Trước bình minh tại thị trấn Xinqiao, Thượng Hải, hàng trăm người ngoài 50 tuổi tập trung quanh hàng rào kim loại. Nam giới mang theo xẻng, thuổng. Phụ nữ xách túi đựng giẻ lau, dụng cụ vệ sinh. Phía trên lối vào, ánh đèn huỳnh quang hắt sáng tấm biển mang dòng chữ “Trạm việc làm tự do”.
Xinqiao là một trong khoảng 9.000 điểm do chính phủ Trung Quốc hỗ trợ thành lập, quản lý 240 triệu lao động tự do. Nhóm này chiếm 30% tổng lực lượng lao động và đang gia tăng chủ yếu do ngành bất động sản suy thoái và xu hướng tự động hóa tại các nhà máy khiến nhiều công nhân mất việc.
Ông Xu, 66 tuổi, rời quê nhà Chu Khẩu, tỉnh Hà Nam đến Thượng Hải từ một thập kỷ trước. Đó là thời điểm các nhà máy bắt đầu giảm tuổi tuyển dụng xuống dưới 40. Gần 5 năm qua, ông đến trạm mỗi sáng chờ các công việc chân tay như dọn rác, đào mương. Thu nhập mỗi ngày dao động 160-200 tệ (khoảng 610.000-770.000 đồng). Ông Xu kể có thời điểm ông không nhận được việc làm suốt nhiều ngày, trong khi vẫn phải trả tiền thuê nhà 50 tệ mỗi ngày. “Đó là những công việc vất vả, lương thấp nhất mà thanh niên không bao giờ làm”, ông Xu nói.
Khoảng 6h sáng, những chiếc xe tải của chủ thầu rời đi, mang theo những công nhân trẻ khỏe. Ông Xu quyết định chờ thêm một giờ, sau đó quay về phòng trọ.
Tại trung tâm dịch vụ việc làm đường Thượng Xuyên, Phố Đông (Thượng Hải), ông Tu Keliang, quản lý một văn phòng môi giới, cho biết lượng người tìm việc đã giảm mạnh do thị trường ảm đạm. Các doanh nghiệp hiện ưu tiên thuê nhân công theo giờ để cắt giảm chi phí bảo hiểm xã hội. Trong thị trường này, tuổi tác là rào cản lớn nhất. Nhiều doanh nghiệp từ chối lao động trên 40 tuổi, kể cả những người có chứng chỉ nghề hợp lệ.
Tại trung tâm, một thợ điện 47 tuổi vừa không trúng tuyển vì chủ thầu yêu cầu nhân sự “khoảng 34-35 tuổi”. Cùng lúc, một phụ nữ 38 tuổi phản ánh muốn đổi việc vì lương thấp. Ông Tu khuyên cô nên hạ mức mong muốn. “Lương hiện tại khoảng 6.500 tệ. Đừng kỳ vọng thu nhập như vài năm trước”, ông Tu cho biết.
Ông Zhao Litao, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Đông Á (Đại học Quốc gia Singapore), đánh giá làn sóng lao động trẻ tham gia thị trường lao động phổ thông, ít đòi hỏi tay nghề đã đẩy người lớn tuổi vào tình thế cạnh tranh. “Thanh niên thích nghi tốt và khỏe mạnh hơn, khiến lao động lớn tuổi phải lùi về phía sau”, ông Zhao nói.
Sự bùng nổ của các trạm việc làm diễn ra cùng giai đoạn lao động di cư liên tỉnh giảm từ 78,6 triệu người (năm 2014) xuống 68,4 triệu người (năm 2024). Theo Giáo sư Sun Zhongwei từ Đại học Sư phạm Hoa Nam, khách tìm đến trạm chủ yếu là nam giới cuối 50 tuổi và nữ giới ngoài 40, có trình độ học vấn thấp. Họ gồm nông dân, thợ tự do, thợ xây hoặc công nhân nhà máy mất việc.
Khi các nền tảng công nghệ như giao đồ ăn đã bão hòa, trạm việc làm trực tiếp trở thành bến đỗ cuối cùng. Dù vậy, giáo sư Sun cho biết mối nguy lớn nhất của nhóm này là tai nạn lao động. Các công việc như khuân gạch, dọn xà bần thường chỉ kéo dài khoảng 30 phút. Người sử dụng lao động từ chối mua bảo hiểm cho khoảng thời gian ngắn này. Về phía công nhân, việc tự đóng bảo hiểm vượt quá khả năng tài chính của họ.
Không có bảo hiểm, người lao động tự gánh hậu quả khi gặp tai nạn. Quỹ hưu trí thành thị yêu cầu đóng góp từ 15 năm trở lên, khiến lao động tuổi 50-60 với lịch sử việc làm đứt đoạn không đủ điều kiện tham gia. Khi hết khả năng làm việc chân tay, họ về quê, sống dựa vào khoản lương hưu nông thôn 100-200 tệ mỗi tháng và trợ cấp từ con cái.
Nhà nghiên cứu Zhao Litao đánh giá các trạm việc làm mang lại điều kiện chờ đợi tốt hơn, giúp bảo trì hệ thống đô thị. “Các trạm này không giải quyết tận gốc vấn đề nhưng giúp quản lý hậu quả”, ông nói.
Giáo sư Sun cho rằng thế hệ lao động hiện tại lớn lên trong nghèo khó, nên lao động là bản năng sinh tồn. Họ sẽ làm việc chừng nào cơ thể còn cho phép.
Trở lại trạm Xinqiao lúc rạng sáng, đám đông dần thưa thớt. Ông Xu nhặt đồ nghề bước về phòng trọ, chờ qua ngày. Sáng hôm sau, ông lại ra trạm.
Hassan Suleiman Ahmed, 28 tuổi, biệt danh AboFlah là nhà sáng tạo nội dung có sức ảnh hưởng ở khu vực Trung Đông và Bắc Phi. Kênh YouTube của anh có gần 49 triệu người đăng ký, đạt hơn 8 tỷ lượt xem. Tính mọi nền tảng, anh có hơn 70 triệu người theo dõi.
Ahmed sinh ra tại Kuwait trong một gia đình gốc Somalia. Anh từng phải bỏ dở đại học do khó khăn tài chính. Năm 2016, Ahmed lập kênh YouTube và đăng tải các video chơi game. Cha anh từng phản đối gay gắt, coi YouTube là "không gian của ma quỷ" và dọa từ mặt dù kênh đã đạt nửa triệu người đăng ký. Nhờ mẹ thuyết phục, anh mới tiếp tục công việc.
Nội dung kênh của Ahmed xoay quanh ba mảng: bình luận game, thử thách có thưởng và video cuộc sống. Điều giúp anh thu hút lượng lớn người theo dõi là việc gắn các cột mốc phát triển kênh với các dự án nhân đạo.
Tháng 6/2020, khi đạt 5 triệu người đăng ký, anh đóng góp và kêu gọi cộng đồng xây một nhà thờ Hồi giáo trị giá 26.000 USD, đồng thời chi 30.000 USD đào giếng tại Mali. Cuối năm đó, thông qua 3 giờ phát trực tiếp, anh huy động 165.000 USD để tài trợ 1.200 ca phẫu thuật mắt tại châu Phi. Đầu năm 2021, anh quyên góp 100.000 USD xây nhà cho người tị nạn Syria và tiếp tục huy động 155.000 USD trong 6 tiếng để lập trạm xá cho 10.000 người tại Yemen.
Đỉnh điểm trong các hoạt động của Ahmed là chiến dịch "Giúp họ có một mùa đông ấm áp hơn" vào tháng 1/2022. Đặt mục tiêu quyên 10 triệu USD hỗ trợ người tị nạn, Ahmed tự nhốt mình trong căn phòng kính dưới chân tháp Burj Khalifa (Dubai) và tuyên bố không ra ngoài nếu chưa đủ tiền.
Suốt 12 ngày đêm, anh sinh hoạt và phát trực tiếp. Ngày 18/1/2022, Ahmed bước ra khỏi lồng kính với tổng số tiền 11 triệu USD. Sự kiện này giúp anh lập hai kỷ lục Guinness: Buổi phát trực tiếp dài nhất (268 giờ 14 phút) và Buổi livestream quyên góp từ thiện có lượng người xem cùng lúc cao nhất (698.000 người). Hình ảnh của anh sau đó được thắp sáng trên tháp Burj Khalifa.
Ahmed cũng kết hợp thể thao với từ thiện. Anh khởi xướng giải bóng đá "Match for Hope" từ năm 2024, thu về 8,8 triệu USD. Tháng 2/2025, anh cùng YouTuber IShowSpeed làm đội trưởng thi đấu tại Qatar, mang về hơn 10 triệu USD. Ngày 30/1/2026, đội của anh tiếp tục thi đấu gây quỹ cho các dự án giáo dục toàn cầu.
Nói với The National, Ahmed cho biết thời đi học anh đạt điểm cao nhưng không có mục tiêu chuyên môn rõ ràng. "Ban đầu tôi làm YouTube chỉ để giúp đỡ gia đình. Điều tuyệt vời nhất là được lo cho cha mẹ mọi thứ họ cần", anh nói.
Đêm chung kết cuộc thi Nét đẹp Sinh viên Đại học Văn hóa 2026 diễn ra tối 19-4 tại Trường đại học Văn hóa TP.HCM. Với phần thể hiện nổi bật cả về kỹ năng trình diễn lẫn tư duy, Nguyễn Lê Nhật Nguyên và Nguyễn Thị Băng Huyền đã giành ngôi vị cao nhất.
Đặc biệt, vòng thuyết minh quê hương gây ấn tượng khi tái hiện vẻ đẹp danh lam, văn hóa trải dài nhiều tỉnh, thành như An Giang, TP.HCM, Tây Ninh, Long An, Quảng Trị…
Tân hoa khôi Nguyễn Thị Băng Huyền tự hào nói về vùng đất đỏ bazan đầy nắng và gió Gia Lai.
Tuổi thơ Huyền gắn liền với những mùa hoa cà phê nở trắng trời. Nhưng đằng sau sắc trắng ấy là những ngày lao động vất vả của ba mẹ trên rẫy, dưới cái nắng cháy da, với những giọt mồ hôi thấm đẫm đất đỏ.
"Tôi nhận ra rằng ly cà phê mỗi sáng không chỉ có vị đắng, mà còn có cả vị mặn của mồ hôi, của sự hy sinh và tình yêu thương. Chính mảnh đất này đã dạy tôi trân trọng giá trị của lao động và những điều giản dị trong cuộc sống", tân hoa khôi thuyết minh.
Gia Lai còn giúp Huyền hiểu hơn về con người nơi đây - những người dân tộc chân chất, mộc mạc, nhưng luôn ấm áp và giàu tình nghĩa. Nhà rông không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là nơi lưu giữ và truyền lại những giá trị văn hóa qua bao thế hệ.
Đặc biệt, Huyền bất ngờ ghi điểm khi gửi lời chào bằng tiếng nói đặc trưng của đồng bào đến ban giám khảo và khán giả.
Trong khi đó, tân nam vương Nguyễn Lê Nhật Nguyên mở đầu bằng tiết mục thổi kèn trumpet với giai điệu du dương của bài "Áo mới Cà Mau", giới thiệu hơi thở phù sa của vùng đất Mũi.
"Sắc màu của sức sống chính là điều đầu tiên mà chúng ta cảm nhận khi đến với vùng đất này. Đó là màu xanh bạt ngàn của rừng tràm, rừng đước; là ánh vàng óng của mật ong rừng U Minh; và là màu đỏ nặng phù sa của những dòng sông như Gành Hào", Nguyên nói.
Nguyên mãi nhớ hình ảnh những người phụ nữ Cà Mau, đặc biệt là mẹ của mình. Không chỉ mang vẻ đẹp mộc mạc, giản dị, họ còn là biểu tượng của sự tần tảo, bền bỉ và giàu yêu thương. Chính những con người ấy đã hun đúc nên tinh thần của mỗi người con đất Mũi: ấm áp, chân thành và kiên cường.
Đêm chung kết khép lại với sự hội tụ của Top 22 thí sinh, mỗi người mang một màu sắc và cá tính riêng biệt, đã có màn thể hiện ấn tượng qua các phần thi áo dài và dạ hội. Từ đó, Top 10 thí sinh bản lĩnh nhất được chọn vào vòng thuyết minh về quê hương. Tiếp nối, Top 6 xuất sắc nhất bước vào phần thi ứng xử để tìm ra người chiến thắng chung cuộc.
Lối đi dành cho nhân viên phía sau siêu thị RT-Mart ở quận Dương Phổ, Thượng Hải, trở thành nơi ông tá túc hàng đêm. Dù giống người vô gia cư, ông không ăn xin hay gây rối.
Đêm đến, ông mang theo tiền mặt, máy tính xách tay, tai nghe Bluetooth và máy ảnh cầm tay. Đến 4h30, ông thức dậy dọn dẹp sạch sẽ để không ảnh hưởng hoạt động của siêu thị. Ban ngày, ông ăn uống, sinh hoạt quanh đây, thời gian rảnh thì lướt web hoặc xem phim truyền hình.
Ông có căn hộ rộng khoảng 20 m2 tại khu phố Kongjiang số 5 do mẹ đẻ để lại. Sau khi ly hôn năm 2000, vợ và con trai cắt đứt liên lạc, ông ngày càng ám ảnh với cảm giác cô độc. "Tôi sợ mình sẽ giống những người già báo chí thường nhắc tới, chết một mình mà không ai phát hiện", ông nói. Sự náo nhiệt ở siêu thị giúp ông an tâm và vui vẻ hơn.
Cuộc sống bất tiện khiến ông luôn trong tình trạng luộm thuộm, tóc bết và râu dài. Mọi thứ chỉ thay đổi vào tháng 5/2021, khi cô Huang Lanxia, lao động nhập cư từ Sơn Đông, xuất hiện.
Cô Huang làm nghề giúp việc, thường đẩy một cụ già ngồi xe lăn đến siêu thị dạo chơi. Thấy ông Qiang Ming sống khắc khổ, cô chủ động bắt chuyện, giúp ông gội đầu, giặt quần áo. Suốt hơn ba năm, cô đều đặn mang cơm nước đến chăm sóc ông.
Ông Qiang Ming đề nghị giao tài sản cùng thẻ hưu trí cho cô Huang, nhờ chăm sóc và lo hậu sự với tư cách con gái nuôi. Cuối năm 2024, ông chuyển đến sống cùng cô tại một căn hộ thuê. Tuy nhiên, khi hai người đến văn phòng công chứng để chuyển giao tài sản mới phát hiện trong thỏa thuận ly hôn căn hộ ở khu phố Kongjiang số 5 được xác định thuộc về vợ cũ của ông.
Ông Qiang Ming cho rằng đó chỉ là "ly hôn giả", song vì vợ cũ đã qua đời nên nội dung không thể thay đổi. Sau đó, tòa án phán quyết căn nhà thuộc quyền sở hữu của con trai ông.
Người con cho biết cha mẹ ly hôn do mâu thuẫn kéo dài. Anh từng đề nghị sửa sang nhà để bố quay về sống nhưng ông từ chối. Anh cũng lo ngại cha bị lợi dụng, đồng thời cam kết ông vẫn có quyền ở căn nhà này đến cuối đời. Dù vậy, ông Qiang Ming vẫn không quay về.
Câu chuyện của ông là một lát cắt về thực trạng già hóa dân số và sự cô đơn của người cao tuổi tại Trung Quốc.
Hồi tháng 1, Thượng Hải bắt đầu nghiên cứu cơ chế giám sát đa bên đối với việc chỉ định người giám hộ cho người già. Việc đưa các tổ chức chuyên nghiệp tham gia đánh giá được kỳ vọng sẽ tạo cầu nối hài hòa hơn giữa tình cảm, lợi ích và pháp luật cho những người cao tuổi sống đơn độc.
