Đầu tháng này, Ngân hàng Trung ương Israel giảm dự báo GDP 2026, với lý do ảnh hưởng cuộc xung đột ở Trung Đông. Tuy vậy, kinh tế nước này vẫn được kỳ vọng tăng trưởng đến 3,8%, sau khi điều chỉnh hạ 1,4 điểm phần trăm.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng dự báo kinh tế Israel tăng ở mức 3,5% năm nay, so với 2,3% của Mỹ và EU là 1,3%. Tốc độ này cũng có nghĩa GDP Israel sẽ tăng vượt trội hơn các nước G7 năm nay.
Năm 2027, IMF dự báo Israel tăng trưởng 4,4%, tiếp tục cao hơn nhiều nền kinh tế phát triển. Còn theo Thống đốc Ngân hàng Trung ương Israel Amir Yaron, nếu các cuộc xung đột kết thúc, kinh tế nước này có thể phục hồi lên 5,5%.
Israel đang trong vòng xoáy xung đột từ tháng 10/2023 với Hamas, Hezbollah và nhiều lực lượng tại Trung Đông. Keren Uziyel, nhà phân tích cấp cao tại Economist Intelligence Unit (EIU), nhận định kinh tế Israel đã tăng trưởng dưới mức tiềm năng sau nhiều năm chiến tranh, nhưng tốc độ vẫn cao nhờ lạm phát thấp, lao động tay nghề cao và chống chọi kiên cường của khu vực tư nhân.
“Xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ công nghệ cao là yếu tố chính đằng sau hai thập kỷ tăng trưởng mạnh mẽ và tạo ra của cải”, bà nhận định.
Năm ngoái, hai thương vụ đầu tư nước ngoài kỷ lục vào quốc gia này đều thuộc lĩnh vực an ninh mạng, gồm thỏa thuận Google mua lại Wiz trị giá 32 tỷ USD và Palo Alto Networks chi 25 tỷ USD thâu tóm CyberArk.
Bà Keren Uziyel lưu ý Israel còn tăng trưởng nhờ phát triển tài nguyên khí đốt và xuất khẩu quốc phòng. “Ngành năng lượng sẽ chứng kiến dòng vốn đầu tư đáng kể giai đoạn 2026-2027, cả năng lượng tái tạo trong nước và mở rộng năng lực sản xuất, xuất khẩu khí đốt tự nhiên”, bà nói.
Cơ cấu dân số với tốc độ tăng bình quân gần 2% mỗi năm trong khoảng hai thập kỷ qua cũng là lợi thế của Israel. Theo tiêu chuẩn của các nước phát triển, dân số nước này tương đối trẻ. Nếu các thỏa thuận ngừng bắn được duy trì, dù yếu ớt, bà Uziyel dự báo kinh tế phục hồi khá mạnh vào giữa năm và đạt khoảng 3% năm nay.
Cùng với đó, dòng tiền vẫn đổ vào thị trường vốn Israel, theo bà Karen Schwok, nhà sáng lập kiêm CEO của văn phòng đầu tư gia đình Lucid Investments tại Tel Aviv. Tính từ đầu năm đến nay, chỉ số Tel Aviv 35 (gồm 35 công ty lớn nhất niêm yết trên sàn chứng khoán Tel Aviv, TASE) tăng 20%, tiếp nối đà đi lên 51,6% trong năm ngoái. Mức này vượt xa nhiều thị trường phát triển lớn, gồm ba chỉ số chính của Phố Wall (DJIA, S&P 500 và Nasdaq Composite).
“Dòng vốn ngoại đang quay trở lại, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ, tài chính và quốc phòng”, bà nhận định. Chỉ số Tel Aviv 125 – gồm 125 công ty lớn nhất – tăng 17% từ đầu năm đến nay.
Bà Schwok cũng chỉ ra động lực thu hút dòng tiền đến từ nền kinh tế mạnh, yếu tố dân số và các thương vụ lớn. Đồng thời, công nghiệp quốc phòng Israel dự báo tiếp tục bùng nổ nhờ giành được các hợp đồng quốc tế.
Đồng shekel của Israel tăng khoảng 4% so với USD trong hơn hai tháng chiến sự và gần 7% từ đầu năm đến nay. Theo bà Schwok, dòng vốn ngoại quay lại cho thấy niềm tin của nhà đầu tư, giúp đồng shekel tăng giá. “Đã có sự chuyển biến rõ rệt từ trạng thái ‘sốc’ sang ‘bình thường hóa'”, bà nói.
Tuy nhiên, Joao Gomes – Giáo sư tài chính tại trường kinh doanh Wharton, Đại học Pennsylvania (Mỹ) – nói kinh tế Israel bắt đầu ngấm đòn xung đột. Lực lượng lao động thiếu hụt do bị huy động tham gia chiến sự, và chi tiêu tiêu dùng suy giảm vì lo ngại an ninh.
Ngành du lịch cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm suy yếu tăng trưởng và thu ngân sách. Theo ông, nợ công đã tăng đáng kể nhưng vẫn có thể kiểm soát nếu quốc gia Trung Đông đạt được một thỏa thuận hòa bình. Bởi điều này giúp họ giảm đáng kể và bền vững chi tiêu quốc phòng, duy trì niềm tin nhà đầu tư nước ngoài và nhân lực chất lượng cao. “Nếu không, kinh tế Israel sẽ khó khăn hơn khi đối mặt rủi ro đồng nội tệ suy yếu, lạm phát tăng và vốn ngoại rút khỏi thị trường”, ông nói.
Chuyên gia Keren Uziyel tại EIU nhận định dù nền tảng kinh tế vĩ mô vẫn mạnh, xung đột dự báo gây tổn hại đến nhiều khía cạnh của kinh tế Israel. Gần đây, chính phủ nước này phải dỡ bỏ lệnh đóng cửa các dịch vụ không thiết yếu vì lo ngại sụt giảm tăng trưởng và thu ngân sách. “Chúng tôi vẫn dự báo tiêu dùng suy giảm đáng kể trong tháng 3-4, mùa du lịch cao điểm trong năm”, bà nói.
Theo thông báo của Ban Quản lý dự án Thăng Long (Bộ Xây dựng), roadshow (khảo sát thị trường và thu thập phản hồi) gói thầu tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi (bao gồm thiết kế FEED) dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam được tổ chức vào ngày 15-5, tại trụ sở Bộ Xây dựng.
Với vai trò chủ đầu tư lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, Ban Quản lý dự án Thăng Long mời các đơn vị tư vấn có năng lực và quan tâm tham gia chương trình để trao đổi các thông tin liên quan gói thầu TV02: tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.
Ban Quản lý dự án Thăng Long cho biết mục đích tổ chức chương trình roadshow là nhằm tiến hành khảo sát thị trường đối với các hãng tư vấn có năng lực, kinh nghiệm thực hiện dự án đường sắt tốc độ cao trên thế giới. Qua đó xác định được sự quan tâm và năng lực của các hãng tư vấn đối với dự án.
Tháng 11-2024, Quốc hội đã thông qua chủ trương đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam với xây dựng tuyến đường sắt đôi khổ 1.435mm, dài khoảng 1.541km từ Hà Nội - TP.HCM.
Tuyến đường sắt này có tốc độ thiết kế 350km/h, tải trọng 22,5 tấn/trục; gồm 23 ga hành khách, 5 ga hàng hóa; chủ yếu vận chuyển hành khách, đồng thời đáp ứng yêu cầu lưỡng dụng về quốc phòng, an ninh và có thể vận chuyển hàng hóa khi cần thiết. Sơ bộ tổng mức đầu tư hơn 1,713 triệu tỉ đồng (tương đương 67,34 tỉ USD).
Hiện dự án đang ở giai đoạn lập báo cáo nghiên cứu khả thi nhằm làm rõ hơn các nội dung về công nghệ, quy mô, hướng tuyến, tổng mức đầu tư, phương án phân chia dự án thành các dự án thành phần.
Trong bước này có thiết kế kỹ thuật tổng thể (Front - End Engineering Design - FEED) là bước thiết kế được lập theo thông lệ quốc tế đối với dự án có thiết kế công nghệ sau khi dự án đầu tư xây dựng được phê duyệt.
Thiết kế FEED là để cụ thể hóa các yêu cầu về dây chuyền công nghệ, thông số kỹ thuật của các thiết bị, vật liệu sử dụng chủ yếu, giải pháp xây dựng phục vụ lập hồ sơ lựa chọn nhà thầu theo hợp đồng EPC hoặc theo yêu cầu đặc thù để triển khai bước thiết kế tiếp theo.
Khi xung đột Trung Đông nổ ra cuối tháng 2 làm nguồn cung năng lượng toàn cầu siết chặt, nhiều chính phủ châu Á lập tức ứng phó bằng cách tiết kiệm điện, ưu tiên khí đốt cho hộ gia đình thay vì sản xuất và dùng đến nguồn dự trữ quốc gia.
Nhưng các biện pháp này được xây dựng trên giả định chiến sự chỉ diễn ra ngắn và dòng chảy năng lượng sẽ sớm nối lại. Trong khi, cuộc chiến giờ chưa có dấu hiệu kết thúc rõ ràng, eo biển Hormuz vẫn đóng và khủng hoảng nhiên liệu lan rộng.
Theo các chuyên gia, giá vé máy bay, cước vận tải và hóa đơn điện, gas đồng loạt tăng đang đe dọa tăng trưởng. Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) cảnh báo chiến sự có thể gây thiệt hại kinh tế tới 299 tỷ USD cho châu Á - Thái Bình Dương và khoảng 8,8 triệu người có nguy cơ rơi vào nghèo đói.
"Các quốc gia ít nguồn lực nhất để ứng phó hoặc những người tiêu dùng ít khả năng chi trả nhất sẽ là nhóm cảm nhận tác động đầu tiên", bà Samantha Gross, chuyên gia Viện Brookings (Mỹ), nhận định.
Nhiều chính phủ châu Á từng xây dựng ngân sách năm nay với giả định giá dầu trung bình quanh 70 USD một thùng và duy trì trợ giá để ổn định thị trường nội địa. Tuy nhiên, chiến sự đã đẩy giá dầu Brent có lúc lên khoảng 120 USD.
Theo nhà phân tích năng lượng độc lập Ahmad Rafdi Endut tại Kuala Lumpur, các chính phủ đang đối mặt với lựa chọn khó khăn, giữa tiếp tục trợ giá khiến ngân sách thâm hụt hoặc chuyển gánh nặng chi phí sang người dân, kéo theo nguy cơ phản ứng từ công chúng.
Tại Ấn Độ, việc ưu tiên nguồn cung khí đốt cho khoảng 330 triệu hộ gia đình đã khiến đầu vào cho các nhà máy phân bón suy giảm. Giá phân bón tăng mạnh cùng nguy cơ lượng mưa thấp do El Nino đe dọa ngành trồng lúa. Đến nay, quốc gia Nam Á này vẫn duy trì trợ cấp để bảo vệ 1,4 tỷ dân khỏi cú sốc giá nhiên liệu.
Tuy nhiên, hôm 10/5, Thủ tướng Narendra Modi đã kêu gọi người dân ưu tiên hàng nội địa, hạn chế du lịch nước ngoài để tiết kiệm ngoại tệ, làm việc từ xa và sử dụng phương tiện công cộng để giảm tiêu thụ nhiên liệu. Ông cũng đề nghị nông dân giảm một nửa lượng phân bón sử dụng.
Các láng giềng như Pakistan và Bangladesh thiếu hụt ngoại tệ nên phải mua dầu khí theo giá giao ngay, thường biến động mạnh và cao hơn hợp đồng dài hạn. Điều này khiến chi phí nhập khẩu tăng và áp lực lên dự trữ ngoại hối vốn hạn chế.
Theo ông Endut, các chính phủ có thể duy trì trợ cấp bằng cách cắt giảm phúc lợi hoặc vay nợ nhiều hơn. Ngược lại, nếu giảm trợ cấp, họ có thể đối mặt phản ứng tiêu cực từ cử tri. "Khi trợ cấp cạn kiệt và lạm phát bắt đầu tăng tốc, các quốc gia có thể đối mặt một 'quả bom tài khóa'", ông cảnh báo.
Ở Đông Nam Á, Philippines áp dụng tuần làm việc 4 ngày để tiết kiệm nhiên liệu, đồng thời triển khai trợ cấp cho nhóm thu nhập thấp. Tuy nhiên, Fitch Ratings cho biết phần lớn người tiêu dùng vẫn phải chịu chi phí năng lượng cao hơn, khiến hoạt động kinh doanh tại các đô thị lớn như Manila chậm lại.
Tháng trước, Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) hạ triển vọng tăng trưởng năm nay của Philippines xuống 4,1%, so với dự báo 5,6% hồi tháng 1, dẫn lý do cú sốc năng lượng cộng hưởng với hiệu ứng nền tiêu cực từ kinh tế năm 2025.
Thái Lan quyết định bỏ trần giá dầu diesel sau chưa đầy một tháng xung đột, do ngân sách trợ giá cạn kiệt. Để cân đối, chính phủ nước này đang cắt giảm các khoản chi khác để bù đắp chi phí năng lượng tăng.
Ông Albert Park, Chuyên gia kinh tế trưởng kiêm Tổng giám đốc Vụ Nghiên cứu kinh tế và Phát triển (ERDI) tại Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhận định tình hình Trung Đông đang làm chậm tăng trưởng của Đông Nam Á. "Chiến sự càng kéo dài, tác động tiêu cực càng lớn", ông nói.
Dự báo kinh tế cập nhật tháng 4 của IMF đã điều chỉnh nhẹ dự báo tăng trưởng GDP 2026 nhóm ASEAN-5 (Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan), từ 4,2% xuống 4,1%.
Bà Maria Monica Wihardjam, chuyên gia Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore) nói cú sốc năng lượng sẽ dần tái định hình các nền kinh tế Đông Nam Á, bao gồm thay đổi trên thị trường lao động và cách các nước chuẩn bị cho các cuộc khủng hoảng năng lượng trong tương lai. Trên toàn châu Á, chuyên gia này chỉ ra cuộc khủng hoảng phơi bày sự mong manh của tầng lớp trung lưu, khi nhiều người có nguy cơ tái nghèo.
Theo IMF, tăng trưởng năm nay của các nền kinh tế phát triển và mới nổi tại châu Á sẽ đạt mức 4,9%, giảm 0,1 điểm phần trăm so với dự báo trước chiến sự. "Tại một số nền kinh tế Nam Á và Đông Nam Á, các gián đoạn tại Trung Đông dự báo làm suy giảm nguồn thu từ du lịch và kiều hối, qua đó khiến nhu cầu trong nước yếu đi", báo cáo tháng 4 của IMF, nhận định.
Ngay cả khi chiến sự chấm dứt, châu Á cũng khó nhanh chóng thoát khỏi áp lực. Theo bà Samantha Gross, chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu không thể phục hồi ngay lập tức. Việc sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hại, tái khởi động nhà máy và vận chuyển nhiên liệu từ Trung Đông có thể mất nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Về dài hạn, các nước trong khu vực đã bắt đầu thảo luận và triển khai các giải pháp như đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu, phát triển điện hạt nhân và năng lượng tái tạo như điện mặt trời.
Công ty cổ phần Cơ điện lạnh (REE) chiều 15/5 thông báo nhận đơn từ nhiệm Tổng giám đốc kiêm người đại diện theo pháp luật của ông Ashok Ramachandran. Việc từ nhiệm này được Hội đồng quản trị REE thông qua cùng ngày, nhưng sẽ có hiệu lực từ 31/5.
REE bổ nhiệm ông Nguyễn Ngọc Thái Bình, Phó tổng giám đốc kiêm Thành viên HĐQT, thay vị trí Tổng giám đốc kiêm người đại diện theo pháp luật từ ngày 10/7 "để đảm bảo hoạt động kinh doanh được liên tục". Ông Bình là con trai bà Mai Thanh, có kinh nghiệm 18 năm làm việc tại REE. Ông được giới thiệu "có sự am hiểu sâu sắc về hoạt động kinh doanh cũng như các chiến lược và định hướng phát triển của công ty"
Trong giai đoạn từ khi ông Ashok Ramachandran rời đi cho đến ngày 10/7, bà Mai Thanh là người đại diện theo pháp luật tạm thời, đồng thời đương nhiệm chức Chủ tịch. Bà sau đó từ chức Chủ tịch lẫn tư cách Thành viên HĐQT để đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật và điều lệ công ty đối với vị trí Tổng giám đốc do con trai bà đảm nhiệm.
Theo Luật Doanh nghiệp, một trong những điều kiện để trở thành Tổng giám đốc là không có quan hệ gia đình với người quản lý doanh nghiệp (trong đó gồm chức Chủ tịch và Thành viên HĐQT).
Bà Mai Thanh năm nay 74 tuổi. Bà được ví như "nữ tướng" khi điều hành REE từ giữa thập niên 80 của thế kỷ trước, đưa doanh nghiệp từ một xí nghiệp thiết bị lạnh quốc doanh trở thành doanh nghiệp đa ngành với các lĩnh vực cơ điện công trình (M&E), hạ tầng nước, môi trường và bất động sản.
Bà từng ba lần xung phong lĩnh xướng các "nhiệm vụ không tưởng" của công ty và nền kinh tế gồm cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, phát hành trái phiếu chuyển đổi quốc tế và đưa cổ phiếu lên sàn chứng khoán.
Trả lời VnExpress năm ngoái về lý do chưa nghỉ hưu, bà nói tuổi tác không phải giới hạn nếu có đam mê. Theo bà, "nuôi dưỡng được đam mê thì trong mọi hoàn cảnh phức tạp, khó khăn cũng cảm nhận được niềm vui và hạnh phúc".
Trong thông báo gửi cổ đông và đối tác chiều ngày 15/5, bà cho biết người kế nhiệm mình là ông Lee Liang Whye, Thành viên HĐQT đại diện cho cổ đông lớn Platinum Victory Pte. Ltd.
Dù vậy, bà vẫn giữ chức Chủ tịch Ủy ban chiến lược trực thuộc HĐQT và "tiếp tục tham gia mật thiết" vào hoạt động kinh doanh, tư vấn lập kế hoạch, đánh giá và giám sát các chiến lược phát triển dài hạn.
Theo bà Mai Thanh những thay đổi sắp tới trong ban lãnh đạo giúp tạo lập nền tảng vững chắc cho đội ngũ quản lý hướng tới sự tăng trưởng và phát triển bền vững trong tương lai. Bà thêm rằng điều này duy trì sự ổn định, năng lực quản trị mạnh mẽ và định hướng từ HĐQT.
