Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 13/4 thông báo bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa tại vịnh Oman và biển Arab phía đông eo biển Hormuz theo quyết định của Tổng thống Donald Trump.

Quân đội Mỹ tuyên bố sẽ chặn bắt bất cứ tàu nào ra vào khu vực bờ biển tại Iran, trong đó có mọi cảng của Iran ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nhưng "không cản trở tự do hàng hải" đối với những tàu đến và đi từ các cảng ngoài Iran.

Dù vậy, với các chủ tàu, tình hình hiện nay ở Hormuz vẫn quá mù mờ, đến mức nhiều tàu dầu, tàu hàng đã quyết định án binh bất động hoặc quay đầu, tránh đi qua eo biển vào thời điểm này.

"Nhiều chủ tàu đã nói với tôi rằng việc đi qua đó vẫn quá rủi ro", Tim Huxley, chủ tịch tập đoàn vận tải biển Mandarin Shipping, trụ sở ở Hong Kong, nói với CNN. "Ngay cả khi không quan tâm đến giá trị tàu hay hàng hóa, bạn vẫn có 30 thủy thủ trên những con tàu đó. Bạn có dám liều không khi phải đối mặt với khả năng bị cả phía Mỹ lẫn phía Iran nhắm vào?"

Theo bình luận viên Kristie Lu Stout của CNN, lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Tổng thống Trump "va chạm trực tiếp" với tuyên bố của phía Iran về việc kiểm soát tuyến hàng hải trọng yếu này. Điều đó đồng nghĩa các con tàu sẽ vừa có thể phải đi qua "trạm thu phí" của Iran, vừa bị hải quân Mỹ ngăn chặn.

Việc lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz tiếp tục đình trệ có thể giáng đòn mạnh hơn vào ngành năng lượng thế giới, tạo ra phép thử lớn tiếp theo trong cuộc chiến giữa Washington và Tehran: Liệu bên nào sẽ trụ vững trước những tổn thất kinh tế nếu cuộc đối đầu kéo dài.

Đòn nắn gân

Các quan chức chính quyền Mỹ hôm 12/4 cho hay lệnh phong tỏa đánh dấu bước chuyển mới trong chiến thuật của Washington. Thay vì tiếp tục phóng tên lửa vào các căn cứ quân sự, cơ sở hạ tầng hay ngành công nghiệp quốc phòng Iran, ông Trump giờ đây tìm cách siết chặt ngành dầu mỏ, nguồn sống của quốc gia này, mặt hàng chiếm hơn 50% tỷ trọng xuất khẩu và gần như toàn bộ nguồn thu ngân sách của Tehran.

Kỳ vọng hàng đầu của Tổng thống Trump là buộc chính phủ Iran phải chấp nhận những điều khoản mà Phó tổng thống JD Vance đã đưa ra trong cuộc đàm phán hòa bình tại Islamabad, Pakistan.

New York Times ngày 13/4 dẫn lời hai quan chức cấp cao Iran và một quan chức Mỹ cho biết trong cuộc đàm phán, Washington đã yêu cầu Tehran ngừng làm giàu uranium trong vòng 20 năm, nhưng Iran chỉ đồng ý ngừng trong tối đa 5 năm. Tổng thống Trump đã bác bỏ đề nghị này.

Lệnh phong tỏa được công bố ngay sau khi cuộc đàm phán kết thúc cho thấy Tổng thống Trump dường như tin rằng đòn giáng kinh tế nặng nề sẽ khiến Iran phải khuất phục, theo bình luận viên David Sanger của NYTimes.

Về phía Iran, chiến lược của họ là buộc thị trường toàn cầu phải gánh chịu hệ lụy từ cuộc xung đột. Dù hứng chịu nhiều tổn thất trong 6 tuần giao tranh, Iran vẫn có khả năng gây áp lực lên các nước láng giềng ở vùng Vịnh bằng những đợt tập kích trả đũa. Các lãnh đạo Iran có thể đang đặt cược rằng khả năng chịu đựng áp lực chính trị của ông Trump cuối cùng sẽ đi đến giới hạn.

Nếu dầu của Iran không lọt qua được eo biển, giá dầu có thể sẽ tiếp tục leo thang theo thời gian. Một số công ty cho biết họ đang chuẩn bị cho kịch bản giá dầu lên tới 175 USD mỗi thùng. Mặt khác, Iran hiểu rõ những tác động chính trị tiềm tàng từ tình trạng lạm phát kéo dài tại Mỹ khi chỉ còn chưa đầy 7 tháng nữa là đến cuộc bầu cử giữa kỳ.

"Chẳng bao lâu nữa các người sẽ phải luyến tiếc thời giá xăng còn ở mức 4-5 USD", Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đưa ra lời cảnh báo tới người tiêu dùng Mỹ sau khi các cuộc đàm phán giữa ông với Phó tổng thống Vance thất bại.

Tổng thống Trump hôm 12/4 thừa nhận rằng giá cả "sẽ duy trì ở mức hiện tại" cho đến kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, hoặc có thể "nhỉnh hơn một chút". Đây có thể là kịch bản thảm họa với nhiều ứng viên Cộng hòa, bởi họ vận động tranh cử với cam kết sẽ kéo giảm giá xăng và sinh hoạt phí cho cử tri.

Tuy nhiên, một số thành viên đảng Cộng hòa đã bày tỏ ủng hộ "bước đi chiến lược" của Tổng thống Trump khi áp lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, bởi họ nhận ra rằng việc để Iran tiếp tục bán dầu là "lợi bất cập hại".

Vài tuần trước, ông Trump đã quyết định cho phép Iran bán số dầu đã được chuyển lên tàu, với hy vọng xoa dịu tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu. Quyết định này giúp giải phóng khoảng 140 triệu thùng dầu, đủ đáp ứng nhu cầu của toàn cầu trong khoảng 1,5 ngày, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ.

Nhưng tác động lên giá cả lúc bấy giờ không thực sự đáng kể, trong khi nó khiến ông Trump như đang điều hành một cuộc chiến nửa vời, khi vừa tập kích Iran nhưng lại vừa để họ thu lợi. Thêm vào đó, việc Tehran áp thuế đối với tàu bè đi qua eo biển đã mang đến một nguồn thu mới đúng lúc họ cần nhất.

"Việc Iran có quyền đóng eo biển với tất cả các nước, trừ đối tác của họ hoặc những bên chịu nộp tiền, là điều không thể chấp nhận được", Richard Haass, cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao đảng Cộng hòa kiêm cựu chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, một trong những người đầu tiên ủng hộ chiến lược phong tỏa của chính quyền Trump, cho hay.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích dầu mỏ Kpler, Iran xuất khẩu trung bình 1,85 triệu thùng dầu thô mỗi ngày tính đến hết tháng 3, nhiều hơn khoảng 100.000 thùng mỗi ngày so với ba tháng trước đó.

"Iran giàu lên trong khi những nước khác nghèo đi", Haass nói thêm."Lệnh phong tỏa sẽ gia tăng thêm áp lực kinh tế vốn đã bủa vây Iran từ trước cuộc chiến và nay lại càng trầm trọng hơn do xung đột. Nếu họ muốn bán dầu, họ phải mở cửa lại eo biển cho mọi tàu".

Phép thử cho chiến lược này có lẽ nằm ở phản ứng từ những khách hàng lớn nhất của Iran. Haass cho rằng nên kết hợp lệnh phong tỏa với một chiến lược ngoại giao nhằm lôi kéo các đối tác mua dầu lớn của Iran gây sức ép buộc họ phải nhượng bộ trước những yêu cầu từ Mỹ để khơi thông lại dòng chảy dầu mỏ. Tuy nhiên, chưa rõ liệu các quốc gia đó có thực hiện theo hay không.

"Chúng ta nên kết hợp biện pháp phong tỏa hoặc đe dọa phong tỏa với đề xuất thành lập một cơ quan quản lý mới cho eo biển có cả Iran tham gia nhằm trao cho Tehran quyền lên tiếng nhưng không phải quyền kiểm soát Hormuz", Haass nói thêm.

Nguy cơ

Kế hoạch trên có thể sẽ hiệu quả, song không loại trừ khả năng Iran sẽ đáp trả bằng cách tái khởi động chiến dịch tấn công vào những cơ sở năng lượng tại các nước láng giềng vùng Vịnh. Trong kịch bản này, về cơ bản Iran muốn gửi đi thông điệp rằng nếu họ không thể xuất khẩu dầu, các nước láng giềng Arab cũng sẽ phải cùng chịu trận.

CENTCOM tuyên bố sẽ giám sát chặt chẽ mọi con tàu đi qua Hormuz, nhưng không thể đảm bảo sẽ rà phá hết thủy lôi trong khu vực. Tàu hàng từ các quốc gia vùng Vịnh khi đi qua Hormuz phải sẵn sàng chấp nhận rủi ro va phải thủy lôi hoặc bị tấn công bởi xuồng cao tốc và máy bay không người lái (UAV) Iran.

Nếu lệnh phong tỏa chỉ diễn ra trong ngắn hạn và có thể chấm dứt việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz, quyết định của ông Trump sẽ được coi là một cú lật ngược thế cờ ngoạn mục.

Tuy nhiên, nếu lệnh phong tỏa kéo dài, ông Trump sẽ đối mặt với rủi ro bị coi là người thiếu tầm nhìn xa, không lường trước được những hệ lụy tiềm tàng khi tấn công một Iran trông có vẻ như đã suy yếu. Cuộc chiến mà ông từng nghĩ chỉ kéo dài vài ngày nay đã bước sang tuần thứ 7 và đối với nền kinh tế toàn cầu, khó khăn vẫn còn ở phía trước, bình luận viên Sanger nhận định.

Tin Gốc: Vnexpress

"Tôi nghĩ chúng ta đang đạt được tiến bộ. Câu hỏi cơ bản là liệu tiến bộ đó có đủ để đáp ứng lằn ranh đỏ của Tổng thống Mỹ Donald Trump hay không", Reuters dẫn lời ông Vance ngày 13.5 nói. Theo ông, ưu tiên hàng đầu của chính quyền ông Trump là bảo đảm Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 13.5 nói với Fox News rằng Washington hy vọng Trung Quốc sẽ đóng vai trò tích cực hơn trong việc thuyết phục Iran giảm các hành động gây căng thẳng tại vùng Vịnh.

Tuy nhiên, trước chuyến đi Trung Quốc, ông Trump lại cho rằng Mỹ không cần Bắc Kinh hỗ trợ. "Họ [Iran] đã bị đánh bại về mặt quân sự, và hoặc họ sẽ làm điều đúng đắn, hoặc chúng tôi sẽ hoàn thành công việc", ông Trump nói.

Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 13.5 cáo buộc Mỹ "liên tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn" bằng việc tiếp tục phong tỏa các cảng biển Iran, theo Hãng tin ISNA. Ông cho rằng "sự thiếu thiện chí và thiếu trung thực" của Washington là nguyên nhân khiến các cuộc đàm phán chưa đạt đột phá.

Ông Araghchi cũng cho biết Tehran đang tham vấn về các quy định mới liên quan eo biển Hormuz theo luật quốc tế.

Iran đã hạn chế phần lớn hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz kể từ khi xung đột với Mỹ và Israel bùng phát ngày 28.2. Tuyến đường thủy này chiếm khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng vận chuyển toàn cầu, cùng nhiều mặt hàng thiết yếu khác, theo AFP.

Phát ngôn viên quân đội Iran Mohammad Akraminia ngày 13.5 nói việc giám sát eo biển Hormuz có thể tạo nguồn thu "đáng kể" cho nước này, thậm chí "có thể tăng gấp đôi thu nhập từ dầu mỏ", đồng thời củng cố ảnh hưởng quốc tế của Tehran.

Cùng ngày, ông Ebrahim Azizi, Chủ nhiệm Ủy ban an ninh quốc gia của Quốc hội Iran, cho biết cơ quan này đã hoàn tất kế hoạch quản lý tuyến đường thủy chiến lược. Truyền hình nhà nước Iran dẫn lời ông nói Tehran muốn sử dụng vị trí của Hormuz như "một đòn bẩy quyền lực" thông qua việc quản lý chiến lược eo biển.

Trước đó, Phó chủ tịch Quốc hội Iran Hamidreza Hajibabaei cho biết Tehran đã nhận được những khoản thu đầu tiên từ phí quá cảnh đối với các tàu đi qua Hormuz.

Tin Gốc: Thanh Niên

Tổng thống Mỹ Donald Trump tối 25/4 được mật vụ sơ tán khỏi tiệc chiêu đãi phóng viên chuyên trách Nhà Trắng sau khi có tiếng súng nổ. "Một người đàn ông mang theo nhiều vũ khí đã xông vào trạm kiểm soát an ninh", ông Trump cho biết trong cuộc họp báo sau đó ở Nhà Trắng.

Theo cảnh sát, nghi phạm dường như hành động một mình và mang theo súng shotgun, súng ngắn và nhiều con dao. Fox News cho biết anh ta là Cole Tomas Allen, 31 tuổi, sống tại thành phố Torrance ở bang California. Người này có thể là khách lưu trú tại Washington Hilton.

Video được quay bằng camera giám sát do ông Trump đăng trên mạng xã hội cho thấy nghi phạm chạy nhanh qua máy dò kim loại. Lực lượng an ninh lập tức quay về hướng nghi phạm và chĩa súng.

Nghi phạm đã đấu súng với mật vụ Mỹ nhưng không trúng đạn. Các đặc vụ sau đó khống chế được kẻ tấn công.

Ông Trump ca ngợi mật vụ Mỹ cũng như lực lượng hành pháp đã hành động "rất nhanh chóng" để chặn nghi phạm trước khi người này vào được hội trường tiệc. Tổng thống Trump tiết lộ một sĩ quan đã bị bắn ở khoảng cách gần, song được cứu nhờ mang áo chống đạn. "Tôi vừa nói chuyện với sĩ quan đó, anh ấy hiện rất ổn", ông cho biết.

Tổng thống Mỹ giải thích ông công bố video trên mạng xã hội nhằm cho thấy "hành động bạo lực của tên côn đồ đã tấn công Hiến pháp", cũng như "mật vụ và lực lượng hành pháp đã hành động nhanh như thế nào".

Công tố viên liên bang thông báo nghi phạm sẽ ra trình diện trước thẩm phán liên bang ở Washington vào ngày 27/4. Người này sẽ bị cáo buộc tội sử dụng súng trong lúc thực hiện hành vi bạo lực và tấn công nhân viên liên bang bằng vũ khí nguy hiểm.

Khi được hỏi liệu bản thân có phải mục tiêu của nghi phạm hay không, ông Trump đáp "tôi nghĩ vậy". Dựa vào thông tin đã có, lãnh đạo Mỹ không cho rằng sự việc có liên quan đến xung đột ở Trung Đông. Dù vậy, Tổng thống Trump cho biết các hành động do ông tiến hành nhằm vào Iran có thể khiến bản thân trở thành mục tiêu và ông sẽ không chùn bước.

Theo Tổng thống Mỹ, sự việc cho thấy cần phải thắt chặt an ninh hơn. Ông cũng cho rằng khách sạn Washington Hilton "không phải tòa nhà đặc biệt an toàn" và nhắc đến dự án phòng khiêu vũ đang được xây dựng ở Nhà Trắng, nơi sẽ được trang bị các biện pháp chống thiết bị bay không người lái và kính chống đạn.

"Đây không phải lần đầu trong những năm qua nền cộng hòa của chúng ta bị tấn công bởi một kẻ muốn trở thành sát thủ", ông nói, đồng thời kêu gọi người dân Mỹ "giải quyết những khác biệt bằng biện pháp hòa bình".

Ông Trump cho rằng bữa tiệc không nên bị hủy bỏ, thêm rằng đã mong muốn được ở lại song cuối cùng vẫn rời đi theo đề nghị của lực lượng an ninh, vì các đặc vụ không rõ liệu còn mối đe dọa nào khác không. Tổng thống Mỹ cho biết sự kiện sẽ được tổ chức lại trong vòng 30 ngày tới với quy mô "lớn hơn, tốt hơn và thậm chí còn đẹp hơn".

Tiệc tối dành cho phóng viên chuyên trách Nhà Trắng là sự kiện thường niên do Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng (WHCA) tổ chức, diễn ra lần đầu vào năm 1921. Sự kiện năm nay có khoảng 2.600 người tham gia.

Đây là lần đầu tiên ông Trump dự tiệc sau hơn một thập kỷ, cũng là lần đầu tiên với tư cách tổng thống. Mỗi năm WHCA đều mời tổng thống đương nhiệm dự tiệc nhưng ông Trump đã từ chối vào những năm trước đó.

Tin Gốc: Vnexpress