“Nga hiện diện tại đó theo đề nghị của chính quyền sở tại. Chúng tôi sẽ tiếp tục cuộc chiến chống chủ nghĩa cực đoan, khủng bố và các mối đe dọa khác, kể cả ở Mali, đồng thời tiếp tục hỗ trợ chính phủ hiện tại”, phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết hôm nay.
Phát biểu được đưa ra sau khi phóng viên hỏi ông Peskov về phản ứng của Nga đối với lời kêu gọi từ phiến quân Tuareg ở Mali, trong đó họ đề xuất Moskva rút quân khỏi quốc gia Tây Phi và khẳng định chính quyền quân sự nước này sẽ không tồn tại lâu nếu thiếu sự hỗ trợ.
Nga là đồng minh quân sự chủ chốt của chính phủ Mali. Các nhóm phiến quân Mali hôm 25/4 đồng loạt phát động nhiều cuộc tập kích trên khắp cả nước, đánh dấu đợt tấn công lớn nhất nhằm vào chính quyền quân sự quốc gia này trong 15 năm qua.
Ông Peskov hôm 28/4 cho biết Nga tin rằng điều quan trọng là tình hình Mali phải trở lại “trạng thái hòa bình, ổn định càng sớm càng tốt”. Khi được hỏi liệu lực lượng bán quân sự Quân đoàn châu Phi của Nga có khả năng kiểm soát tình hình ở Mali hay không, ông Peskov cho rằng câu hỏi này là “vấn đề thuộc thẩm quyền của Bộ Quốc phòng”.
Quân đoàn châu Phi tuần trước rút khỏi thành phố Kidal, điểm trung chuyển quan trọng giữa Mali và Algeria.
Đây là căn cứ địa không chính thức suốt hơn một thập kỷ của Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA), trong đó người Tuareg chiếm đa số, trước khi quân đội Mali kiểm soát thành phố vào cuối năm 2023 với sự trợ giúp của lính đánh thuê Nga. Thành trì này từng là trở ngại lớn đối với nỗ lực của chính phủ Mali nhằm kiểm soát toàn bộ khu vực và đất nước.
Kể từ năm 2012, quốc gia Tây Phi đã rơi vào khủng hoảng an ninh nghiêm trọng, chủ yếu do bạo lực từ các nhóm liên kết với Al-Qaeda và Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng, cùng với những băng nhóm tội phạm và lực lượng đòi ly khai. Tương tự Niger và Burkina Faso, chính quyền quân sự Mali đã cắt đứt quan hệ với Pháp, ngày càng xích lại gần hơn với Nga về chính trị và quân sự.
Quân đoàn châu Phi là tổ chức bán quân sự do Bộ Quốc phòng Nga trực tiếp quản lý, nhằm thay thế vai trò của tập đoàn quân sự tư nhân Wagner ở châu Phi, sau khi người sáng lập Wagner là Yevgeny Prigozhin tiến hành cuộc nổi dậy bất thành hồi tháng 6/2023. Hãng thông tấn Reuters cho biết 70-80% thành viên Quân đoàn châu Phi từng làm việc cho Wagner.
Theo đài BBC, Nga được tiếp cận các tài nguyên thiên nhiên quan trọng, như vàng, kim cương và uranium, khi giúp đỡ chính quyền địa phương.
Thiếu tướng Ali Abdollahi, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya của Iran, ngày 15.4 tuyên bố nếu lệnh phong tỏa của Mỹ "gây mất an ninh cho tàu buôn và tàu chở dầu của Iran", Tehran sẽ coi đó là hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Trong kịch bản đó, lực lượng vũ trang Iran "sẽ không cho phép bất kỳ hoạt động xuất khẩu hay nhập khẩu nào diễn ra tại vịnh Ba Tư, biển Oman hoặc biển Đỏ", theo Hãng tin Tasnim.
Cùng ngày, Iran tiếp tục giữ lập trường cứng rắn về chương trình hạt nhân. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định quyền làm giàu uranium của nước này là "không thể tranh cãi", dù mức độ và hình thức có thể đàm phán. "Quyền sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình không thể bị tước đoạt bằng áp lực hay chiến tranh", ông nói.
Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết Iran không tìm kiếm xung đột mà hướng tới đối thoại, song cảnh báo mọi nỗ lực ép buộc Tehran "đầu hàng" sẽ thất bại.
Theo Hãng tin AP, nỗ lực trung gian nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran (dự kiến hết hạn vào ngày 22.4) đã đạt tiến triển nhất định. Các bên được cho là đã đạt "thỏa thuận về nguyên tắc" để kéo dài thêm ít nhất 2 tuần, tạo dư địa cho đàm phán. Ba vấn đề then chốt đang được thương lượng gồm chương trình hạt nhân, an ninh eo biển Hormuz và bồi thường xung đột.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan ngày 15.4 cho biết Ankara đang tích cực thúc đẩy gia hạn ngừng bắn và duy trì đối thoại. "Bàn đàm phán chưa đổ vỡ, nhưng đang vấp trở ngại, đặc biệt ở vấn đề hạt nhân", ông nói và nhấn mạnh căng thẳng tại eo biển Hormuz đang có dấu hiệu leo thang trở lại.
Tuy nhiên, một quan chức cấp cao Mỹ ngày 15.4 nói với Reuters rằng Washington chưa chính thức đồng ý gia hạn ngừng bắn, dù các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn.
Trong bối cảnh đó, Mỹ được cho là đang gia tăng sức ép quân sự. Theo tờ The Washington Post, khoảng 6.000 binh sĩ trên tàu sân bay USS George H.W. Bush cùng các tàu chiến hộ tống có thể được điều động tới khu vực, trong khi thêm 4.200 binh sĩ khác dự kiến tham gia vào cuối tháng 4 - trùng thời điểm lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran hiện tại hết hiệu lực.
Các nguồn tin cũng cho biết Lầu Năm Góc đang cân nhắc các phương án quân sự bổ sung, bao gồm không kích, hoạt động trên bộ nhằm thu giữ vật liệu hạt nhân, triển khai lính thủy đánh bộ bảo vệ eo biển Hormuz, hoặc kiểm soát đảo Kharg - đầu mối xuất khẩu dầu quan trọng của Iran. Mỹ chưa bình luận công khai về các thông tin này.
Tại cuộc họp HĐBA LHQ về an ninh hàng hải, Thứ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Ayano Kunimitsu nói Tokyo quan ngại sâu sắc trước tình hình ở Hoa Đông và Biển Đông.
Nhà ngoại giao nhắc lại lập trường của Nhật Bản phản đối mọi mưu đồ thay đổi hiện trạng bằng vũ lực, cũng như những hành vi cản trở tự do hàng hải lẫn hàng không đi qua những vùng biển trên, theo Reuters hôm 28.4.
Cũng tại cuộc họp, ông Stavros Lambrinidis, Trưởng phái đoàn EU tại Liên Hiệp Quốc, cũng nêu bật tình trạng căng thẳng ở Biển Đông, và điều này đang gây cản trở cho tuyến hàng hải then chốt của thế giới và thách thức trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.
Cả đại diện Nhật Bản lẫn EU đều không đề cập tên Trung Quốc trong các phát biểu riêng của họ.
Tuy nhiên, Phó đại sứ Trung Quốc tại Liên Hiệp Quốc Tôn Lỗi gọi các phát biểu của phía Nhật là "vô căn cứ", và "thay trắng đổi đen". Ông Lỗi cũng cho rằng đại diện EU nên "tránh đưa ra những nhận định thiếu cơ sở và thiếu trách nhiệm về vấn đề Biển Đông".
Nhà ngoại giao Trung Quốc cáo buộc Nhật Bản gần đây đưa tàu đến khiêu khích ở eo biển Đài Loan, cũng như có kế hoạch mở rộng quân sự thông qua các động thái nới lỏng hạn chế xuất khẩu vũ khí sát thương, triển khai tên lửa tấn công và gia tăng chi tiêu cho lực lượng phòng vệ.
Trước đó, trong tháng 4, tàu khu trục JS Ikazuchi của Nhật Bản đã đi qua eo biển Đài Loan, mà theo Bắc Kinh gọi là "hành vi khiêu khích có chủ đích".
"Chúng tôi cảnh báo mọi tàu thuyền, bất kể loại nào, không nên rời vị trí neo đậu tại vịnh Ba Tư và biển Oman. Mọi nỗ lực tiếp cận eo biển Hormuz sẽ bị xem là hành động hợp tác với kẻ thù, và tàu vi phạm sẽ bị tấn công", Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 18/4 cho biết trong tuyên bố đăng trên trang tin Sepah News của lực lượng này.
IRGC lưu ý các tàu thuyền chỉ nên theo dõi thông báo từ lực lượng này qua liên lạc vô tuyến trên Kênh 16. "Các tuyên bố của Tổng thống Mỹ về eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư không có bất kỳ độ tin cậy nào", lực lượng này cho hay.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 17/4 đăng trên mạng xã hội X rằng eo biển Hormuz đã "mở cửa hoàn toàn" cho tàu thương mại. Tuy nhiên, quân đội Iran sau đó tuyên bố tái áp đặt hạn chế với eo biển, do Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa cảng biển của nước này.
Vài giờ sau, xuồng vũ trang của IRGC đã tiếp cận và nổ súng vào tàu chở dầu ở eo biển Hormuz. Bộ Ngoại giao Iran cho biết nước này có quyền ngăn việc sử dụng Hormuz cho các hành động tấn công quân sự nhằm vào Iran, đồng thời khẳng định luật pháp quốc tế không cấm Tehran áp dụng các biện pháp để ngăn chặn những cuộc tấn công như vậy.
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran tuyên bố nước này "quyết tâm áp đặt giám sát và kiểm soát lưu thông qua eo biển Hormuz cho đến khi chiến sự chấm dứt hoàn toàn". Cơ quan này nhấn mạnh rằng lệnh phong tỏa của Mỹ khiến Iran không thể mở lại tuyến đường, dù chỉ ở mức hạn chế hay có điều kiện.
Trong trường hợp Hormuz được mở lại, Iran sẽ yêu cầu tàu thuyền phải xin giấy phép đi qua và trả các khoản phí liên quan đến an ninh, an toàn và bảo vệ môi trường.
Một quan chức cấp cao của Iran nói với CNN rằng Iran sẽ ưu tiên cho những tàu thuyền chấp nhận trả phí khi đi qua eo biển Hormuz.
"Do số lượng được phép đi qua bị hạn chế, Iran quyết định ưu tiên những tàu phản hồi nhanh hơn với các quy định mới của eo biển Hormuz và thanh toán chi phí cho dịch vụ an ninh và an toàn", quan chức này cho biết. Đây là một phần trong nỗ lực của Iran nhằm quản lý lưu lượng tàu "trong bối cảnh trật tự mới".
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran ngày 18/4 cho biết nước này đang xem xét "những đề xuất mới" từ phía Mỹ những ngày gần đây, nhưng chưa đưa ra phản hồi. Cơ quan này tuyên bố phái đoàn đàm phán của Tehran "sẽ không đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào, dù là nhỏ nhất, và nỗ lực hết sức để bảo vệ lợi ích của quốc gia Iran".
Trong khi đó, trang tin Axios dẫn nguồn thạo tin cho biết Tổng thống Donald Trump đã triệu tập một cuộc họp cùng các quan chức nội các, tình báo và quân sự để bàn về cuộc khủng hoảng ở Hormuz cùng tiến trình đàm phán với Iran.
Trả lời báo giới tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump nói rằng Iran không được "tống tiền" Mỹ bằng cách liên tục thay đổi lập trường về eo biển Hormuz, nhưng thêm rằng hai bên đang đối thoại.
