới hiện nay, Việt Nam và Ấn Độ chia sẻ nhiều lợi ích chung. Trước hết và quan trọng nhất, hai nước có chung lợi ích an ninh lâu dài. Quan hệ thân thiết giữa Việt Nam và Ấn Độ bắt đầu từ cuối thập niên 1970 khi Việt Nam phải bảo vệ biên giới phía bắc và đối mặt nhiều khó khăn. Đến sau khi Liên Xô sụp đổ, Việt Nam và Ấn Độ càng có động lực hỗ trợ và hợp tác với nhau. Giờ đây, hai nước lại cùng nhau đối mặt một số thách thức mới ở khu vực. Giữa bối cảnh đó, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Ấn Độ lần này khi hai nước đánh dấu kỷ niệm 10 năm quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện (2016 – 2026), càng góp phần gắn kết quan hệ hai nước vì những lợi ích an ninh lâu dài như vậy”.
Thứ hai, theo TS Nagao, Việt Nam và Ấn Độ đều theo định hướng tự chủ chiến lược. Ngay cả khi cạnh tranh giữa các cường quốc leo thang, Việt Nam và Ấn Độ đều hướng đến hợp tác đa phương để tối đa hóa lợi ích quốc gia. Cùng chia sẻ chính sách tương đồng, Việt Nam và Ấn Độ hợp tác với nhau.
“Thứ ba, với tư cách là đối tác hợp tác lâu dài, Việt Nam và Ấn Độ đang đàm phán các dự án chiến lược cố định, bao gồm cả các thỏa thuận quân sự có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hiện nay ở khu vực, nhất là trước các thách thức đang nổi lên”, TS Nagao nhận định.
GS Stephen Robert Nagy (Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế – Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) phân tích với Thanh Niên: “Việt Nam vẫn kiên định với chính sách ngoại giao dựa trên nguyên tắc làm bạn với tất cả các nước. Việt Nam luôn theo đuổi sự phát triển ổn định, thịnh vượng và hòa bình, nên cần vươn ra mọi hướng, trong đó có Ấn Độ với nền kinh tế năng động và đang phát triển mạnh mẽ cùng tầm ảnh hưởng ngày càng tăng trên chính trường thế giới”.
“Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có lẽ sẽ mở ra nhiều cơ hội hợp tác thương mại và kinh tế. Hai bên cũng có thể thảo luận các biện pháp nhằm tạo dựng sự ổn định trên thế giới đồng thời củng cố vị thế không liên kết của cả hai nước. Ấn Độ chia sẻ tầm nhìn của Việt Nam hiện nay và cũng hiểu rằng Việt Nam là cửa ngõ quan trọng vào ASEAN. Đây là yếu tố quan trọng trong chính sách “Hành động hướng Đông” của Thủ tướng Modi”, vị chuyên gia khẳng định.
Cũng trả lời Thanh Niên, TS Dhruva Jaishankar (Giám đốc Quỹ Nghiên cứu quan sát (ORF) tại Mỹ, đánh giá: “Quan hệ Ấn Độ – Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là trong hợp tác thương mại và an ninh. Tuy nhiên, để bền vững, Ấn Độ sẽ tìm kiếm một nền thương mại cân bằng và bình đẳng hơn khi tham vọng công nghiệp của Ấn Độ ngày càng tăng. Về an ninh, hai nước vẫn có thể làm nhiều hơn nữa cùng nhau, đặc biệt là về an ninh hàng hải và tăng cường năng lực hải quân lẫn nhau”.
Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh trung ương Mỹ (CENTCOM), cho biết lực lượng nước này đã đánh chìm 6 tàu của IRGC khi chúng tìm cách cản trở nhiệm vụ hộ tống tàu qua eo biển Hormuz. Tổng thống Mỹ Donald Trump sau đó nói con số này là 7 tàu.
Tuy nhiên, Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB ngày 5.5 dẫn lời một chỉ huy quân sự giấu tên cho biết kết quả điều tra ban đầu cho thấy không có tàu IRGC nào bị trúng đạn. Thay vào đó, lực lượng Mỹ đã "tấn công 2 thuyền nhỏ chở dân thường" đang di chuyển từ Khasab (Oman) về phía Iran ngày 4.5, khiến 5 hành khách thiệt mạng. Tehran khẳng định Washington "phải chịu trách nhiệm" về vụ việc.
Căng thẳng leo thang trong bối cảnh Mỹ triển khai chiến dịch "Dự án tự do" nhằm mở lại tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz - khu vực bị Iran phong tỏa sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel ngày 28.2. Chiến dịch này được cho là đã làm lung lay thỏa thuận ngừng bắn mong manh đạt được giữa 2 bên ngày 8.4, theo Al Jazeera.
Phát biểu ngày 5.5, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho rằng "một phương trình mới tại eo biển Hormuz đang hình thành", đồng thời cáo buộc Mỹ và đồng minh làm suy yếu an ninh hàng hải khu vực. Phía Iran thường xuyên cảnh báo các tàu thương mại không được đi qua eo biển nếu chưa được phép, đồng thời đe dọa tấn công lực lượng Mỹ nếu tiếp cận khu vực.
Cùng ngày, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) cáo buộc Iran đã tấn công một tàu chở dầu của nước này bằng máy bay không người lái, đồng thời phóng 15 tên lửa đạn đạo và 4 UAV vào lãnh thổ UAE, theo Reuters.
Bình luận về vụ việc, một quan chức quân sự Iran khẳng định: "Iran không hề có kế hoạch tấn công các cơ sở dầu mỏ nói trên từ trước, và những gì đã xảy ra là kết quả của hành động phiêu lưu quân sự của Mỹ nhằm tạo ra một lối đi cho việc vận chuyển trái phép các tàu thuyền qua các tuyến đường thủy bị hạn chế của eo biển Hormuz".
Trong khi đó, quân đội Mỹ cho biết 2 tàu mang cờ Mỹ đã đi qua eo biển Hormuz ngày 4.5 với sự hỗ trợ của tàu khu trục. IRGC phủ nhận thông tin này, song hãng vận tải biển toàn cầu Maersk sau đó xác nhận tàu Alliance Fairfax mang cờ Mỹ đã rời Vịnh Ba Tư qua eo biển với sự hộ tống của quân đội Mỹ.
Trong cuộc phỏng vấn ngày 4.5, Tổng thống Trump từ chối xác nhận thỏa thuận ngừng bắn với Iran còn hiệu lực hay không, nhưng cho rằng xung đột có thể kéo dài thêm "2 đến 3 tuần". Ông cũng tuyên bố Mỹ đang "kiểm soát" eo biển Hormuz trong khuôn khổ chiến dịch hiện tại.
Căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu - đã khiến giá dầu và phân bón tăng vọt, đồng thời làm dấy lên lo ngại về một cuộc suy thoái toàn cầu và tình trạng khẩn cấp về lương thực, theo Al Jazeera.
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran ký kết 4 tuần trước đang bị lung lay dữ dội sau khi Iran phản ứng quyết liệt với "Dự án Tự do" của Mỹ. Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 3/5 tuyên bố mở chiến dịch dẫn đường cho tàu thuyền thương mại đi qua eo biển Hormuz và gọi đây là "cử chỉ nhân đạo".
Một số tàu hàng sau đó đã bị tấn công trong khu vực, trong đó có một tàu của Hàn Quốc. Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cho biết Iran đã phóng tên lửa và drone vào một cảng dầu lớn ở Fujairah nằm sát eo biển. Vị trí của cảng này rất quan trọng vì đây là một trong số ít cảng nằm trên tuyến đường xuất khẩu dầu mỏ của Trung Đông mà không cần đi qua eo biển Hormuz.
Đây là đợt leo thang lớn nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố. Lưu lượng vận tải biển cũng không tăng lên. Phía Mỹ cho biết hai tàu buôn của họ đã băng qua eo biển nhưng Iran phủ nhận. Mỹ cũng tuyên bố đã phá hủy ít nhất 6 xuồng của Iran nhưng phía Iran tiếp tục bác bỏ.
"Eo biển này vẫn cực kỳ nguy hiểm và tôi dự đoán đa số tàu thuyền sẽ tiếp tục tránh di chuyển qua đây cho đến khi cả hai bên đưa ra được một thỏa thuận cụ thể hơn", Tim Huxley, chủ tịch hãng tàu Mandarin Shipping, nói hôm 4/5.
Các lãnh đạo ngành vận tải biển vẫn rất bối rối vì ông Trump hay Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ không nói rõ chi tiết kế hoạch. Trong khi đó, Tehran nói rằng các tàu hàng và tàu chở dầu cần phải phối hợp với lực lượng vũ trang của họ, đồng thời khẳng định lực lượng Mỹ sẽ bị tấn công nếu tiến vào eo biển Hormuz.
"Không rõ quốc gia nào đã nêu yêu cầu về sứ mệnh nhân đạo này, cũng không rõ cần phối hợp những gì với phía Iran", Simon Kaye, giám đốc Tái bảo hiểm toàn cầu của NorthStandard, công ty cung cấp bảo hiểm trách nhiệm dân sự cho phần lớn đội tàu vận tải thế giới, nhận định.
Trong khi ngành vận tải biển chờ đợi Mỹ và Iran thông báo kế hoạch rõ ràng hơn, giá dầu tiếp tục tăng vọt. Giá xăng tại Mỹ đã chạm mức 4,46 USD/gallon – mức cao nhất trong gần 4 năm qua. Một chuyên gia thị trường dầu mỏ nhận định giá xăng có thể lên tới 5 USD/gallon nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa.
"Israel sẽ không còn ném bom Lebanon nữa. Mỹ cấm họ làm điều đó. Quá đủ rồi", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 17/4.
Ông cho biết Washington sẽ hợp tác với Lebanon để giải quyết vấn đề Hezbollah "một cách thích hợp".
Chỉ vài phút sau thông báo, truyền thông Lebanon đưa tin một người đã thiệt mạng ở phía nam nước này sau cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Israel. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) chưa bình luận về sự việc.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trước đó cùng ngày tuyên bố họ chưa hoàn thành mục tiêu đối phó với Hezbollah, đồng thời cam kết sẽ tiếp tục "giải tán" nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn. Tuyên bố được đưa ra chỉ vài giờ sau khi thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon có hiệu lực từ hôm nay.
"Hezbollah hiện chỉ còn là cái bóng của chính họ trong thời kỳ hoàng kim dưới sự lãnh đạo của Hassan Nasrallah", ông nói, đề cập tới thủ lĩnh nhóm bị Israel hạ sát năm 2024. "Nhưng chúng tôi vẫn chưa hoàn thành nhiệm vụ. Có những việc chúng tôi dự định làm để giải quyết mối đe dọa tên lửa và máy bay không người lái còn lại".
Ông thêm rằng mục tiêu "giải tán" Hezbollah sẽ không thể đạt được "trong một sớm một chiều", cho rằng điều đó sẽ đòi hỏi "nỗ lực bền bỉ, sự kiên nhẫn cùng những hoạt động ngoại giao khéo léo".
Nhóm Hezbollah từ hôm 2/3 tập kích vào Israel để trả thù cho cố lãnh tụ tối cao Iran, khiến Israel tấn công đáp trả. Chiến sự đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng ở Lebanon và 1,2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.
Sau khi Mỹ - Iran đạt được lệnh ngừng bắn hai tuần hôm 8/4, Israel đã tăng cường chiến dịch tấn công tại Lebanon. Iran cho rằng Lebanon là "một phần không thể tách rời" của bất cứ thỏa thuận hòa bình dài hạn nào, trong khi Israel phản đối lập luận này.
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon được thúc đẩy sau các cuộc điện đàm của ông Trump với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Lebanon Joseph Aoun. Ông Trump kỳ vọng các lãnh đạo sẽ sớm gặp nhau tại Nhà Trắng để hướng tới hòa bình giữa hai quốc gia.
