Quê tôi ngày ấy nhà nào cũng có một vài cây cau, có nhà lại trồng hẳn hai hàng cau trước ngõ. Những cây cau như làm nên nét riêng của làng quê tôi. Khi nhìn thấy nhà nào không có bóng dáng cây cau, tôi thấy thiếu thiếu một điều gì. Tuổi thơ chúng tôi lại có những kỷ niệm đẹp với những chiếc mo cau rụng.
Những cây cau đứng đó, đôi khi không ai để ý sự tồn tại của nó, nhưng như là người lính canh gìn giữ bình yên cho tâm hồn mỗi người con của làng quê.
Đôi khi cây cau như là dáng bà, dáng mẹ dịu hiền lặng thầm đứng đó mong ngóng những đứa con xa. Quả cau, lá trầu dâng lên bàn thờ như là tấm lòng thảo thơm của cháu con với tổ tiên.
Những miếng cau, lá trầu làm thắm nồng câu chuyện của các bà các mẹ, lưu giữ nét văn hóa dân tộc Việt.
Hoa cau nở, làn hương buông xuống đêm quê những thủ thỉ tâm tình, hương thơm thanh mát ấy quyện vào gió cho lòng người thanh tịnh.
Có bao điều đẹp đẽ, ý nghĩa về cây cau như thế khiến tôi thêm yêu quê nhà.
Tưởng đâu tôi chỉ yêu những cây cau vì những điều đẹp đẽ ấy thôi, nhưng không, tôi còn yêu cả những chiếc mo cau. Mo cau chính là phần nối giữa thân và tàu cau, khi tàu cau già, lá ngã màu vàng báo hiệu sắp hết một đời lá thì phần nối giữa mo cau và thân cau mủi ra. Một cơn gió nhẹ đi qua là tàu cau lặng lẽ trút xuống mặt đất cạnh gốc cây.
Khi ấy, lũ trẻ nhà quê chúng tôi sung sướng nhặt mo cau về, tước bỏ lá đi chỉ để lại bẹ cau và cuống lá. Chiếc mo cau ấy lại trở thành một thứ đồ chơi bình dị mà vô cùng vui nhộn.
Chúng tôi thay nhau làm người kéo tàu cau, người còn lại ngồi trên mo cau cười thích thú. Hết lượt, lại đổi nhau, người kéo thì mệt, người ngồi trên thì cười vui, hò hét đến khản giọng. Mệt đấy, mà vui đấy, trò chơi ấy đã làm nên một tuổi thơ thật hồn nhiên, ăm ắp kỷ niệm.
Chiếc mo cau không chỉ là trò chơi cho lũ trẻ con tinh nghịch. Lúc tàu cau mới rụng, mo cau chưa khô còn mềm thì bà tôi lấy kéo cắt mo cau ra hình cái quạt, xong lấy hai cục gạch chèn lên rồi đem phơi nắng.
Cái quạt mo cau khô nhưng không bị cong vênh vì bị sức nặng của cục gạch đè.
Vậy là mùa hè ông tôi có chiếc quạt phe phẩy, có khi dùng che đầu đi ra đường.
Có lúc hào hứng kể câu chuyện nào đó với cả nhà, ông phẩy quạt mo cau rồi đọc: “Mát mặt anh hùng khi khuất gió/ Che đầu quân tử lúc mưa sa”. Rồi ông cười khoan khoái, còn bà nhìn ông vẻ trìu mến, hân hoan.
Có lần, tôi thấy bà hì hụi cắt mo cau nhưng không làm quạt cho ông mà làm cái nón cho vại tương. Chiếc mo cau cong queo vậy mà ngoan ngoãn biến thành cái nón cho vại tương của bà thật.
Tôi vẫn nhớ mãi hình ảnh vại tương đội nón để ở góc sân nắng im lìm buổi xế, có con chuồn chuồn ớt đỏ chói đậu trên chóp nón. Tôi ngẩn ngơ đến quên cả việc canh bắt chuồn chuồn. Không hiểu vì sao hình ảnh ấy, cho đến tận bây giờ tôi vẫn nhớ và thấy đáng yêu vô cùng.
Đến mùa gặt, đôi tay bà lại khéo léo tách đôi bề dày làm cho mo cau mỏng ra để nắm cơm. Cơm nắm trong mo cau thật là ngon, vị bùi có cả mùi thơm của gạo mới và mùi mo cau hòa quyện.
Một buổi chiều bước chân ra ngõ, có chiếc mo cau rời thân rụng xuống nghe cái xào dưới gốc cau. Ngỡ ngàng, tôi chợt thốt lên: mo cau! Chiếc mo cau kéo tôi dời khỏi thực tại để về những năm tháng ấu thơ êm đềm. Lòng chợt thấy bình yên đến lạ, và một lần nữa tôi lại khẽ gọi mo cau!
Cụ thể, Bộ Quốc phòng nhận được câu hỏi của công dân qua chương trình Dân hỏi - Bộ trưởng trả lời, liên quan đến điều kiện đăng ký thi, xét tuyển viên chức quốc phòng tại các trường, học viện trong quân đội.
Theo đó, người hỏi đã tốt nghiệp đại học chuyên ngành lịch sử học trong nước, hiện đang học thạc sĩ tại trường sư phạm từ tháng 10-2025 và chưa tham gia nghĩa vụ quân sự hay đào tạo sĩ quan dự bị.
Người này băn khoăn liệu trong trường hợp đó có đủ điều kiện đăng ký dự tuyển viên chức quốc phòng hay không.
Cơ quan chức năng của Bộ Quốc phòng cho biết việc tuyển dụng viên chức quốc phòng hiện được thực hiện theo quy định của Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng năm 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 98/2025/QH15) và các thông tư hướng dẫn liên quan.
Theo quy định, đối tượng tuyển dụng viên chức quốc phòng là công dân Việt Nam 18 tuổi trở lên, thường trú trên lãnh thổ Việt Nam; không bao gồm sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp khi chức vụ, chức danh đảm nhiệm không còn nhu cầu bố trí; hạ sĩ quan, binh sĩ hết thời hạn phục vụ tại ngũ.
Về điều kiện, tiêu chuẩn, ứng viên phải có phẩm chất chính trị, đạo đức, sức khỏe, lý lịch rõ ràng, tự nguyện phục vụ trong quân đội; có văn bằng, chứng chỉ, trình độ chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ hoặc có năng khiếu, kỹ năng phù hợp với chức danh nghề nghiệp của viên chức quốc phòng; đồng thời quân đội có nhu cầu biên chế.
Như vậy, Bộ Quốc phòng khẳng định pháp luật hiện không quy định ứng viên tuyển dụng viên chức quốc phòng phải có thời gian thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc đã qua đào tạo, được phong quân hàm sĩ quan dự bị mới được xem xét tuyển dụng.
Việc tiêu thụ nhiều thực phẩm có nguồn gốc thực vật là một cách đơn giản nhưng hiệu quả để giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh tật, bao gồm: bệnh tim mạch, béo phì và tiểu đường loại 2. Mặc dù tất cả các loại trái cây đều được coi là tốt cho sức khỏe ở một mức độ nào đó, nhưng theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), có một loại trái cây được coi là tốt nhất cho sức khỏe!
Theo phân tích của CDC Hoa Kỳ, bảng xếp hạng được xây dựng dựa trên mật độ các dưỡng chất thiết yếu như: chất xơ, kali, vitamin A, vitamin C, protein và axit folic trên mỗi đơn vị calo. Trong nhóm trái cây, cà chua đạt điểm số cao nhất. Điều này đồng nghĩa: chỉ với lượng calo thấp, cà chua vẫn cung cấp "gói dinh dưỡng cô đặc" giúp cơ thể hoạt động hiệu quả hơn.
Lycopene – "vệ sĩ" thầm lặng bảo vệ cơ thể: Yếu tố giúp cà chua vượt lên trên nhiều loại trái cây khác chính là lycopene – một chất chống oxy hóa mạnh thuộc nhóm carotenoid.
Hoạt chất này được nghiên cứu với nhiều lợi ích đáng chú ý: Hỗ trợ giảm cholesterol xấu (LDL), bảo vệ tim mạch. Giảm viêm, ổn định mảng xơ vữa động mạch. Bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do. Có liên quan đến việc giảm nguy cơ một số bệnh mạn tính. Không chỉ vậy, lycopene còn có khả năng "xuyên màng tế bào", giúp bảo vệ cơ thể ở cấp độ sâu hơn so với nhiều chất chống oxy hóa thông thường.
Tăng miễn dịch, tốt mắt, ổn định huyết áp: Ngoài lycopene, cà chua còn chứa tổ hợp vitamin và khoáng chất quan trọng. Vitamin C giúp tăng sức đề kháng. Beta-carotene (tiền vitamin A) giúp bảo vệ thị lực. Vitamin K hỗ trợ đông máu và xương. Kali giúp cân bằng điện giải, ổn định huyết áp. Sự kết hợp này giúp cà chua không chỉ tốt cho một cơ quan riêng lẻ mà còn tác động toàn diện đến hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể.
Để tận dụng tối đa lợi ích của loại quả này, bạn có thể thử những món ăn đơn giản nhưng giàu dinh dưỡng dưới đây:
Canh cà chua trứng – thanh mát, dễ tiêu: Nguyên liệu cần cà chua chín, trứng gà, hành lá. Bạn phi nhẹ hành, cho cà chua xào mềm, thêm nước đun sôi rồi đổ trứng đánh tan vào. Nêm gia vị vừa ăn. Món này giúp giải nhiệt, phù hợp ngày nóng hoặc khi cơ thể mệt mỏi.
Sốt cà chua nấu cá – tốt tim mạch: Nguyên liệu cần có cá (cá thu/cá rô phi), cà chua, hành, thì là. Bạn cho cà chua xào mềm, thêm nước tạo sốt, cho cá vào nấu chín. Nêm gia vị và thêm rau thơm. Kết hợp omega-3 từ cá và lycopene từ cà chua, rất tốt cho tim mạch.
Cà chua xào trứng – món quốc dân dễ ăn: Nguyên liệu cần có là cà chua, trứng, hành lá. Bạn nên xào cà chua chín mềm rồi cho trứng vào đảo đều. Cách này vừa nhanh, vừa giúp hấp thu tốt lycopene nhờ dầu ăn.
Nước ép cà chua – tăng cường miễn dịch: Nguyên liệu cần có là cà chua chín, một chút muối hoặc mật ong. Bạn cho vào xay nhuyễn, lọc nhẹ nếu cần. Loại nước này thích hợp uống buổi sáng để bổ sung vitamin C.
Để biến loại quả bình dân này thành "liều thuốc quý" cho sức khỏe, cách chế biến và lựa chọn đóng vai trò quyết định đến lượng hoạt chất bạn thực sự hấp thụ:
- Ưu tiên nấu chín để giải phóng lycopene: Khác với hầu hết các loại trái cây, cà chua càng nấu chín càng tốt. Nhiệt độ cao giúp phá vỡ các liên kết tế bào cứng, giải phóng hàm lượng lycopene cao gấp nhiều lần so với khi ăn sống. Các món súp, sốt hoặc canh cà chua chín kỹ là cách tốt nhất để cơ thể hấp thụ được mức dinh dưỡng tối đa.
- Kết hợp với chất béo lành mạnh để tăng thẩm thấu: Lycopene là một hoạt chất tan trong dầu. Việc chế biến cà chua cùng một ít dầu ô liu hoặc các chất béo tốt không chỉ làm tăng hương vị mà còn là điều kiện bắt buộc để cơ thể thẩm thấu các vitamin và lycopene vào máu. Nếu không có chất béo, phần lớn lượng lycopene quý giá sẽ bị đào thải ra ngoài mà không phát huy được tác dụng bảo vệ tế bào.
- Tuyệt đối không ăn cà chua xanh để tránh độc tố solanine: Cà chua khi còn xanh chứa lượng lớn alkaloid gọi là solanine. Chất này có thể gây ngộ độc với các triệu chứng như: buồn nôn, chóng mặt, thậm chí ảnh hưởng đến hệ hô hấp. Chỉ khi chín đỏ hoàn toàn, các độc tố này mới bị phân hủy, nhường chỗ cho các dưỡng chất bảo vệ sức khỏe như vitamin c và carotenoid.
- Những nhóm người cần thận trọng khi tiêu thụ cà chua: Dù là loại quả tốt nhất thế giới, cà chua vẫn có những lưu ý y khoa riêng biệt. Do có tính axit cao, những người đang bị loét miệng, viêm loét dạ dày hoặc trào ngược thực quản nên hạn chế tiêu thụ quá nhiều để tránh kích ứng niêm mạc. Ngoài ra, do hàm lượng kali trong cà chua rất cao, những người mắc bệnh thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ để điều chỉnh lượng dùng phù hợp, tránh gây áp lực lên quá trình lọc máu của thận.
Ngoài ra, trong chế độ ăn đa dạng, bạn có thể bổ sung thêm dâu tây, cam hoặc bưởi. Đây cũng là những loại quả nằm trong nhóm ưu tiên của CDC Hoa Kỳ nhờ hàm lượng vitamin C và anthocyanin cao, giúp hỗ trợ kháng viêm tương tự như cơ chế của cà chua.
Các bác sĩ Khoa Ngoại Tiêu hóa 1, Bệnh viện K vừa thực hiện phẫu thuật thành công hai trường hợp ung thư thực quản phức tạp bằng phương pháp mổ nội soi 3D cắt thực quản kết hợp nạo vét hạch 3 vùng (cổ – ngực – bụng).
Ca mổ khó đặt ra nhiều thách thức với ekip phẫu thuật, và việc ca mổ thành công, người bệnh ổn định ra viện là minh chứng rõ nhất tiếp tục khẳng định trình độ chuyên môn của các phẫu thuật viên Bệnh viện K.
Bệnh nhân đầu tiên là nam giới 48 tuổi, nhập viện trong tình trạng nuốt nghẹn kéo dài với chẩn đoán ung thư thực quản 1/3 dưới giai đoạn tiến triển và đã mở thông dạ dày trước đó để đảm bảo dinh dưỡng. Trường hợp thứ hai là bệnh nhân nam 61 tuổi, ung thư thực quản 1/3 giữa đã trải qua hóa xạ trị tiền phẫu. Cả hai bệnh nhân đều được chỉ định phẫu thuật nội soi 3D cắt thực quản kèm nạo vét hạch 3 vùng – một kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi can thiệp đồng thời ở nhiều vùng giải phẫu và trình độ chuyên môn cao của ê-kíp phẫu thuật.
PGS.TS Kim Văn Vụ, Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa 1, Bệnh viện K, cho biết, điều trị ung thư thực quản phức tạp đòi điều trị đa mô thức với chuyên khoa phối hợp điều trị, bao gồm: phẫu thuật, hóa chất, xạ trị và liệu pháp miễn dịch. Trong những trường hợp phát hiện sớm hoặc khối u còn khu trú, phẫu thuật đóng vai trò then chốt và có thể mang lại khả năng điều trị triệt căn.
"Sau khi hội chẩn, chúng tôi quyết định phương án Phẫu thuật cắt thực quản kèm nạo vét hạch 3 vùng (cổ – ngực – bụng) cho người bệnh. Đây là một trong những phẫu thuật lớn, chuyên sâu và phức tạp nhất trong ngoại khoa tiêu hóa. Kỹ thuật này đã được phát triển tại các quốc gia có nền ngoại khoa tiên tiến như Nhật Bản và Hàn Quốc. Phẫu thuật này đòi hỏi nhiều yếu tố như: chỉ định đúng theo hướng dẫn, can thiệp đồng thời ở nhiều vùng giải phẫu, nạo vét hạch rộng, thời gian phẫu thuật kéo dài, kỹ năng cao của phẫu thuật viên và phối hợp ê-kíp gây mê hồi sức chặt chẽ. Chính vì vậy, nếu không được thực hiện tại các trung tâm có kinh nghiệm, kiểm soát tốt trong mổ thì có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng", PGS Kim Văn Vụ cho hay.
Thách thức trong ca phẫu thuật
TS.BS Nguyễn Đức Duy, phẫu thuật viên trực tiếp thực hiện ca mổ đánh giá: "Đây là ca phẫu thuật thực hiện trong thời gian kéo dài, cần phối hợp của ekip chuyên sâu được đào tạo bài bản, thời gian phẫu thuật có thể lên tới 7 – 8 giờ, đòi hỏi kỹ năng thành thạo và sự tỉmỉ trong từng thao tác. Một trong những bước khó khăn nhất là nạo vét hạch quanh dây thần kinh thanh quản quặt ngược. Nếu dây thần kinh này bị tổn thương, bệnh nhân có thể gặp các biến chứng như: khàn tiếng, mất tiếng, rối loạn nuốt, viêm phổi hít (sặc) sau mổ. Đây là những biến chứng nặng, ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống và quá trình hồi phục của người bệnh. Ekip cần kiểm soát thật tốt các yếu tố nguy cơ để ca mổ thành công".
Với kinh nghiệm lâu năm, chuyên môn cao cùng với việc được đào tạo chuyên sâu tại các trung tâm hàng đầu, đặc biệt là tại Đại học Y khoa Showa (Tokyo – Nhật Bản), nhờ đó, các phẫu thuật viên khoa Ngoại tiêu hóa 1 gồm: TS.BS Nguyễn Đức Duy, Ths. BSNT Thái Đức An, Ths.BSNT Nguyễn Duy Thanh đã thực hiện kỹ thuật nạo vét hạch 3 vùng một cách bài bản, an toàn và hiệu quả, hai cổ mổ thành công, người bệnh phục hồi tốt, ngày thứ 3 sau mổ bắt đầu ăn lỏng theo chương trình ERAS dưới sự hướng dẫn của ekip và bác sỹ dinh dưỡng. Hiện người bệnh được ra viện, tiếp tục theo dõi điều trị.
PGS.TS Kim Văn Vụ, Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa 1, Bệnh viện K, khuyến cáo: Ung thư thực quản là một trong những bệnh lý ung thư tiêu hóa thường gặp và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong nhóm ung thư đường tiêu hóa.
Nguyên nhân chính là triệu chứng của bệnh trong giai đoạn sớm thường không rõ ràng, nhiều bệnh nhân phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn. Trong khi đó, ung thư thực quản có đặc điểm tiến triển nhanh và di căn hạch sớm. Bệnh thường gặp ở nam giới trung niên, đặc biệt ở những người có tiền sử hút thuốc lá, uống rượu bia kéo dài. Ung thư thực quản là bệnh lý phức tạp, nhưng hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm.
