Nhiều người mất thời gian để cứu vãn mối quan hệ rạn nứt, nhưng các chuyên gia tâm lý cho biết cần lý trí nhận diện các dấu hiệu độc hại để rời đi thay vì nỗ lực vô ích.
Bạo hành về thể xác hoặc tinh thần
Chuyên gia trị liệu tình dục Tammy Nelson (Mỹ) cho biết nếu đối phương dùng vũ lực như đẩy, xô, túm hay đánh bạn vì bất kỳ lý do gì, việc cố gắng thay đổi họ là vô ích. Bên cạnh bạo lực thể xác, sự thao túng tâm lý (gaslighting) cũng là một dạng bạo hành nguy hiểm. Nếu bạn bị chỉ trích là “quá nhạy cảm” hoặc “hay tưởng tượng” khi lên tiếng về những khúc mắc, hãy cân nhắc việc rời đi để bảo vệ bản thân.
Chỉ có một người nỗ lực
Mối quan hệ cần sự vun vén từ hai phía. Nếu bạn luôn là người duy nhất cố gắng giữ gìn tình cảm, trong khi đối phương chỉ hồi đáp ở mức tối thiểu, đó là lúc nên dừng lại. Nhà tâm lý học người Mỹ Marie Land cho biết, nếu bạn cảm thấy xấu hổ khi kể với người khác về những nỗ lực mình đang bỏ ra, chứng tỏ bạn đang cố gắng quá mức cho một người không phù hợp.
Đối phương từ chối sửa đổi
Chuyên gia tư vấn hôn nhân John Amodeo (San Francisco, Mỹ), tác giả cuốn sách Dancing with Fire, cho rằng sự thấu hiểu và lòng dũng cảm là yếu tố cần thiết để vượt qua khủng hoảng. Nếu bạn không hạnh phúc nhưng người bạn đời từ chối mọi sự trợ giúp, từ việc gặp chuyên gia tâm lý đến thay đổi thói quen xấu, thì chia tay là lựa chọn nên được ưu tiên.
Sợ gần gũi
Nếu bạn không thể chịu đựng việc hôn hay gần gũi đối phương trong một thời gian dài và không có dấu hiệu cải thiện, đó là tín hiệu cho thấy sự kết nối về cảm xúc và thể xác đã đứt gãy.
Người thân thiết lo ngại
Các nghiên cứu cho thấy bạn bè và người thân thường có cái nhìn khách quan về mối quan hệ của bạn. “Nếu những người hiểu rõ bạn nhất bắt đầu bày tỏ sự lo ngại, có thể họ đã nhìn ra những vấn đề tiềm ẩn mà người trong cuộc đang cố tình phớt lờ”, giáo sư tâm lý học Gary Lewandowski từ Đại học Monmouth (Mỹ) nhận định.
Niềm tin bị phá vỡ
Tin cậy là nền tảng cốt lõi của một cuộc hôn nhân. Niềm tin một khi đã sụp đổ do những dối trá về tiền bạc, sự phản bội hoặc lạm dụng lặp đi lặp lại sẽ rất khó phục hồi. Bạn cần ở bên một người mang lại cảm giác an toàn thay vì sự bất an thường trực.
Ngoại tình nhiều lần
Việc dùng sự không chung thủy như một cách giải quyết các vấn đề trong mối quan hệ là sai lầm. Chuyên gia Tammy Nelson khuyên nếu bạn hoặc bạn đời thường xuyên tìm đến người thứ ba thay vì đối diện với nhau, hãy chấm dứt mối quan hệ thay vì đổ lỗi cho đối phương.
Cuộc sống cá nhân bị đình trệ
Một mối quan hệ lành mạnh là động lực để cả hai cùng phát triển. Nếu chuyện tình cảm chiếm quá nhiều năng lượng, khiến bạn không còn tâm trí cho sự nghiệp, gia đình và các mục tiêu cá nhân, đó là dấu hiệu của sự độc hại. Sự hy sinh trong tình yêu không được phép đánh đổi bằng tương lai cá nhân.
Theo John Amodeo, khi nhu cầu được tôn trọng và sẻ chia của bạn bị đối phương phớt lờ, rào cản tâm lý sẽ xuất hiện. Sự im lặng và thái độ phòng thủ từ đối phương lâu dần sẽ tạo ra sự cô lập. Rời đi là cách tốt nhất để ổn định lại cuộc sống.
Khi tay đua người Pháp Valentin Debise cán đích đầu tiên tại chặng Bồ Đào Nha thuộc giải Supersport World Championship (WorldSSP) cuối tháng 3, Trương Tuyết (Zhang Xue), 39 tuổi, bật dậy, nước mắt giàn giụa. Đám đông xung quanh hò reo và công kênh anh.
Chiếc xe giúp Debise giành chiến thắng là của ZXMoto - thương hiệu do Trương Tuyết sáng lập. Đây là dấu mốc lịch sử, lần đầu tiên một nhà sản xuất Trung Quốc vô địch tại WorldSSP, phá vỡ sự thống trị hàng thập kỷ của các ông lớn châu Âu và Nhật Bản như Ducati, Yamaha hay Kawasaki.
Sự kiện chấn động làng đua xe thế giới đã làm dấy lên những cuộc thảo luận trên mạng xã hội về hành trình đi lên từ nghèo khó của ông chủ hãng xe.
Trương Tuyết sinh năm 1987 tại vùng nông thôn ở tỉnh Hồ Nam, lớn lên trong gia đình có bố mẹ ly hôn. Năm 14 tuổi, cậu bỏ học, xin đi làm thợ phụ tại một xưởng sửa chữa xe máy. Năm 17 tuổi, Trương mở tiệm sửa xe riêng nhờ tiền lương tiết kiệm.
Tuy nhiên, khát khao lớn nhất của Trương là trở thành tay đua môtô chuyên nghiệp. Năm 2006, anh quyết định bất chấp trời mưa, chạy xe máy bám theo êkíp của đài truyền hình địa phương suốt 100 km đường núi bùn lầy. Trương liên tục biểu diễn những kỹ năng khó để gây chú ý cho đến khi chiếc xe hỏng nặng.
Tiếp cận được êkíp, Trương van nài xin được giới thiệu vào một đội đua, tuyên bố sẵn sàng "giặt giũ, nấu ăn, sửa xe" miễn là được nhận. Sau khi chương trình phát sóng, cậu được một đội đua chuyên nghiệp nhận vào làm thợ máy kiêm tay đua biểu diễn.
Biết mình khởi đầu muộn khó tiến xa ở đấu trường chuyên nghiệp, Trương chuyển hướng sang nghiên cứu chế tạo. Năm 2013, vợ chồng anh chuyển đến Trùng Khánh - thủ phủ ngành công nghiệp môtô Trung Quốc - với khoảng 20.000 nhân dân tệ (70 triệu đồng). Anh mua linh kiện tự lắp ráp, độ xe, đăng lên các diễn đàn mạng và dần có tiếng tăm, được mời tham gia phát triển sản phẩm cho các hãng xe nội địa.
Năm 2017, Trương Tuyết cùng đối tác sáng lập thương hiệu Kove Moto, tập trung vào dòng xe địa hình hiệu suất cao. Đỉnh cao của Kove là năm 2023, khi Trương dẫn dắt đội đua trở thành đại diện Trung Quốc đầu tiên tham gia và hoàn thành giải đua khắc nghiệt nhất hành tinh - Dakar Rally.
Đang trên đà thành công, đầu năm 2024, Trương Tuyết rời Kove do bất đồng với giới đầu tư. Anh muốn tập trung vào nghiên cứu và phát triển (R&D) nhưng các cổ đông khác chỉ chú trọng đến lợi nhuận và thương mại. Trương tách ra và lập thương hiệu mới mang tên ZXMoto.
Sự am hiểu kỹ thuật và tinh thần làm việc không ngừng nghỉ của Trương Tuyết giúp ZXMoto phát triển với tốc độ "đáng kinh ngạc". Năm 2025, hãng sản xuất hơn 25.000 xe và chi hàng chục triệu nhân dân tệ vào nghiên cứu cốt lõi, làm nền tảng cho chiếc xe vô địch thế giới ra đời một năm sau đó.
Sau chiến thắng tại Bồ Đào Nha, video dầm mưa xin lên tivi năm 19 tuổi của Trương Tuyết được cộng đồng mạng "đào lại" và lan truyền. Hiệu ứng giúp buổi phát trực tiếp trên cửa hàng của ZXMoto thu hút hơn 1,5 triệu người xem. Mẫu xe vô địch 820RR có giá 44.000 nhân dân tệ (khoảng 150 triệu đồng) ghi nhận lượng đơn đặt hàng tăng đột biến, đánh dấu quả ngọt cho người đàn ông dành cả thanh xuân để theo đuổi giấc mơ tốc độ.
Chiều 15/5, qua mạng xã hội, chị Cao Thị Huệ (26 tuổi, thôn Bằng Y) biết tin đàn gà chuẩn bị xuất chuồng của gia đình bà Hoàng Thị Hà cùng thôn bị chết ngạt. Chị đăng bài kêu gọi người dân đến hỗ trợ. "Nhà chủ trại neo người, số lượng gà chết lớn làm không xuể. Gà chết nếu không thịt ngay sẽ hỏng nên chúng tôi đi lập tức", chị Huệ kể.
Khi đến nơi, chị Huệ thấy hàng chục người đã có mặt. Họ phân công đun nước, vặt lông và phân loại gà. Nhiều người dùng tài khoản cá nhân đăng bán, nhận gom đơn và dùng ôtô giao cho khách ở xa. Gà được bán đồng giá 50.000 đồng một con, trọng lượng 1,7-2 kg.
Từ 16h đến 22h, lượng người đến hỗ trợ tăng lên hơn 100 người. Chị Huệ cho biết gà chế biến đến đâu được mua hết đến đó. Đến 22h30, toàn bộ số gà được tiêu thụ. Mọi người nán lại dọn dẹp trang trại rồi mới ra về.
Bà Hoàng Thị Hà, 53 tuổi, cho biết trang trại nuôi 14.000 con gà, chủ yếu thả vườn. Riêng chuồng nuôi hơn 500 con được trang bị hệ thống phun sương, quạt công nghiệp và máy phát điện.
Trưa 15/5, nắng gắt cùng việc ống dẫn khí làm mát tắc nghẽn do rêu bám khiến nhiệt độ chuồng tăng vọt. Khoảng 14h, chủ trại phát hiện đàn gà lả đi nhưng không thể vào cứu do bên trong quá nóng. Hai tiếng sau, gia đình gọi người thân đến giúp. Số gà chết ngạt chuẩn bị xuất chuồng, thiệt hại ước tính 40-60 triệu đồng.
Theo bà Hà, nhiều người đến mua gà đã chủ động gửi thêm tiền hỗ trợ. "Chồng tôi đau lưng, các con đi làm xa, nếu không có bà con giúp đỡ gia đình không biết xoay xở ra sao", bà Hà nói.
Khi biết sự việc, các tổ chức đoàn thể địa phương cũng liên hệ đề xuất điều động nhân lực hỗ trợ, song bà Hà xin phép từ chối vì người dân trong thôn đã giúp giải quyết.
Người khuyết tật hiểu cảm giác bất lực khi cơ thể không còn nghe lời, hiểu những ánh nhìn thương hại pha lẫn tò mò, hiểu cả những lần muốn buông xuôi mà không dám nói thành lời.
Có không ít nhân vật như Nguyễn Ngọc Nhứt, Lưu Nguyễn, Trần Trà My mà phía sau khiếm khuyết thân thể là một nghị lực sống lớn lao. Họ không chỉ tìm cách đứng vững cho riêng mình mà quay lại chìa tay với những người giống mình.
Chàng trai Nguyễn Ngọc Nhứt (quê Cần Thơ) đã biến bất hạnh thành động lực sống, làm việc, kết nối, chia sẻ và mở ra không gian để người cùng cảnh có thể tìm thấy nhau. Trong khi nhà văn 8X Trần Trà My (quê Quảng Trị) không thể tự đi bằng đôi chân đã chọn bước tiếp bằng chữ nghĩa. Viết với My không chỉ là biểu đạt mà là cách giữ mình không chìm xuống, bước ra khỏi trang văn như điểm tựa tinh thần cho nhiều người.
Lưu Nguyễn hay nhiều bạn trẻ khuyết tật khác tạo nhóm, mở lớp chia sẻ kỹ năng, hỗ trợ nhau tìm việc...
Chưa phải là điều quá lớn trong xã hội song nếu nhìn từ cộng đồng người khuyết tật có thể ấy là những "chiếc phao". Đi qua những thiệt thòi của phận mình, họ giúp người không bằng lòng thương hại mà chính là trải nghiệm. Không ai dạy họ phải mạnh mẽ nhưng họ buộc phải mạnh mẽ để tồn tại, để có thể chìa những bàn tay thật ấm với người đồng cảnh.
Người khuyết tật vẫn thường bị đặt ở vị trí "được giúp đỡ", hiếm khi được nhìn nhận như những chủ thể có khả năng đóng góp. Chính sách hỗ trợ đâu đó vẫn còn tư duy ban phát thay vì tạo điều kiện để họ tự đứng lên. Thế nên những mô hình người khuyết tật giúp người khuyết tật có thể xem là cách đặt ra gợi ý chính sách hãy trao quyền nhiều hơn cho người khuyết tật.
Họ không cần được thương hại mà cần được tin tưởng, cần những diễn đàn để họ tự nói, tự làm, tự dẫn dắt, tự kiến tạo chứ không phải là ai đó nói thay. Điều này vốn dĩ không chỉ người khuyết tật mới cần mà thực ra cộng đồng đều mong muốn. Tinh thần "tự cứu và cứu nhau" là điều đáng để suy ngẫm. Có lần nhà văn Trà My từng tự nhận không nghĩ rằng mình truyền cảm hứng gì đâu, chỉ là bạn đang sống tiếp thôi! Nhưng chính niềm tin "sống tiếp" trong hoàn cảnh không dễ dàng ấy đã trở thành nguồn cảm hứng thật sự với bao người.
Đã đến lúc thay vì chỉ nhìn họ như những người cần được giúp, chúng ta cần nhìn họ như những người đang giúp nhau theo cách của riêng họ. Biết đâu chính từ những con người tưởng như yếu thế ấy, xã hội lại học được nhiều nhất về sức mạnh của con người.
