Ngày 30-4 (giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng tải hình ảnh chỉnh sửa tên của eo biển Hormuz thành “eo biển Trump”.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông chưa hạ nhiệt, đàm phán Mỹ – Iran đình trệ và tuyến vận tải dầu mỏ qua eo Hormuz vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng.
Đáng chú ý, đây không phải lần đầu ông Trump nhắc đến cách gọi này. Trước đó khoảng một tháng, ông từng nửa đùa nửa thật gọi eo Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ sống còn và là điểm nghẽn chiến lược trong căng thẳng với Iran – là “eo biển Trump”.
“Iran phải mở cửa Eo biển Trump, ý tôi là Hormuz. Xin lỗi. Tôi rất xin lỗi. Một sai sót thật khủng khiếp”, ông vừa nói vừa giả vờ xin lỗi tại một sự kiện ở Miami, khiến khán giả bật cười.
Ngay sau đó, ông nói thêm: “Báo chí tin giả sẽ nói ‘Ông ấy lỡ lời’. Nhưng không, với tôi thì không có chuyện lỡ lời, không nhiều đâu”, hàm ý phát ngôn vừa rồi không hoàn toàn là vô tình.
Cùng ngày, giá dầu toàn cầu cũng tăng vọt lên mức cao nhất kể từ năm 2022, tiếp tục lập đỉnh mới so với mức giá 120 USD/thùng vào sáng 30-4.
Theo kênh CNBC, trong phiên giao dịch trưa 30-4 (giờ Việt Nam), giá dầu Brent chuẩn quốc tế tăng gần 7% chạm mốc 126,10 USD/thùng, trong khi giá dầu WTI của Mỹ tăng hơn 3% lên mức 110,24 USD.
Ngân hàng Goldman Sachs ước tính lượng dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống chỉ còn khoảng 4% so với mức bình thường, trong khi các cuộc đàm phán Mỹ – Iran đình trệ cùng với lệnh phong tỏa của Mỹ tiếp tục khiến dòng chảy năng lượng thêm bế tắc.
Trước đó hôm 29-4, một số báo cáo cho thấy ông Trump sẽ tiếp tục phong tỏa các cảng Iran và thực hiện các hành động quân sự cho đến khi đạt được thỏa thuận hạt nhân rộng hơn.
Trên Truth Social, ông cũng đăng tải hình ảnh bản thân cầm súng với phông nền khói lửa, với thông điệp “Không còn Quý ngài tử tế nào nữa”, làm gia tăng nỗi lo sợ về một cuộc xung đột vũ trang kéo dài tại Trung Đông.
Tối 17-4 (theo giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên nền tảng Truth Social: "Eo biển Hormuz hiện hoàn toàn mở cửa, sẵn sàng cho hoạt động thương mại và lưu thông đầy đủ".
Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ lưu ý "lệnh phong tỏa hải quân vẫn sẽ được duy trì đầy đủ hiệu lực, nhưng chỉ áp dụng đối với Iran, cho đến khi thỏa thuận của chúng tôi với Iran được hoàn tất 100%".
"Quá trình này sẽ diễn ra rất nhanh, bởi phần lớn các điểm đã được đàm phán xong" - ông Trump bình luận.
Trước đó một ngày, ông Trump nói với các phóng viên rằng thỏa thuận hòa bình với Iran "sắp đạt được", bất chấp việc cuộc đàm phán do Phó tổng thống Mỹ JD Vance dẫn đầu tại Pakistan vào cuối tuần trước không đạt được bất kỳ bước đột phá nào.
Mỹ đã áp lệnh phong tỏa quân sự đối với các cảng và khu vực ven biển Iran kể từ hôm 13-4, nhằm ngăn chặn Tehran xuất khẩu dầu mỏ, sau khi Iran chặn tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong hơn sáu tuần xung đột.
Tuy nhiên hôm nay công ty theo dõi tàu biển Kpler cho biết ba tàu chở dầu của Iran - mang theo tổng cộng 5 triệu thùng dầu thô - đã trở thành những tàu đầu tiên như vậy rời vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực, theo Hãng tin AFP.
Công ty này thông tin ba tàu là Deep Sea, Sonia I và Diona - đều nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ - đã đi qua eo biển Hormuz vào hôm 15-4, sau khi rời đảo Kharg của Iran. Các tàu lần lượt hoàn tất việc bốc dầu vào các ngày 2, 8 và 9-4.
Chưa rõ điểm đến của các tàu này, nhưng trong vài năm qua chúng đã liên tục vận chuyển hàng hóa tới khu vực quanh Singapore.
"Ngọn lửa bùng phát ở ngôi làng ven biển tại huyện Sandakan vào khoảng 1h32 hôm nay (0h32 giờ Hà Nội). Đám cháy đã thiêu rụi hoàn toàn hơn 1.000 ngôi nhà tạm trên mặt nước tại khu vực rộng 4 hecta", Sở cứu hỏa và cứu nạn bang Sabah cho hay.
Cơ quan này đã điều 37 lính cứu hỏa từ hai cơ sở để dập lửa, song các tuyến đường chật hẹp khiến xe chuyên dụng không thể đến gần hiện trường. Thủy triều xuống thấp cũng ngăn lực lượng cứu hỏa tiếp cận nguồn nước, trong khi gió mạnh làm ngọn lửa bùng phát mạnh hơn.
Không có người thương vong trong vụ cháy, Sở cứu hỏa bang Sabah đánh giá tình hình tại khu vực không còn nguy hiểm. George Abd Rakman, cảnh sát trưởng huyện Sandakan, cho biết "sự việc đau lòng với quy mô rất lớn" đã ảnh hưởng đến hơn 9.000 người.
Thủ tướng Anwar Ibrahim cho biết chính phủ Malaysia đang phối hợp với chính quyền địa phương để hỗ trợ, cung cấp nơi ở cho những người bị ảnh hưởng sớm nhất có thể. "Ưu tiên hiện tại là sự an toàn của các nạn nhân và hỗ trợ lập tức tại hiện trường", ông tuyên bố.
Ngôi làng xảy ra hỏa hoạn là nơi ở của một trong những cộng đồng dân cư nghèo nhất Malaysia, trong đó có dân địa phương và người không quốc tịch. Họ sống trong những ngôi nhà gỗ san sát nhau, nhiều công trình dựng trên cọc gỗ phía trên mặt nước.
Truyền hình nhà nước Iran hôm nay đưa tin lực lượng hải quân nước này đã chặn một tàu chiến Mỹ định đi qua eo biển Hormuz.
Fars News, hãng thông tấn liên quan đến Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, dẫn nguồn tin địa phương nói rằng hai quả tên lửa đã bắn trúng tàu chiến Mỹ gần đảo Jask, sau khi tàu này phớt lờ các cảnh báo của lực lượng Iran.
Mỹ chưa lên tiếng về thông tin này. Sự việc diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 3/5 thông báo khởi động "Dự án Tự do", chiến dịch dẫn đường cho tàu hàng qua eo biển Hormuz. Iran đã tuyên bố sẽ tấn công mọi đơn vị của Mỹ tiến vào eo biển này.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei hôm nay ra tuyên bố rằng "người Mỹ lẽ ra phải hiểu họ không thể sử dụng ngôn ngữ đe dọa và vũ lực đối với dân tộc Iran".
"Cộng hòa Hồi giáo Iran đã chứng minh rằng chúng tôi chính là người bảo vệ và gìn giữ eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch", phát ngôn viên nói thêm.
Theo ông Baqaei, ưu tiên của Iran ở giai đoạn này là chấm dứt chiến sự. "Phía bên kia cần cam kết thực hiện cách tiếp cận hợp lý và từ bỏ những yêu cầu quá đáng đối với Iran", ông nói thêm.
Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đã đình trệ kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ngày 8/4. Cho đến nay, mới chỉ diễn ra một vòng đàm phán trực tiếp giữa hai nước. Vướng mắc then chốt là việc Iran siết kiểm soát eo biển Hormuz kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28/2, trong khi Mỹ áp lệnh phong tỏa các cảng của Tehran.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran cho rằng eo biển Hormuz từng là "tuyến đường an toàn và đảm bảo" cho vận tải quốc tế trước khi chiến sự nổ ra. "Cộng đồng quốc tế cần buộc Mỹ và Israel phải chịu trách nhiệm vì đã gây mất an ninh cho tuyến đường biển này, dẫn đến những hệ lụy đang lan rộng toàn cầu", ông cho hay.
Ông Baqaei nêu thêm rằng Iran và Oman, quốc gia có đường bờ biển nằm ở phía nam eo biển Hormuz, đang tiếp tục các cuộc đàm phán về việc quản lý tuyến hàng hải này. Hai nước "cùng chia sẻ trách nhiệm trong việc đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải" tại eo biển.
Oman chưa lên tiếng về phát biểu này.
Trước khi ông Trump công bố kế hoạch dẫn đường cho tàu hàng, phát ngôn viên Baqaei cho biết Tehran đã đưa ra đề xuất 14 điểm "tập trung vào việc chấm dứt chiến sự", và Washington đã phản hồi thông qua bên trung gian Pakistan.
Đề xuất này kêu gọi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận trong vòng 30 ngày, đồng thời kêu gọi hai bên tập trung vào chấm dứt xung đột thay vì gia hạn lệnh ngừng bắn hiện tại. Trong văn bản, Iran yêu cầu Mỹ rút quân khỏi khu vực xung quanh nước này, chấm dứt phong tỏa các cảng của họ và mọi hoạt động xung đột, bao gồm cả chiến dịch của Israel tại Lebanon.
Ông Baqaei ngày 3/5 cho hay Mỹ đã chuyển câu trả lời cho kế hoạch 14 điểm của Iran thông qua Pakistan và Iran đang xem xét. Hiện chưa rõ nội dung phản hồi của Mỹ.
