Trước bình minh tại thị trấn Xinqiao, Thượng Hải, hàng trăm người ngoài 50 tuổi tập trung quanh hàng rào kim loại. Nam giới mang theo xẻng, thuổng. Phụ nữ xách túi đựng giẻ lau, dụng cụ vệ sinh. Phía trên lối vào, ánh đèn huỳnh quang hắt sáng tấm biển mang dòng chữ “Trạm việc làm tự do”.
Xinqiao là một trong khoảng 9.000 điểm do chính phủ Trung Quốc hỗ trợ thành lập, quản lý 240 triệu lao động tự do. Nhóm này chiếm 30% tổng lực lượng lao động và đang gia tăng chủ yếu do ngành bất động sản suy thoái và xu hướng tự động hóa tại các nhà máy khiến nhiều công nhân mất việc.
Ông Xu, 66 tuổi, rời quê nhà Chu Khẩu, tỉnh Hà Nam đến Thượng Hải từ một thập kỷ trước. Đó là thời điểm các nhà máy bắt đầu giảm tuổi tuyển dụng xuống dưới 40. Gần 5 năm qua, ông đến trạm mỗi sáng chờ các công việc chân tay như dọn rác, đào mương. Thu nhập mỗi ngày dao động 160-200 tệ (khoảng 610.000-770.000 đồng). Ông Xu kể có thời điểm ông không nhận được việc làm suốt nhiều ngày, trong khi vẫn phải trả tiền thuê nhà 50 tệ mỗi ngày. “Đó là những công việc vất vả, lương thấp nhất mà thanh niên không bao giờ làm”, ông Xu nói.
Khoảng 6h sáng, những chiếc xe tải của chủ thầu rời đi, mang theo những công nhân trẻ khỏe. Ông Xu quyết định chờ thêm một giờ, sau đó quay về phòng trọ.
Tại trung tâm dịch vụ việc làm đường Thượng Xuyên, Phố Đông (Thượng Hải), ông Tu Keliang, quản lý một văn phòng môi giới, cho biết lượng người tìm việc đã giảm mạnh do thị trường ảm đạm. Các doanh nghiệp hiện ưu tiên thuê nhân công theo giờ để cắt giảm chi phí bảo hiểm xã hội. Trong thị trường này, tuổi tác là rào cản lớn nhất. Nhiều doanh nghiệp từ chối lao động trên 40 tuổi, kể cả những người có chứng chỉ nghề hợp lệ.
Tại trung tâm, một thợ điện 47 tuổi vừa không trúng tuyển vì chủ thầu yêu cầu nhân sự “khoảng 34-35 tuổi”. Cùng lúc, một phụ nữ 38 tuổi phản ánh muốn đổi việc vì lương thấp. Ông Tu khuyên cô nên hạ mức mong muốn. “Lương hiện tại khoảng 6.500 tệ. Đừng kỳ vọng thu nhập như vài năm trước”, ông Tu cho biết.
Ông Zhao Litao, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Đông Á (Đại học Quốc gia Singapore), đánh giá làn sóng lao động trẻ tham gia thị trường lao động phổ thông, ít đòi hỏi tay nghề đã đẩy người lớn tuổi vào tình thế cạnh tranh. “Thanh niên thích nghi tốt và khỏe mạnh hơn, khiến lao động lớn tuổi phải lùi về phía sau”, ông Zhao nói.
Sự bùng nổ của các trạm việc làm diễn ra cùng giai đoạn lao động di cư liên tỉnh giảm từ 78,6 triệu người (năm 2014) xuống 68,4 triệu người (năm 2024). Theo Giáo sư Sun Zhongwei từ Đại học Sư phạm Hoa Nam, khách tìm đến trạm chủ yếu là nam giới cuối 50 tuổi và nữ giới ngoài 40, có trình độ học vấn thấp. Họ gồm nông dân, thợ tự do, thợ xây hoặc công nhân nhà máy mất việc.
Khi các nền tảng công nghệ như giao đồ ăn đã bão hòa, trạm việc làm trực tiếp trở thành bến đỗ cuối cùng. Dù vậy, giáo sư Sun cho biết mối nguy lớn nhất của nhóm này là tai nạn lao động. Các công việc như khuân gạch, dọn xà bần thường chỉ kéo dài khoảng 30 phút. Người sử dụng lao động từ chối mua bảo hiểm cho khoảng thời gian ngắn này. Về phía công nhân, việc tự đóng bảo hiểm vượt quá khả năng tài chính của họ.
Không có bảo hiểm, người lao động tự gánh hậu quả khi gặp tai nạn. Quỹ hưu trí thành thị yêu cầu đóng góp từ 15 năm trở lên, khiến lao động tuổi 50-60 với lịch sử việc làm đứt đoạn không đủ điều kiện tham gia. Khi hết khả năng làm việc chân tay, họ về quê, sống dựa vào khoản lương hưu nông thôn 100-200 tệ mỗi tháng và trợ cấp từ con cái.
Nhà nghiên cứu Zhao Litao đánh giá các trạm việc làm mang lại điều kiện chờ đợi tốt hơn, giúp bảo trì hệ thống đô thị. “Các trạm này không giải quyết tận gốc vấn đề nhưng giúp quản lý hậu quả”, ông nói.
Giáo sư Sun cho rằng thế hệ lao động hiện tại lớn lên trong nghèo khó, nên lao động là bản năng sinh tồn. Họ sẽ làm việc chừng nào cơ thể còn cho phép.
Trở lại trạm Xinqiao lúc rạng sáng, đám đông dần thưa thớt. Ông Xu nhặt đồ nghề bước về phòng trọ, chờ qua ngày. Sáng hôm sau, ông lại ra trạm.
Kỷ niệm Ngày Người khuyết tật Việt Nam 18-4, chương trình chung của Liên hợp quốc về hòa nhập người khuyết tật (UNJP), Viện Khoa học giáo dục Việt Nam và Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Đà Nẵng (IERC) vừa có tổng kết các mô hình thí điểm giáo dục hòa nhập và chăm sóc ban ngày cho trẻ khuyết tật.
Cụ thể, từ tháng 10-2024 đến 4-2026 tại Đà Nẵng, các học sinh khiếm thị thuộc chương trình đã có thể tự học, tham gia các hoạt động trên lớp nhờ 147 đầu sách giáo khoa được chuyển sang định dạng EPub trên thư viện số mở, kèm một ứng dụng đọc sách tiếng Việt.
Giáo viên và cán bộ cũng được đào tạo phương pháp giảng dạy linh hoạt, phù hợp người học và xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân.
Qua đó, từng học sinh được nắm bắt nhu cầu học tập phù hợp.
Với mô hình chăm sóc ban ngày, trẻ khuyết tật nặng được rèn luyện kỹ năng sống, chăm sóc chuyên biệt, từ đó cha mẹ các em hưởng lợi khi có thể duy trì việc làm, thu nhập. Đặc biệt, học sinh khuyết tật được giáo dục giới tính, tự chăm sóc, bảo vệ bản bản thân trong chương trình chính khóa.
Qua 14 khóa tập huấn, các mô hình tiếp cận 260 giáo viên, học sinh, phụ huynh. Trong đó, 80% người tham gia cho biết mô hình đã nâng cao năng lực, cải thiện kết quả học tập của trẻ.
Theo UNDP Việt Nam, các mô hình cũng cần được lồng ghép vào hệ thống cung cấp dịch vụ công và ngân sách địa phương thay vì duy trì dưới dạng dự án độc lập. Mô hình đào tạo giảng viên nguồn cần được mở rộng để hình thành đội ngũ chuyên nghiệp song song với huy động nguồn lực Nhà nước, tư nhân, đối tác phát triển.
Sáng 24/4, BS.CKII Hồ Ngọc Thái, Giám đốc Bệnh viện đa khoa Diễn Châu cho biết, đến thời điểm này, cơ quan y tế ghi nhận 63 trường hợp ngộ độc thực phẩm liên quan đến bánh mì mua tại 2 cơ sở của một tiệm trên địa bàn.
"Hiện đã có 38 bệnh nhân được xuất viện. Còn 21 trường hợp đang điều trị tại bệnh viện sức khỏe ổn định, dự kiến sẽ xuất viện trong ngày. Ngoài ra, 4 bệnh nhân được chuyển lên tuyến trên cũng qua cơn nguy kịch", ông Thái thông tin.
Theo cơ quan chức năng, các mẫu bệnh phẩm đã được gửi đến Viện Kiểm nghiệm an toàn thực phẩm quốc gia để xét nghiệm, xác định nguyên nhân gây ngộ độc.
Thông tin ban đầu trước đó, từ ngày 17/4, hàng chục người dân trên địa bàn xã Diễn Châu liên tục nhập viện với các triệu chứng như nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, chóng mặt… sau khi ăn bánh mì. Ngay sau khi vụ việc xảy ra, Sở Y tế Nghệ An chỉ đạo khẩn trương điều tra, lấy mẫu thực phẩm và tổ chức điều trị cho các bệnh nhân.
Theo ông Phan Thanh Tuấn, Trưởng phòng An toàn thực phẩm (Sở Y tế Nghệ An), bánh mì là món ăn phổ biến nhưng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cao, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nắng nóng.
Nguyên nhân thường đến từ các nguyên liệu như patê, xúc xích, rau sống… dễ bị nhiễm khuẩn nếu không được bảo quản đúng cách. Bên cạnh đó, việc chế biến thủ công, môi trường bán hàng ngoài trời, bụi bẩn, cùng thói quen sử dụng thực phẩm không được làm nóng lại trước khi phục vụ cũng làm tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
"Các cơ sở kinh doanh cần tuân thủ nghiêm quy trình chế biến, bảo quản. Người dân cũng nên lựa chọn điểm bán đảm bảo vệ sinh để hạn chế rủi ro", ông Tuấn khuyến cáo.
Trước diễn biến phức tạp, Sở Y tế Nghệ An đã ban hành văn bản yêu cầu các địa phương, đơn vị y tế triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm soát an toàn thực phẩm. Các xã liên quan phải khẩn trương thông báo đến người dân từng sử dụng bánh mì tại các cơ sở nghi liên quan, chủ động theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế khi có biểu hiện bất thường.
Các địa phương được yêu cầu thành lập đoàn kiểm tra, tăng cường giám sát, kiểm tra đột xuất các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, đặc biệt là các quán bánh mì. Những cơ sở vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm, công khai để cảnh báo cộng đồng; trường hợp có nguy cơ cao sẽ bị đình chỉ hoạt động.
Hệ thống y tế được yêu cầu sẵn sàng tiếp nhận, cấp cứu, điều trị; bố trí đầy đủ nhân lực, thuốc, vật tư, trang thiết bị để xử lý các trường hợp nghi ngộ độc. Bệnh viện Đa khoa Diễn Châu và Bệnh viện Hữu nghị đa khoa Nghệ An chuẩn bị phương án tiếp nhận bệnh nhân nặng, tổ chức hội chẩn và chuyển tuyến khi cần thiết.
Trung tâm Y tế Diễn Châu cùng các trạm y tế cơ sở được giao rà soát các trường hợp đã sử dụng thực phẩm nghi liên quan, giám sát chặt ca bệnh mới trong cộng đồng, phối hợp điều tra nguyên nhân.
Sở Y tế Nghệ An yêu cầu các đơn vị báo cáo hằng ngày và kịp thời khi có diễn biến bất thường, nhằm kiểm soát chặt chẽ vụ việc và ngăn ngừa nguy cơ lan rộng.
Hồi tháng 2, nhà báo Andrew Penman ở London nhận thông báo viện dưỡng lão của chú ruột - ông Richard - sẽ tăng 7% phí chăm sóc kể từ ngày 1/4. Lý do cơ sở này đưa ra là để bù đắp lạm phát cùng sự leo thang của giá thực phẩm, điện nước và tăng lương cơ bản.
Ông Richard, một cựu giáo viên, bị đột quỵ ở tuổi 50 và cần hỗ trợ y tế mỗi ngày. Với mức điều chỉnh này, gia đình ông phải gánh thêm 104 bảng mỗi tuần, tương đương 5.400 bảng (khoảng 7.200 USD) một năm.
Tuy nhiên, mức tăng của ông Richard chưa phải cao nhất. Văn phòng luật Hugh James - đơn vị đại diện pháp lý cho những người tự chi trả viện phí - ghi nhận nhiều gia đình bị tăng phí tới 23%. Bà Lisa Morgan, trưởng nhóm thu hồi viện phí của Hugh James, cho biết hóa đơn hàng tháng của một khách hàng nữ đã đội từ 7.500 lên 9.500 bảng, đồng nghĩa họ phải trả thêm 24.000 bảng mỗi năm.
Khảo sát năm 2023 của tổ chức nghiên cứu UK Care Guide cũng chỉ ra mức phí viện dưỡng lão tại Anh tăng trung bình 11%, cá biệt có nơi tăng hơn 30%. Theo ông Saq Hussain, người sáng lập tổ chức, nguyên nhân cốt lõi đến từ sự thiếu hụt cơ chế bảo vệ pháp lý.
UK Care Guide sắp công bố kết quả cuộc khảo sát thứ hai về lĩnh vực này. "Tình hình đã trở nên tồi tệ hơn," ông Hussain nói. "Chúng tôi chứng kiến mức tăng lũy kế khoảng 15 đến 35% kể từ năm 2022, với chi phí trung bình hàng năm vượt quá 60.000 bảng ở nhiều vùng".
Tại Anh, người ở viện dưỡng lão chia làm hai nhóm: nhận tài trợ nhà nước (nếu có tiết kiệm dưới 23.250 bảng) và nhóm tự chi trả. Ngưỡng tài sản để xét duyệt tài trợ đã không thay đổi 15 năm.
Do thiếu kiểm soát giá trần, những gia đình tự chi trả đang bất đắc dĩ trở thành nguồn trợ giá chéo, gánh vác phần chi phí thiếu hụt cho những bệnh nhân được nhà nước tài trợ.
Trong khi đó, việc xin tài trợ toàn phần từ Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) lại vô cùng khắt khe với tỷ lệ thành công chỉ đạt 17%. Gánh nặng tài chính buộc nhiều gia đình phải bán tài sản, tiêu vào tiền tiết kiệm hưu trí hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào người thân.
Theo ông Hussain, phương án đối phó tốt nhất hiện nay là yêu cầu cơ sở cung cấp bảng phân tích chi phí rõ ràng. Nếu nhận thấy sự vô lý, gia đình có thể khiếu nại lên Thanh tra Chăm sóc Xã hội và Chính quyền Địa phương (LGO). Thực tế vào năm 2025, cơ quan này đã buộc cơ sở Moors Park House (vùng Devon) phải hoàn tiền cho 19 người sau khi áp dụng phụ phí sai quy định.
Phương án cuối cùng là chuyển người thân sang cơ sở có mức phí thấp hơn. Tuy nhiên, các viện dưỡng lão nắm rõ chi phí thực tế và rào cản tâm lý của việc chuyển nơi ở, đặc biệt đối với người mắc chứng sa sút trí tuệ hoặc có nhu cầu y tế phức tạp.
"Trừ khi đáp ứng đủ điều kiện nhận tài trợ khắt khe của chính phủ, người cao tuổi hiện nay buộc phải đối mặt với một thị trường dịch vụ đầy rẫy bất cập," bà Caroline Abrahams, Giám đốc tổ chức Age UK, nhận định.
