Bài phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tại Đại học Quốc gia Hà Nội hôm qua 2.5 mang thông điệp mạnh mẽ về tương lai của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Nhật Bản, đồng thời công bố những cập nhật quan trọng trong sáng kiến “Tầm nhìn Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP)” của Nhật Bản.
Tham dự sự kiện có Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy, cùng đại biểu cấp cao hai nước, giảng viên và sinh viên nhà trường.
Mở đầu bài phát biểu, Thủ tướng Takaichi Sanae nhắc lại kỷ niệm chuyến thăm Việt Nam 6 năm trước và bày tỏ mong muốn được thăm lại Hội An, nơi có di tích chùa Cầu (Nihonbashi) vừa được hoàn thành trùng tu với sự hợp tác của Nhật Bản cách đây 2 năm.
Theo Thủ tướng Nhật Bản, đây là minh chứng cho hơn 400 năm lịch sử giao thương năng động giữa hai dân tộc trên những vùng biển tự do. Kế thừa tinh thần đó, năm 2013, Thủ tướng Abe Shinzo đã chọn Việt Nam là điểm đến trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên sau khi nhậm chức.
Đánh giá về sự phát triển kinh tế, Thủ tướng Nhật Bản bày tỏ ấn tượng với sự vươn lên của Việt Nam. “Từ việc chủ yếu sản xuất quần áo, hàng dệt may một thập kỷ trước, Việt Nam nay đã trở thành nơi sản xuất của nhiều công ty toàn cầu, trong đó nhiều thiết bị điện tử tích hợp công nghệ tiên tiến của Nhật Bản trong các thành phần cốt lõi”, Thủ tướng Takaichi Sanae nói.
Bà nhấn mạnh, ngành công nghiệp sản xuất của Việt Nam hiện có mối quan hệ không thể tách rời với kinh tế Nhật Bản. Chỉ tính riêng tại 3 khu công nghiệp gần Hà Nội, đã có 205 công ty Nhật Bản đang hoạt động, tạo việc làm cho khoảng 100.000 người.
“Các doanh nghiệp như Canon đang thu mua linh kiện từ Việt Nam, Nhật Bản và nhiều nơi ở châu Á để sản xuất tới 1/4 lượng máy in toàn cầu ngay tại Việt Nam”, bà Sanae khẳng định
Hướng tới tương lai, Thủ tướng Takaichi Sanae khẳng định hợp tác hai nước đã vươn ra không gian vũ trụ. Bà đánh giá cao việc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, dự án được triển khai bằng nguồn vốn vay ODA của Chính phủ Nhật Bản khánh thành vào tháng 3 vừa qua tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), coi đây là cột mốc kết quả của nỗ lực bền bỉ suốt hai thập kỷ qua, kể từ năm 2006.
Nhật Bản cũng đang hỗ trợ Việt Nam chế tạo vệ tinh quan sát Trái Đất, LOTUSat-1, để phục vụ dự báo thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu.
Trong lĩnh vực công nghệ cao, hai nước đang đẩy mạnh hợp tác về chất bán dẫn. Việc mở Chương trình Kỹ sư công nghệ chip bán dẫn tại Trường đại học Việt – Nhật vào năm 2025 được kỳ vọng củng cố chuỗi cung ứng bán dẫn của Nhật Bản và đóng góp cho sự tiến bộ công nghiệp của Việt Nam.
Cùng với đó, Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết, Nhật Bản mong muốn thúc đẩy hợp tác công – tư mạnh mẽ hơn với Việt Nam trong lĩnh vực khai thác và phát triển chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng.
Nhân kỷ niệm 10 năm cố Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo lần đầu tiên đề xuất sáng kiến Tầm nhìn Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) tại Kenya (2016), Thủ tướng Takaichi Sanae khẳng định tính phù hợp của FOIP, đặc biệt khi ASEAN đã thông qua Tầm nhìn của ASEAN về Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (AOIP) có chung giá trị cốt lõi vào năm 2019.
Tháng 10 năm ngoái, Thủ tướng Takaichi Sanae cùng các nhà lãnh đạo ASEAN đã thông qua tuyên bố chung xác nhận sự cộng hưởng giữa FOIP và AOIP.
Trước những sự thay đổi cấu trúc của trật tự quốc tế, như cạnh tranh địa chính trị, đổi mới công nghệ và sự trỗi dậy của Nam bán cầu, Thủ tướng Takaichi Sanae chính thức công bố “cập nhật FOIP” tập trung vào 3 lĩnh vực ưu tiên: xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế cho kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu, tăng cường chuỗi cung ứng năng lượng và vật liệu; cùng kiến tạo cơ hội tăng trưởng kinh tế qua hợp tác công – tư và chia sẻ quy tắc; tăng cường hợp tác an ninh để đảm bảo hòa bình, ổn định khu vực.
Về an ninh năng lượng, Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết bà vừa tổ chức một hội nghị trực tuyến khẩn cấp với các lãnh đạo châu Á và công bố Sáng kiến “Đối tác về khả năng chống chịu năng lượng và tài nguyên châu Á” (POWER ASIA), đồng thời bày tỏ cảm ơn sự ủng hộ của Thủ tướng Lê Minh Hưng với sáng kiến này.
Theo đó, Nhật Bản sẽ hỗ trợ thu xếp nguồn cung dầu thô cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn. Về trung và dài hạn, hai bên sẽ xây dựng hệ thống dự trữ dầu khu vực và phát triển các nguồn năng lượng mới như nhiên liệu sinh học, điện mặt trời thế hệ mới, điện hạt nhân và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG).
Thủ tướng Nhật Bản cũng nhấn mạnh các nỗ lực chung nhằm giành lợi thế trong kỷ nguyên số. Qua sáng kiến “Đồng sáng tạo ASEAN – Nhật Bản về AI” công bố vào tháng 10 năm ngoái, các nước sẽ phát triển những mô hình AI phản ánh ngôn ngữ và văn hóa đa dạng của châu Á. Đồng thời, Nhật Bản công bố “Khái niệm Hành lang kỹ thuật số” trong khuôn khổ FOIP nhằm phát triển cáp ngầm, công nghệ mạng truy nhập vô tuyến mở (Open RAN), liên lạc vệ tinh và mạng quang học toàn phần trên toàn khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Về kinh tế và thương mại, Thủ tướng Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mở rộng Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) một cách chiến lược trên cơ sở duy trì các tiêu chuẩn cao của hiệp định.
Kết thúc bài phát biểu, Thủ tướng Takaichi Sanae nêu rõ, bất kỳ quốc gia nào cũng có “Tầm nhìn Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương” của riêng mình, đồng thời mong muốn các quốc gia tự cường hợp tác xây dựng một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương “tự do và rộng mở” làm nền tảng cho sự hòa bình và thịnh vượng.
Nhân dịp này, Thủ tướng Takaichi Sanae mong rằng cuộc gặp gỡ với giảng viên và sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội sẽ trở thành nguồn cảm hứng để thế hệ trẻ hai nước suy nghĩ về tương lai của Nhật Bản, Việt Nam và toàn khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, đồng thời gắn kết tầm nhìn đó với tương lai của thế hệ trẻ.
Tại cuộc hội kiến, Chủ tịch Quốc hội (QH) Trần Thanh Mẫn đánh giá cao vai trò, vị thế ngày càng tăng của Thổ Nhĩ Kỳ tại các diễn đàn đa phương, trong trung gian hòa giải tại khu vực; khẳng định VN coi trọng thúc đẩy quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ. Nhân dịp này, Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn trân trọng chuyển lời thăm hỏi của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tới Tổng thống Recep Tayyip Erdogan, Chủ tịch QH Numan Kurtulmus và các nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ.
Chủ tịch QH Thổ Nhĩ Kỳ chúc mừng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các lãnh đạo VN vừa được QH VN bầu giữ các vị trí quan trọng. Đánh giá cao kết quả cuộc hội kiến của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ với Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn và nhắc lại kết quả chuyến thăm của Phó chủ tịch QH Nguyễn Đức Hải tới Thổ Nhĩ Kỳ, Chủ tịch QH Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định VN là đối tác quan trọng của Thổ Nhĩ Kỳ tại Đông Nam Á, mong muốn thúc đẩy đưa quan hệ hai nước lên tầm cao mới.
Chủ tịch QH Numan Kurtulmus cảm ơn sự tham dự của Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn tại IPU-152, bày tỏ ấn tượng với phát biểu của Trưởng đoàn VN tại hội nghị, thể hiện sự chủ động, trách nhiệm, vai trò của VN đối với các vấn đề quốc tế, đóng góp quan trọng vào thành công chung của hội nghị.
Đánh giá hợp tác kinh tế VN - Thổ Nhĩ Kỳ là điểm sáng trong quan hệ hai nước, Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn thông tin về kết quả tích cực của cuộc hội kiến Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ và Tọa đàm doanh nghiệp hai nước. Chủ tịch QH đề nghị hai bên tiếp tục tăng cường mở cửa thị trường, xem xét sớm ký kết hiệp định thương mại tự do theo hướng bền vững và cân bằng, tạo điều kiện cho hàng hóa thế mạnh hai nước, đồng thời hạn chế các rào cản thương mại.
Hai Chủ tịch QH nhất trí tiếp tục thúc đẩy hợp tác giữa hai QH, tăng cường trao đổi đoàn các cấp; thường xuyên giao lưu, tiếp xúc giữa nhóm nghị sĩ hữu nghị hai nước; chia sẻ kinh nghiệm lập pháp và giám sát, xây dựng hành lang pháp lý thuận lợi cho hợp tác song phương, qua đó góp phần củng cố, làm sâu sắc hơn quan hệ hữu nghị và hợp tác nhiều mặt giữa VN - Thổ Nhĩ Kỳ.
Về hợp tác đa phương, hai Chủ tịch QH nhất trí tiếp tục phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn nghị viện cũng như các diễn đàn/tổ chức đa phương mà cả hai là thành viên, tăng cường chia sẻ quan điểm, ủng hộ các ứng cử của nhau, đặc biệt tại LHQ và các diễn đàn, tổ chức liên quan.
Nhân dịp này, Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn trân trọng mời Chủ tịch QH Thổ Nhĩ Kỳ thăm VN. Chủ tịch QH Thổ Nhĩ Kỳ vui vẻ nhận lời và cho biết sẽ thu xếp vào thời gian thích hợp.
Cũng trong sáng 17.4 (giờ địa phương), Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn đã có cuộc gặp với Tổng thư ký IPU Martin Chungong. Tại cuộc gặp, Chủ tịch QH đánh giá cao vai trò của IPU và những đóng góp quan trọng của Tổng thư ký trong việc thúc đẩy hợp tác giữa các nghị viện trên thế giới, qua đó góp phần tăng cường quan hệ hợp tác giữa IPU và QH VN. Chủ tịch QH đề nghị IPU tiếp tục hỗ trợ QH VN nâng cao năng lực lập pháp và giám sát; tạo điều kiện để QH VN tham gia sâu hơn vào các cơ chế, diễn đàn chuyên môn của IPU cũng như đăng cai các sự kiện quốc tế và khu vực của IPU trong tương lai.
Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn cũng có các cuộc hội kiến với Chủ tịch Thượng viện Bỉ Vincent Blondel, hội kiến Chủ tịch Hội đồng Liên bang Nga Valentina Matviyenko, tiếp Phó chủ tịch Quốc hội Lào Sounthone Xayachack trong sáng 17.4. Trước đó, chiều 16.4 (giờ địa phương), Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn đã gặp Chủ tịch Hạ viện Kazakhstan Yerlan Koshanov và Chủ tịch QH Bờ Biển Ngà Patrick Achi.
Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc từ ngày 14 - 17.4, ngày 14.4, tại Đại lễ đường Nhân dân, Bắc Kinh (Trung Quốc), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội kiến Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch Chính hiệp toàn quốc Trung Quốc Vương Hộ Ninh.
Trong không khí chân thành, hữu nghị và cởi mở, hai bên cùng bày tỏ vui mừng về những tiến triển quan trọng trong quan hệ hai đảng, hai nước thời gian qua; cùng chia sẻ về tình hình mỗi đảng, mỗi nước; cũng như thảo luận một số phương hướng lớn nhằm hiện thực hóa nhận thức chung cấp cao, thúc đẩy quan hệ song phương trong thời gian tới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam mong muốn thông qua chuyến thăm tiếp tục làm sâu sắc hơn nữa tin cậy chính trị, xác lập tầm cao mới của hợp tác song phương với kết nối toàn diện, sâu rộng hơn, cùng nhau hiện thực hóa mục tiêu phát triển của mỗi nước. Để thực hiện mục tiêu trên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn hai bên thúc đẩy 3 kết nối về lý tưởng niềm tin, lợi ích phát triển và văn hóa, lòng dân.
Theo đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị hai bên duy trì thường xuyên tiếp xúc cấp cao, củng cố tin cậy chính trị, nâng cao hiệu quả hợp tác trên kênh Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Quốc hội - Nhân đại, Mặt trận - Chính hiệp, củng cố trụ cột hợp tác quốc phòng - an ninh.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đề nghị hai nước, bên cạnh việc phát huy các lĩnh vực hợp tác truyền thống như thương mại, đầu tư, cùng nỗ lực tạo ra những điểm sáng trong các lĩnh vực mới như xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, nhất là đường sắt. Cùng đó, đẩy mạnh hợp tác chuyển đổi số, công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), lượng tử, bán dẫn, giáo dục đào tạo nhân lực chất lượng cao, nhằm mục tiêu để người dân được thụ hưởng từ những thành quả hợp tác thực chất giữa hai bên.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị phát huy hơn nữa vai trò của Chính hiệp toàn quốc Trung Quốc và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc ủng hộ, khuyến khích các địa phương, các đoàn thể nhân dân hai nước nâng cao hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có, tăng cường giao lưu, trao đổi, đẩy mạnh tuyên truyền về quan hệ hữu nghị Việt - Trung cũng như thành quả đổi mới, cải cách mở cửa của mỗi nước; cùng nhau nỗ lực kiểm soát và xử lý thỏa đáng bất đồng trên biển, góp phần tăng cường hiểu biết lẫn nhau và tình cảm hữu nghị giữa hai nước.
Ông Vương Hộ Ninh khẳng định Trung Quốc luôn coi quan hệ với Việt Nam là phương hướng ưu tiên trong chính sách ngoại giao láng giềng; đánh giá cao những thành tựu đổi mới lý luận của Việt Nam, luôn ủng hộ Việt Nam xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội phù hợp với tình hình đất nước.
Nhất trí các đề xuất hợp tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Chủ tịch Chính hiệp toàn quốc Trung Quốc Vương Hộ Ninh đề nghị hai bên nắm vững phương hướng phát triển quan hệ song phương, cùng thúc đẩy sự nghiệp hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa ở mỗi nước. Tăng cường hơn nữa kết nối chiến lược, nhất là ưu tiên đẩy nhanh kết nối cơ sở hạ tầng, phát triển trí tuệ nhân tạo, kinh tế số.
Ông Vương Hộ Ninh khẳng định, Trung Quốc sẵn sàng mở rộng nhập khẩu hàng hóa, nhất là nông sản chất lượng cao của Việt Nam, khuyến khích các doanh nghiệp mở rộng đầu tư, hợp tác cùng có lợi tại Việt Nam.
Ông Vương Hộ Ninh cũng bày tỏ Chính hiệp Trung Quốc sẵn sàng tăng cường hơn nữa quan hệ hữu nghị với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cùng khuyến khích giao lưu giữa các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, mở rộng hợp tác giáo dục, y tế, giao lưu địa phương, mở ra chương mới trong giao lưu hữu nghị giữa hai nước; cùng ủng hộ lẫn nhau tổ chức tốt các sự kiện đa phương, bao gồm Năm APEC 2026 tại Trung Quốc và Năm APEC 2027 tại Việt Nam.
Làm việc với Bộ Ngoại giao, Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu rõ, Đại hội XIV của Đảng đã xác định "đẩy mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên"; đây là bước chuyển tư duy chiến lược rất quan trọng của Đảng, cho thấy sự đánh giá cao đối với vai trò, vị trí rất quan trọng của lĩnh vực đối ngoại, ngoại giao.
Thời gian gần đây, tình hình thế giới biến chuyển nhanh, phức tạp, khó lường, trong khi những biến động dù nhỏ hay lớn đều tác động trực tiếp tới VN, cơ chế truyền tải tác động rất đa chiều, liên ngành; đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi phải phát huy chủ động, dự báo chiến lược, phản ứng chính sách, có kịch bản ứng phó với các tình huống có thể xảy ra.
Ghi nhận những nỗ lực của Bộ Ngoại giao, Thủ tướng cho rằng cần nhận diện rõ hạn chế, khó khăn, thách thức và những nguyên nhân để làm tốt hơn nữa thời gian tới; đẩy mạnh xây dựng ngành ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp. Thủ tướng lưu ý các cơ quan đại diện VN tại nước ngoài cần chủ động, tích cực hơn nữa, bám sát tình hình, diễn biến thế giới nói chung và nước sở tại nói riêng, nắm chắc địa bàn; tăng cường hơn nữa hợp tác giữa VN với các nước trên các lĩnh vực mà ta quan tâm, chú trọng; mở rộng thị trường xuất nhập khẩu hàng hóa, hợp tác thúc đẩy khoa học, công nghệ, lao động...
Tại cuộc làm việc với Bộ Tư pháp, Thủ tướng nhấn mạnh, là cơ quan "gác cổng pháp lý", Bộ có trách nhiệm rất lớn, vai trò quan trọng để pháp luật, thể chế thực sự là một đột phá chiến lược, phục vụ phát triển đất nước, tăng trưởng 2 con số.
Thủ tướng cũng lưu ý việc xây dựng thể chế cần đặc biệt lưu ý công tác kiểm soát, không để tình trạng luật chờ văn bản hướng dẫn thi hành như thời gian qua; phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, cơ chế "xin - cho" trong công tác xây dựng pháp luật; cũng như lưu ý các quy định trên môi trường mạng, môi trường số.
Bộ Tư pháp, Văn phòng Chính phủ phải rà soát rất kỹ dự thảo trước khi báo cáo Chính phủ, Thủ tướng, nếu còn ý kiến khác nhau phải tăng cường trao đổi trực tiếp với cơ quan soạn thảo. "Trao đổi trực tiếp thì chỉ mất một tiếng là có thể giải quyết rất thông suốt, nhưng nếu phát văn bản thì cả tháng không xong", Thủ tướng nêu.
Thủ tướng cũng yêu cầu hoàn thành việc xây dựng, kết nối, đồng bộ dữ liệu của các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành về Trung tâm dữ liệu quốc gia, khắc phục các lỗi kỹ thuật của hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử, hoàn thành trong tháng 5.
