Xung đột tại Trung Đông một lần nữa phơi bày mức độ phụ thuộc sâu sắc của kinh tế toàn cầu vào dầu mỏ và khí tự nhiên. Nhiều người nỗ lực sống xanh bằng cách tránh phương tiện xăng, dầu. Tuy nhiên, nhiên liệu chỉ là bề nổi của ngành công nghiệp hóa dầu.
Từ lâu, các dẫn xuất dầu mỏ đã trở thành nguồn nguyên liệu đầu vào giá rẻ cho hàng loạt ngành công nghiệp, từ thiết bị điện tử, mỹ phẩm, chất tẩy rửa, bao bì nhựa, vật tư y tế đến phân bón.
Caitlin Cassidy là biên tập viên The Guardian tại Sydney (Australia). Cô đã thử 24 giờ không dùng các sản phẩm gốc dầu mỏ. Nhưng ngay khi thức giấc vào sáng sớm, cô đã thất bại lần một. Ga trải giường làm từ sợi tre hữu cơ, nhuộm màu tự nhiên, khung giường bằng gỗ. Tuy nhiên, đệm của cô làm từ polyurethane foam (Foam PU), một dạng nhựa tổng hợp có nguồn gốc dầu mỏ.
Bước xuống giường, cô lại chạm chân vào thảm làm từ sợi nylon và polyester. Thảm loại này phủ phần lớn sàn căn hộ chung cư cô đang thuê.
Trong phòng tắm, bàn chải đánh răng được chuẩn bị là loại phân hủy sinh học, làm từ tinh bột ngô. Kem đánh răng dạng viên có mùi như cỏ, dùng để thay thế loại thường chứa chất ổn định bề mặt polyethylene glycol, gốc dầu mỏ. Cô an tâm phần nào vì khăn tắm gia đình 100% làm từ cotton (sợi bông), còn xà phòng là loại từ cây gai dầu, dầu gội dạng bánh được sản xuất từ dầu hữu cơ.
Tuy nhiên, giáo sư Yuan Chen, Giám đốc Phòng thí nghiệm nghiên cứu carbon tiên tiến của Đại học Sydney, nói ngay cả khăn tắm của cô cũng có “dính líu” tới dầu mỏ. Bởi lẽ, để trồng bông hiệu quả, nông dân thường dùng rất nhiều phân bón. Phân đạm, loại phổ biến giàu nitro, được sản xuất từ than hoặc khí tự nhiên. Tức là, ngay cả những nguyên liệu thô sinh học dồi dào, quy trình sản xuất vẫn cần sự hỗ trợ từ các sản phẩm hóa dầu.
Hay với việc không dùng kem đánh răng loại thường, người dùng vẫn khó tránh chất polyethylene glycol, vốn phổ biến trong ngành công nghiệp mỹ phẩm, hiện diện trong sửa rửa mặt, kem dưỡng.
Với thử nghiệm của Caitlin, giáo sư Chen cho rằng “không khả thi và không chính xác về mặt khoa học”.
Caitlin vẫn kiên định thử thách bản thân. Do không thể dùng lược hay máy sấy tóc (cũng làm từ nhựa), cô lắc tóc qua lại nhiều lần để hong khô sau khi gội. Việc chọn quần áo khó hơn nhiều. Dù đã tránh sợi polyester, mọi thứ vẫn có cúc nhựa, dây chun hoặc khóa kéo. Cuối cùng, cô chọn áo phông sợi tre, áo len đan tay, chân váy gai dầu tái chế và dép làm từ chất liệu thực vật tổng hợp.
Bước vào quán mua một cốc latte yến mạch, cô nhận ra máy pha cà phê chứa đầy hạt nhựa và hạt cà phê có thể chở trên những chiếc tàu hàng ngốn dầu. Nhưng cô chẳng có phương án nào thay thế. Một cá nhân không thể tự trồng, xay cà phê, nuôi bò và vắt sữa, chưa kể vấn nạn khí thải chưa được ngành chăn nuôi giải quyết triệt để.
Tại trung tâm mua sắm, sản phẩm hóa dầu cũng ngập tràn với cốc cà phê, hộp đựng thức ăn mang đi và chai nước nhựa. Xe đẩy hàng chất đầy bao bì dùng một lần. Ngay cả ở siêu thị hữu cơ, nhiều loại trái cây và rau quả được bọc nhiều lớp nylon. Giáo sư Chen cho biết vấn đề của nền kinh tế là nhựa một lần quá rẻ. Trong khi đó, vật liệu sinh học đắt 2-3 lần, nhưng cũng chứa một số nguyên liệu hóa dầu, nhằm đảm bảo tính chống ẩm, giúp bảo quản thực phẩm.
Trưa, Caitlin dùng trứng hữu cơ, cải xoăn và rau thơm trong vườn nhà cùng bánh mì sourdough từ chợ nông sản địa phương. Cô và bạn trai ngồi dưới sàn nhà, tránh ngồi ghế vì chúng được phủ một lớp nhựa bóng.
Sau bữa ăn, cô dùng xe đạp điện đến chỗ làm. Tuy mũ bảo hiểm chứa xốp polystyrene và polycarbonate, lượng nhiên liệu hóa thạch này ít hơn nhiều so với xăng ôtô.
Do điện thoại làm từ nhựa, cô cũng hạn chế sử dụng. Mục đích dùng duy nhất là chụp ảnh cho cuộc thử nghiệm này. Do đó, cô không thể kiểm tra GPS để định vị tuyến đường cần đi, cũng không mở podcast nghe tin. Theo Chen, giải pháp đi lại bằng xe đạp, tàu hay bus thân thiện môi trường hơn xe cá nhân. Trường hợp phải đi máy bay, ghế thường sẽ ổn hơn, bởi khí thải chỉ bằng một phần năm ghế hạng thương gia.
Biên tập viên The Guardian bước vào tòa nhà làm việc với mái tóc chưa chải và đầu óc “tĩnh lặng như mặt hồ” vì không dùng điện thoại cập nhật thông tin. Thật không may, để lên văn phòng, cô cần dùng thẻ nhựa và đi thang máy. Văn phòng cô ngập tràn “đồ gốc dầu”, từ màn hình máy tính, bàn phím đến bút nhựa.
Cô cắm cúi viết báo bằng bút chì trên giấy tái chế, thi thoảng hỏi đồng nghiệp giờ, vì không thể sử dụng máy tính hoặc điện thoại.
Trở về nhà khi trời tối, cô dùng mì Ý cùng cá ngừ phi lê gói trong giấy, bày biện trên sàn nhà. Căn phòng được thắp sáng bằng nến sáp ong, tạo cảm giác ấm cúng, nhưng bất tiện. Than và khí vẫn chiếm phần lớn trong nguồn cung điện Australia. Trong khi ở nhà thuê, Caitlin không thể lắp pin năng lượng mặt trời.
Kết thúc một ngày chật vật tránh đồ hóa dầu, cô phát hiện ra cuộc sống của bản thân và mọi người xung quanh phụ thuộc vào nhiên liệu này một cách khủng khiếp. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học, ông Chen cho rằng cách thế giới sử dụng các loại sản phẩm này sẽ thay đổi mạnh mẽ trong 5-10 năm tới. Ví dụ, các nước, gồm Australia, đang trên lộ trình điện hóa nhiều hơn, với xe điện, tàu hỏa, thậm chí là máy bay trong tương lai.
Còn với Caitlin, bài viết này là thử thách cuối cùng, khi cô viết tay và gõ lại bằng máy tính.
Ngày 16/4, Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố GDP quý I của nước này tăng 5%. Tốc độ này cao hơn so với 4,5% quý trước đó và cũng vượt dự báo của các nhà kinh tế học trong khảo sát của Reuters (4,8%).
Đầu tư vào tài sản cố định ở thành thị, như bất động sản và cơ sở hạ tầng, tăng 1,7% trong quý I so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, riêng đầu tư vào bất động sản giảm 11,2%.
Trong tháng 3, doanh số bán lẻ của Trung Quốc tăng 1,7% so với năm trước đó. Tốc độ này chậm lại so với tháng 2 và thấp hơn dự báo của các nhà kinh tế học là tăng 2,3%.
Sản lượng công nghiệp tháng trước tăng 5,7%, mạnh hơn dự báo. Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp tại thành thị là 5,4% - nhích nhẹ so với tháng 2.
Bắc Kinh năm nay hạ mục tiêu tăng trưởng về 4,5-5%. Đây là mục tiêu thấp nhất kể từ đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, phản ánh nhu cầu trong nước chậm lại và căng thẳng thương mại kéo dài với Mỹ. "Môi trường bên ngoài đang ngày càng phức tạp và biến động", Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc nhận định, cảnh báo sự mất cân bằng giữa "nguồn cung mạnh và nhu cầu yếu".
Là nền kinh tế nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, đồng thời phụ thuộc lớn vào xuất khẩu, kinh tế Trung Quốc không tránh khỏi tác động từ xung đột tại Trung Đông. Chiến sự khiến hoạt động thương mại của nước này chậm lại, kéo chi phí tại các nhà máy lên cao và khiến triển vọng năm nay khó đoán hơn.
Trong quý đầu năm, kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc tăng 14,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Theo hãng nghiên cứu EIU, đây là tốc độ cao nhất kể từ đầu năm 2022. Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu của riêng tháng 3 chỉ là 2,5%, giảm mạnh so với mức tăng hơn 20% trong 2 tháng đầu năm. Chiến sự khiến chi phí năng lượng và logistics tăng vọt, gây sức ép lên nhu cầu quốc tế.
Dù vậy, các nhà kinh tế học nhận định Trung Quốc đến nay vẫn hấp thụ tốt cú sốc kinh tế từ chiến sự. Nước này có bộ đệm lớn từ lượng dầu dự trữ khổng lồ, chiến lược đa dạng hóa ngành năng lượng và các chính sách kiểm soát giá cả chặt chẽ.
Tại buổi lễ khởi công, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết sân bay Phan Thiết được quy hoạch và nghiên cứu đầu tư từ năm 2014. Đây là cảng hàng không lưỡng dụng, quân sự kết hợp dân sự.
Trong đó, Thủ tướng giao Bộ Quốc phòng làm chủ đầu tư các hạng mục quân sự như: đường cất hạ cánh, đường lăn và khu quân sự. Cuối năm 2025, Quân chủng Phòng không - Không quân (Bộ Quốc phòng) đã đưa hạng mục quân sự vào hoạt động.
Riêng UBND tỉnh Bình Thuận (nay là Lâm Đồng) làm chủ đầu tư dự án dân dụng như: nhà ga, sân đỗ và hạ tầng hàng không dân dụng.
Đối với các hạng mục dân dụng, sau khoảng 10 năm và trải qua nhiều lần điều chỉnh thủ tục đầu tư, đến nay Sun Group là đơn vị khởi động trở lại.
Theo ông Minh, đây là cảng hàng không dân dụng đầu tiên tại Việt Nam được đầu tư bằng nguồn vốn tư nhân và sử dụng hạ tầng lưỡng dụng là đường cất hạ cánh, đường lăn do quân đội đầu tư để phục vụ cả nhiệm vụ quốc phòng lẫn phát triển kinh tế - xã hội.
Giai đoạn 2026 - 2030, Nhà nước sẽ đầu tư khoảng hơn 1,5 triệu tỉ đồng vào hạ tầng, trong đó hạ tầng giao thông là ưu tiên hàng đầu, với mục tiêu dẫn dắt, kích hoạt đầu tư.
"Cảng hàng không dân dụng Phan Thiết là một trong những dự án như vậy, thể hiện rất rõ chủ trương phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại, gắn với thu hút đầu tư tư nhân theo tinh thần Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị", Bộ trưởng Trần Hồng Minh chia sẻ.
Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Hồ Văn Mười cho rằng đây là dự án mang tầm chiến lược, có vai trò kết nối tỉnh với các trung tâm kinh tế lớn trong nước và ngoài nước.
Tại buổi lễ, ông Đặng Minh Trường - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Sun Group - cam kết sẽ tập trung tối đa nguồn lực để hoàn thành và đưa dự án vào khai thác trong năm 2027.
Theo ông Trường, đây là sân bay thứ ba (sau Vân Đồn, Phú Quốc) mà Sun Group tham gia phát triển.
"Cảng hàng không Phan Thiết không chỉ là một công trình hạ tầng, mà còn là mảnh ghép khởi đầu cho hệ sinh thái du lịch - nghỉ dưỡng - hàng không quy mô lớn mà Sun Group định hướng đầu tư tại Lâm Đồng trong thời gian tới.
Qua đó góp phần hình thành không gian phát triển mới, thúc đẩy các ngành dịch vụ, logistics và nâng cao năng lực thu hút đầu tư cho toàn khu vực", ông Trường cho hay.
Khảo sát công bố ngày 10/4 của Đại học Michigan cho thấy chỉ số niềm tin tiêu dùng của người Mỹ chỉ là 47,6 điểm trong tháng 4. Đây là mức thấp kỷ lục, giảm hơn 10% so với tháng 3.
Khảo sát cho thấy "nhiều người tiêu dùng đổ lỗi cho xung đột tại Iran gây ra các thay đổi bất lợi cho nền kinh tế", như lạm phát tăng tốc, Joanne Hsu - người phụ trách báo cáo cho biết. "Tất cả nhóm tuổi, thu nhập, quan điểm chính trị đều ghi nhận niềm tin đi xuống, phản ánh quy mô của lần giảm này", báo cáo viết.
Kỳ vọng lạm phát tại Mỹ cũng tăng vọt. Tính trung bình, những người tham gia khảo sát dự báo giá cả tăng 4,8% sau một năm - mạnh nhất kể từ tháng 8/2025.
Tiêu dùng hiện đóng góp hai phần ba quy mô GDP Mỹ. Nếu người dân giảm chi tiêu, sức ép sẽ đè nặng lên doanh nghiệp, từ đó kéo tụt tăng trưởng kinh tế, thậm chí có thể châm ngòi cho suy thoái. Hồi tháng 2, trước khi xung đột tại Trung Đông nổ ra, tiêu dùng tại Mỹ vẫn khá mạnh, theo số liệu của Bộ Thương mại Mỹ.
Dù vậy, Hsu cũng lưu ý rằng khảo sát được thực hiện trước ngày 7/4. Vì vậy, phần lớn đánh giá của người dân phản ánh diễn biến tháng trước. 7/4 là ngày Mỹ và Iran thông báo lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần. Hai nước chuẩn bị đàm phán cuối tuần này tại Pakistan để hòa giải xung đột.
"Kỳ vọng về kinh tế có thể sẽ cải thiện, sau khi người tiêu dùng tự tin rằng sự gián đoạn nguồn cung do xung đột đã chấm dứt và giá xăng ổn định trở lại", Hsu nói.
Khảo sát trên được công bố ngay trước khi Cục Thống kê Lao động Mỹ cho biết chỉ số giá tiêu dùng (CPI) nước này tăng 3,3% trong tháng 3 - cao nhất gần 2 năm. Phần lớn mức tăng do giá năng lượng. Giá thực phẩm gần như đứng yên.
"Giá xăng, dầu diesel và vé máy bay đang tăng vọt, bóp nghẹt thu nhập của các hộ gia đình ở Mỹ. Đây chỉ là sự bắt đầu", Heather Long - kinh tế trưởng tại Navy Federal Credit Union nhận định hôm 10/4.
