Một số nước trên thế giới đã có quy định cấm dùng mạng xã hội với người từ 16 tuổi trở xuống hoặc dùng các biện pháp kỹ thuật để hạn chế.
Từ trong nước, nhiều câu chuyện, vụ việc đau lòng xuất phát do mâu thuẫn từ mạng xã hội bước ra đời thực cho thấy đến lúc chúng ta phải có cách nhìn và xử lý đúng vấn nạn này. Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Nguyễn Thị Mai Thoa – đại biểu Quốc hội chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội – chia sẻ thêm một số góc nhìn.
* Thưa bà, thời gian qua tình trạng trẻ em bị xâm hại trên mạng với nhiều hình thức tinh vi như bắt cóc online, bạo lực, bắt nạt và bị lôi kéo vào nhiều hội/nhóm xấu… khiến dư luận lo ngại, bức xúc. Từ thực tế theo dõi, bà đánh giá thế nào về thực trạng này?
– Khi công nghệ phát triển và có sức hút lớn thì việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội từ rất sớm như là một xu hướng của sự phát triển. Không thể phủ nhận Internet mang lại rất nhiều lợi ích và trở thành một phần không thể thiếu được trong cuộc sống hằng ngày của trẻ em.
Tuy nhiên thời gian qua tình trạng trẻ em bị xâm hại trên mạng như đã nêu diễn ra khá thường xuyên, phức tạp.
Đồng thời gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tâm thần cũng như cuộc sống và sự phát triển bình thường của trẻ em, hơn thế với các hình thức tinh vi dẫn đến khó quản lý và điều chỉnh.
Các số liệu từ cơ quan chức năng cho thấy các tội phạm công nghệ đang tập trung nhằm vào giới trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên, những người thiếu kỹ năng sống và dễ bị thao túng tâm lý, đặt ra yêu cầu cấp bách về tăng cường công tác quản lý nhà nước với việc bảo vệ trẻ em trên mạng.
Vấn đề này cũng đã được Việt Nam khởi xướng tại lễ mở ký Công ước Hà Nội về phòng chống tội phạm mạng tại Hà Nội vào tháng 10-2025.
Ngay sau đó, ngày 23-3-2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 468 phê duyệt chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 – 2030”, tiếp tục khẳng định cam kết và nỗ lực của Việt Nam trong công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.
* Khi thảo luận tổ, bà đã đề nghị cần nghiên cứu giải pháp hạn chế, thậm chí cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội. Xin bà chia sẻ thêm về lý do đưa ra đề xuất này?
– Như tôi đã nêu ở trên, những năm gần đây trẻ em Việt Nam sử dụng mạng xã hội có xu hướng tăng mạnh, trong đó có một bộ phận đáng kể dành nhiều thời gian mỗi ngày cho các nền tảng trực tuyến, thậm chí “nghiện”.
Điều này khiến trẻ em dễ trở thành mục tiêu của những nguy cơ mới trên môi trường số, đặc biệt là xâm hại tình dục, lừa đảo, tống tiền, bạo lực, bắt cóc trực tuyến. Thực tế không phải trẻ em nào cũng được hướng dẫn sử dụng mạng an toàn, cách thức báo cáo nguy cơ hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp những rủi ro trực tuyến.
Bên cạnh đó nhiều cha mẹ chưa có nhận thức đầy đủ về nguy cơ, rủi ro trên mạng nên điện thoại hay máy tính bảng được xem như một công cụ trông trẻ, cứ “giao” trẻ cho mạng xã hội, tạo nên sự lệ thuộc của trẻ em vào thiết bị và mạng xã hội ngay từ khi còn nhỏ.
Phần lớn cha mẹ không nắm rõ các quy định của pháp luật về bảo vệ trẻ em trên mạng, chưa biết cách sử dụng các công cụ phù hợp thiết lập chế độ an toàn, giới hạn nội dung, quản lý thời gian… với trẻ em khi sử dụng mạng xã hội.
Hiện nay nội dung giáo dục an toàn mạng và kỹ năng số đã được đưa vào một số chương trình ngoại khóa. Đã có những trường học hạn chế hoặc cấm học sinh sử dụng điện thoại trong giờ học.
Tuy nhiên nội dung giáo dục an toàn mạng chưa mang tính bắt buộc, đồng thời thiếu cơ chế phối hợp thường xuyên giữa nhà trường với gia đình trong việc giám sát và hỗ trợ trẻ em khi phát hiện dấu hiệu nguy cơ đối với trẻ em trên môi trường mạng.
Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, ban hành nhiều quy định mới về bảo vệ trẻ em khi sử dụng mạng xã hội.
Tuy nhiên môi trường số thay đổi nhanh chóng và phức tạp, rất cần sự chủ động, tích cực, trách nhiệm của cơ quan quản lý, tổ chức, gia đình, cá nhân và chính trẻ em trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Trên thế giới, một số nước cũng đã áp dụng biện pháp cấm hoặc hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội.
Xem xét, tính toán giữa được và mất khi trẻ em dùng mạng xã hội, tôi đã đề nghị nghiên cứu giải pháp cấm hoặc hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội với một số nền tảng mạng xã hội phổ biến kèm theo những điều kiện, giải pháp cụ thể liên quan khác.
* Để có thể thực hiện được đề xuất đưa ra, theo bà đâu sẽ là các điều kiện và giải pháp quan trọng nhất?
– Từ thực tế nghiên cứu sơ bộ, tôi thấy cần chú trọng một số điểm. Đầu tiên là phải có nền tảng pháp lý cần thiết để các chủ thể liên quan bắt buộc tuân thủ, cũng như có chế tài nếu vi phạm.
Trường hợp chỉ quy định “hạn chế thời gian sử dụng mạng xã hội” cần thiết lập, vận hành công cụ lọc, tắt các tính năng có nội dung độc hại đối với trẻ em, kiểm soát thời gian, báo cáo tình hình trẻ em sử dụng Internet, mạng xã hội thông qua thiết lập chế độ tự động giới hạn thời gian. Kèm theo đó có các giải pháp để chặn truy cập vào ban đêm, vô hiệu hóa các chức năng trò chuyện với người lạ, tham gia nhóm kín… để giúp quản lý, giám sát trẻ em sử dụng mạng xã hội.
Bên cạnh đó cần phát triển, phổ cập các giải pháp an ninh mạng hỗ trợ bảo vệ trẻ em trên mạng và giải pháp giáo dục kỹ năng số cho trẻ em, cha mẹ, giáo viên. Từ đó hướng tới hình thành hệ sinh thái, kho ứng dụng số chọn lọc dành cho trẻ em Việt Nam. Đồng thời tăng cường rà soát, truy quét, xóa gỡ các hội/nhóm, video độc hại, không phù hợp với trẻ em trên các nền tảng mạng xã hội.
Một nội dung khác là phải tiếp tục tăng cường công tác truyền thông nâng cao nhận thức xã hội về trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.
Nâng cao năng lực cho lực lượng chuyên trách, phòng ngừa, ngăn chặn các mối nguy hại, rủi ro và đấu tranh, tăng chế tài, xử lý nghiêm minh các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng.
* Thực tế nhiều phụ huynh băn khoăn khi giáo viên giao bài qua nhóm Facebook, Zalo…, việc này liệu có bị ảnh hưởng nếu cấm, hạn chế dùng mạng xã hội với trẻ em?
– Tôi nghĩ vấn đề vẫn là nên hướng tới việc dạy trẻ cách sử dụng Internet như một công cụ học tập, giải trí và nghiên cứu lành mạnh, đồng thời thống nhất sử dụng các kênh liên lạc chính thống. Theo tôi, quan trọng nhất là chúng ta xây dựng một môi trường số an toàn, bao trùm và phù hợp với sự phát triển của trẻ như thế nào.
Cần phát huy tốt hơn công cụ sổ liên lạc điện tử đang được sử dụng khá phổ biến nhưng chưa thực sự hiệu quả hiện nay, mở rộng sử dụng nhóm thảo luận trong các công cụ này thay thế cho các mạng xã hội dùng chung. Có thể cho phép học sinh sử dụng một hoặc một số ứng dụng của sổ liên lạc điện tử để trao đổi với thầy cô giáo và bạn bè…
Ông Bryan Williams, 63 tuổi, nhân viên chăm sóc tại gia ở bang Wisconsin đang nhận mức lương 17,65 USD mỗi giờ. Thu nhập thấp buộc ông phải đắn đo phân bổ tiền thuê nhà, hóa đơn và nhu yếu phẩm. "Tôi biết mọi thứ đang tồi tệ hơn vì cảm nhận được nó mỗi ngày", ông nói.
Bà Vernice Thompson, 63 tuổi, nhân viên bán lẻ tại bang Virginia cho biết chi phí nhà ở đang chiếm một nửa thu nhập dù có trợ cấp an sinh xã hội. Trong khi đó, giá hàng hóa từ thực phẩm đến quần áo đều tăng cao khiến bà khó có khả năng chi trả.
Câu chuyện của ông Williams và bà Thompson phản ánh tình trạng chung tại Mỹ hiện nay. Theo khảo sát công bố hồi tháng 2 của J.D. Power, 65% người tiêu dùng Mỹ cho biết mức tăng giá cả đang vượt quá mức tăng thu nhập.
Dữ liệu do Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố ngày 10/4 cho thấy lạm phát đã tăng từ 2,4% trong tháng 2 lên 3,3% vào tháng 3. Giá xăng tăng 21,2% do xung đột Trung Đông là một trong những lực đẩy chính. Tính lũy kế theo chỉ số giá tiêu dùng CPI, giá cả tại Mỹ đã tăng khoảng 16% trong 4 năm qua. Trong khi đó, mức tăng thu nhập thực tế theo giờ của người lao động chỉ đạt 1,4% trong năm qua, không đủ để cải thiện khả năng mua sắm.
Lạm phát thể hiện rõ trên từng hóa đơn siêu thị. Cục Thống kê Lao động Mỹ ghi nhận một vỉ trứng 12 quả có giá trung bình 1,51 USD vào năm 2020 nay đã tăng lên hơn 3,1 USD. Giá một gallon sữa tươi từ 3,3 USD lên gần 4 USD. Cùng với đó, giá thuê nhà trung bình đã tăng thêm ít nhất 300 USD mỗi tháng so với 4 năm trước, neo ở mức trên 1.600 USD.
Sự chênh lệch này khiến người lao động nghèo đi, buộc họ phải cắt giảm cả những nhu cầu cơ bản. Dữ liệu từ CNBC chỉ ra khoảng 50% người Mỹ đang trì hoãn mua sắm quần áo, đồ gia dụng. Các dịch vụ khác cũng bị cắt giảm: 42% giảm chi cho chăm sóc cá nhân, 22% bỏ thẻ tập thể dục và 14% ít gọi xe dịch vụ. 39% hộ gia đình phải dùng thẻ tín dụng thanh toán hàng tạp hóa do cạn kiệt tiền mặt.
Tính đến quý IV/2025, nợ hộ gia đình Mỹ đạt 18.800 tỷ USD, tăng 4% so với năm trước đó. Riêng nợ thẻ tín dụng chạm mốc kỷ lục 1.280 tỷ USD.
Chuyên gia hoạch định tài chính Gregory Guenther tại New Jersey cho biết ngay cả nhóm thu nhập cao cũng cảm nhận được chi phí sinh hoạt tăng. "Vấn đề không phải là mọi người kiếm được ít tiền hơn, mà là giá trị đồng tiền không còn mua được nhiều thứ như trước", chuyên gia nhận định.
Nhóm lao động phổ thông chịu ảnh hưởng mạnh nhất. Theo báo cáo, tiền lương thực tế của nhóm 10% thu nhập thấp nhất đã giảm 0,3% trong năm 2025. Mức lương tối thiểu liên bang 7,25 USD mỗi giờ vẫn giữ nguyên từ năm 2009.
Bà Crystal Franklin, 54 tuổi, chuyên viên tại Virginia kể gia đình bà phải bỏ các khoản chi giải trí, cắt giảm mua thực phẩm và chuyển sang đi xe buýt nhằm bù đắp chi phí xăng xe. "Chúng tôi không thể làm những việc từng làm vì phí sinh hoạt đã tăng quá cao", bà Franklin nói.
Stephanie Hua, nhà báo ẩm thực của chuyên trang Taste (Australia), chia sẻ phát hiện thú vị về việc dùng nồi chiên không dầu để làm cơm rang. Luồng không khí nóng luân chuyển mạnh trong thiết bị này giúp loại bỏ hơi ẩm thừa, làm bề mặt hạt cơm se lại nhanh chóng và không bị bết dính.
Dưới đây là quy trình 4 bước đơn giản, giúp bạn tiết kiệm thời gian đứng bếp.
Chuẩn bị nguyên liệu
Bạn nên sử dụng cơm nguội (tốt nhất là cơm đã để tủ lạnh để hạt khô ráo) hoặc các loại cơm đóng gói sẵn. Chuẩn bị thêm nguyên liệu tùy thích như đậu Hà Lan, ngô ngọt, thịt ba chỉ xông khói thái hạt lựu cùng các gia vị quen thuộc (nước tương, dầu hào, dầu mè).
Trộn hỗn hợp
Cho toàn bộ cơm, nguyên liệu phụ và gia vị vào một khay nướng, khuôn silicon hoặc thố sứ chịu nhiệt (có kích thước đặt vừa lồng nồi chiên). Dùng thìa xới và trộn thật đều tay để gia vị áo một lớp mỏng quanh từng hạt cơm.
Chiên cơm
Đặt khay vào nồi, cài đặt nhiệt độ ở mức 180-190 độ C trong 10-12 phút. Quạt gió sẽ làm bốc hơi ẩm, giúp hạt cơm săn lại. Trong quá trình này, mỡ từ thịt xông khói tiết ra sẽ làm hạt cơm tơi xốp, bóng bẩy hơn. Giữa chu trình, bạn nên kéo lồng chiên ra và đảo đều một lần.
Thêm trứng
Kéo lồng chiên ra, đổ 1-2 quả trứng đã đánh tan lên bề mặt hỗn hợp cơm. Đưa lồng trở lại nồi và nấu thêm khoảng 3-4 phút đến khi bề mặt trứng chín tới. Cuối cùng, lấy khay ra ngoài, dùng muỗng xới và trộn mạnh tay để lớp trứng vỡ tơi, quyện hoàn toàn vào các hạt cơm.
Với tổng thời gian khoảng 15 phút, bạn sẽ có một đĩa cơm rang tiện lợi, hạt cơm bóng bẩy, giòn rụm như ngoài hàng mà không tốn nhiều công sức dọn dẹp nhà bếp.
Trong kho tàng ẩm thực ven biển Nam Trung Bộ, gỏi cá mai được xem là một trong những món ăn đặc trưng, thể hiện rõ nét sự tinh tế trong cách chọn nguyên liệu và chế biến của người dân địa phương.
Loài cá mai – nguyên liệu chính của món ăn này thường xuất hiện nhiều từ tháng giêng đến cuối mùa hè, khi nước biển ổn định và nguồn thực phẩm trở nên dồi dào.
Cá có kích thước nhỏ, thân dài, màu trắng đục gần giống cá cơm nhưng phần thịt lại trong và chắc hơn. Chính đặc điểm này khiến cá mai được ưa chuộng vì khi chế biến không bị bở hay nhớt, giữ được độ giòn tự nhiên.
Ở nước ta, cá mai có nhiều ở Nha Trang, Ninh Thuận, Bình Thuận, Vũng Tàu, Phú Quốc… Trên thế giới, cá mai phân bố ở vùng biển Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Thái Lan, Indonesia, Philippines, Australia.
Cá mai sống chủ yếu ở vùng nước lợ, nhờ vậy được đánh giá có giá trị dinh dưỡng cao và tốt cho sức khỏe. Loài cá này sinh sống theo đàn, thường phân bố nhiều tại khu vực biển phía Nam.
Mùa đánh bắt cá mai của ngư dân bắt đầu từ đầu tháng 4 đến tháng 11 âm lịch vì đây là thời điểm loài cá này tập trung thành đàn đi kiếm ăn và giao phối để sinh sản. Đây cũng là thời điểm người dân địa phương đẩy mạnh việc chế biến các món đặc sản từ cá mai có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, hấp dẫn, lạ miệng như: Gỏi cá mai, canh cá mai nấu riêu chua, cá mai kho tiêu, cá mai xào chua ngọt… trong đó ngon và nổi tiếng nhất là món gỏi cá mai. Thịt cá mai không có máu nên ít tanh, có vị ngọt, giòn, dai, không bị bở và nhớt như thịt của các loại khác.
Để làm được một đĩa gỏi cá mai đạt chuẩn, việc quan trọng nhất là chọn được cá thật tươi. Người chế biến thường ưu tiên những con cá vừa được đưa vào bờ, dài khoảng 5 – 6cm, thân trong và chắc thịt. Cá sau khi mua về sẽ được làm sạch, bỏ đầu, dùng tay bóp nhẹ phần bụng để rút xương.
Thịt cá thường được ngâm với nước đá trong thời gian ngắn để tạo độ giòn và săn hơn. Tiếp theo, cá được ướp nhẹ với nước cốt chanh hoặc giấm để làm chín tái, giúp thịt có màu trắng trong hấp dẫn. Người chế biến cũng sẽ trộn cá với tỏi giã nhỏ, ớt, tiêu, gia vị và ít rau thì là để tạo mùi thơm. Một thành phần quan trọng không thể thiếu trong món gỏi cá mai là thính gạo rang.
Điểm đặc biệt nhất của gỏi cá mai nằm ở loại nước chấm được làm cầu kỳ theo công thức truyền thống. Loại nước chấm này có vị mặn ngọt hòa quyện, kết hợp độ bùi của đậu phộng và hương thơm đặc trưng, mang đến hương vị khó trộn lẫn với bất kỳ loại nước mắm nào khác.
Gỏi cá mai thường được ăn kèm với nhiều loại rau sống như xà lách, cải xanh, rau thơm, thì là, khế chua và chuối xanh thái lát. Khi thưởng thức, người ăn lấy một miếng bánh tráng dẻo, cho lên đó một ít bún tươi, thêm rau sống, lát chuối chát, rồi đặt phần cá đã trộn thính và gia vị vào giữa. Cuốn chặt tay và chấm vào bát nước mắm đậu phộng.
Sự hòa quyện của từng thành phần tạo nên một tổng thể hương vị hài hòa: Vị ngọt tự nhiên của cá tươi, vị chua nhẹ của chanh, vị bùi của đậu phộng, mùi thơm của thính gạo, cái giòn mát từ rau sống và độ chát đặc trưng của chuối xanh. Tất cả mang lại cảm giác tròn vị, vừa thanh mát vừa đậm đà. Món ăn này đặc biệt được ưa chuộng vào những ngày nắng nóng bởi tính chất tươi ngon và dễ ăn.
Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác và tinh tế. Nhiều đầu bếp địa phương cho rằng người làm gỏi cá mai phải có khẩu vị nhạy bén để cân chỉnh được vị chua, ngọt, cay và bùi sao cho hài hòa, bởi chỉ cần sai lệch một chút cũng khiến món ăn mất đi sự hấp dẫn.
Món gỏi cá mai.
Gỏi cá mai không chỉ là món ăn dân dã mà còn là một phần trong đời sống ẩm thực của cư dân ven biển. Món ăn phản ánh sự thích nghi của con người với nguồn thực phẩm sẵn có, đồng thời thể hiện kinh nghiệm lâu đời trong cách xử lý và bảo quản hải sản tươi. Hương vị của gỏi cá mai mang đậm dấu ấn vùng biển, kết hợp cùng thói quen ăn uống của người miền Trung vốn chuộng vị thanh, ít béo và sử dụng nhiều rau sống.
Ngày nay, gỏi cá mai xuất hiện nhiều trong các nhà hàng hải sản, quán ăn ven biển và trở thành món đặc sản được du khách yêu thích. Món ăn không chỉ hấp dẫn về hương vị mà còn góp phần quảng bá ẩm thực địa phương. Nhiều du khách khi đến các tỉnh Nam Trung Bộ đều tìm thưởng thức gỏi cá mai như một trải nghiệm không thể bỏ qua.
