PGS. TS Nguyễn Hữu Cương, Hiệu trưởng trường Đại học Phương Đông, đưa ra nhận định trên tại ngày hội khám phá các ngành học, nghề nghiệp – Future Fest, ngày 24/4.
Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường không được tăng chỉ tiêu tuyển sinh nếu có hơn 15% sinh viên thôi học ngay trong năm đầu. Ông Cương đánh giá con số này là có cơ sở.
Số liệu tổng hợp của Tập đoàn Giáo dục Văn Lang, dựa trên các nghiên cứu trong nước và quốc tế, cho thấy khoảng 50% sinh viên cảm thấy lựa chọn ngành học ban đầu chưa phù hợp. Trong đó, 15% muốn đổi ngành ngay từ năm nhất đại học.
“Đây là sự lãng phí rất lớn về cả thời gian và tiền bạc”, ông Cương nói.
Nguyên nhân dẫn đến chọn sai ngành, theo ông Cương là do học sinh chưa được định hướng nghề nghiệp tốt, chưa hiểu rõ bản chất ngành nghề và đưa ra quyết định dựa trên thông tin một chiều. Đặc biệt, rất nhiều học sinh chọn ngành theo ý bố mẹ.
Ông lấy ví dụ trường hợp cả nhà theo ngành Kế toán nên rất muốn con theo ngành đó. Thế nhưng sau khi vào học, sinh viên thấy không thích mà muốn theo đuổi các ngành ngôn ngữ. Nếu cố học, em này có thể đạt điểm thấp, thậm chí không thể ra được trường.
40 năm làm việc trong ngành Y, trong đó nhiều năm giảng dạy tại Đại học Y Hà Nội, TS Đặng Thị Ngọc Dung, Viện Karolinska, Thụy Điển, cũng thấy vấn đề tương tự.
Không có khảo sát chính thức nào từ các trường Y về lựa chọn ngành, nghề của sinh viên. Tuy nhiên, theo bà Dung, rất nhiều gia đình muốn con học Y vì “đây là nghề có nhiều hào quang mà cả dòng họ chưa ai học”.
Bà Dung nhớ mãi một sinh viên do mình phụ trách bị trượt một môn ba lần. Đến năm thứ 5, em này nợ tới 5 môn chuyên ngành. Khi được hỏi, nam sinh bật khóc, thừa nhận không thích học Y mà muốn làm nhà văn, nhưng bị gia đình ép theo ngành. Áp lực từ bố mẹ quá lớn khiến em không dám tự ý chuyển trường, suy kiệt cả về thể chất và tinh thần.
“Những năm tháng tuổi trẻ lẽ ra phải được hạnh phúc thì em ấy lại sống trong khổ sở và vật vã với một ngành học không thuộc về mình”, bà Dung nhìn nhận.
Bà khuyên phụ huynh trở thành những “nhà đầu tư thiên thần”, đầu tư niềm tin và thông tin cho con, cùng con đặt câu hỏi để tìm hiểu ngành nghề yêu thích, thay vì áp đặt ước mơ của mình lên vai con.
Với học sinh, ông Cương khuyên tìm hiểu ngành nghề một cách thực chất, thay vì chỉ tham khảo thông tin qua website các trường đại học.
Ở ngày hội Future Fest, học sinh được nghe các chuyên gia đầu ngành chia sẻ thông tin, được “chạm tay” trực tiếp vào robot, mô hình công trình hay thử học một ngôn ngữ. Các trường khác cũng tổ chức nhiều hoạt động tương tự. Nếu tham gia, học sinh hình dung tốt hơn về ngành, nghề.
Nói thêm, bà Nguyễn Thị Liên, Giám đốc Chiến lược và Chuyển đổi, Công ty Cổ phần Công nghệ Viindoo, lưu ý học sinh tìm kiếm thông tin trên các nền tảng, diễn đàn về nghề nghiệp để xem mô tả công việc, yêu cầu tuyển dụng, mức lương… , thay vì lựa chọn cảm tính hoặc nghe theo lời khuyên của bố mẹ.
Còn nếu chọn sai, ông Cương cho rằng các sinh viên nên mạnh dạn thay đổi sớm, đồng thời trao đổi với giảng viên, gia đình để được hỗ trợ tìm hướng phù hợp.
Bà Liên đồng tình. Theo bà, điều quan trọng là dám thử và khi thử phải làm đến cùng, phát huy khả năng học hỏi, thích nghi. Khi không thấy hợp thì sinh viên có thể chuyển.
Cô Hồng, 49 tuổi, giáo viên Ngữ văn, kiêm tổng phụ trách Đội ở trường THCS Lê Thị Bạch Cát, phường Cửa Lò, đã có hơn 23 năm đứng lớp theo diện hợp đồng dài hạn. Từng đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi cấp thị xã, được Sở Giáo dục và Đào tạo cử làm giáo viên cốt cán, nhưng cô chưa có cơ hội vào biên chế. Với 14,5 triệu đồng mỗi tháng, cô Hồng chắt chiu nuôi hai con ăn học và lo thuốc men cho chồng, thấy "đủ" để duy trì cuộc sống.
Khó khăn ập đến khi tháng 10/2025, tỉnh Nghệ An giao biên chế trực tiếp về các trường, nhóm do cấp huyện ký trước đây không còn nằm trong diện được trả lương từ ngân sách.
Cô Hồng không có lương từ đầu năm đến nay, dù vẫn đứng lớp đều đặn hai buổi mỗi ngày.
"Năng lực được ghi nhận, nhưng lương lại không có", cô ngậm ngùi.
Hơn 4 tháng qua, chi tiêu của gia đình cô Hồng dựa vào khoản lương hưu hơn 7 triệu đồng của chồng, kết hợp vay mượn đồng nghiệp và người thân, mỗi lần vài trăm nghìn.
"Tôi không dám vay nhiều, chỉ đủ cầm cự qua ngày", cô kể.
Gần đây, giá xăng tăng, chi phí cho quãng đường gần 20 km từ nhà đến trường cao hơn một chút. Vì thế, cô Hồng tự nấu cơm mang theo để tiết kiệm. Những khoản chi như học phí của con hay tiền thuốc cho chồng dần trở thành gánh nặng.
Sau gần 22 năm làm việc, chị Hà, nhân viên y tế trường Mầm non Bình Minh (phường Cửa Lò) nhận lương tháng khoảng 9,8 triệu đồng. Trước kia, chị tin hợp đồng dài hạn do Chủ tịch thị xã Cửa Lò (cũ) ký là đảm bảo cho một công việc ổn định.
Với thù lao lái xe thuê của chồng, tổng thu nhập gia đình chị Hà khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng. Nay mất đi nguồn chính, cuộc sống gia đình 5 người chao đảo. Chị Hà phải tính toán, vay mượn từng đồng, bởi còn lo cho hai con lớn học đại học, con nhỏ học lớp 6.
"Tôi xoay như chong chóng", chị Hà nói, giọng mệt mỏi, cho biết phải mượn bạn bè từng khoản nhỏ, mỗi lần 1-2 triệu đồng để trang trải sinh hoạt.
Dù vậy, cả hai vẫn đi làm đều đặn. Cô Hồng dạy đủ hai buổi mỗi ngày, kiêm nhiệm công tác Đội, tối về thức khuya soạn giáo án. Trong lớp học, cô Hồng cố quên đi mọi bộn bề để giữ nguyên nhịp giảng.
"Đi làm vì cái tâm", cô nói, lấy tay lau nước mắt khi kể về việc người thân khuyên nghỉ dạy. Rời bỏ bục giảng sau 23 năm là điều cô chưa từng nghĩ đến.
Còn chị Hà phụ giáo viên chăm trẻ buổi sáng, buổi chiều tiếp tục các phần việc khác, từ y tế đến hỗ trợ lau dọn bàn ghế, vệ sinh phòng học... Ở tuổi 46, chị từng tìm việc làm thêm như rửa bát tại nhà hàng, quán ăn nhưng đều bị từ chối. Tính vay ngân hàng một khoản nhỏ để tìm hướng kinh doanh, song chị cũng bế tắc vì không có thu nhập ổn định để chứng minh khả năng trả nợ.
Cách đây vài ngày, cô Hồng, chị Hà cùng một số đồng nghiệp đến UBND tỉnh Nghệ An, đăng ký gặp Chủ tịch. Họ mong được giải quyết số tiền lương bị nợ và được trả lời rõ ràng về tương lai công việc.
"Chúng tôi cần một câu trả lời thỏa đáng để biết đường tính tiếp", chị Hà nói, cho hay đã có lịch gặp trong những ngày tới.
Tỉnh Nghệ An hiện có 63 giáo viên và 148 nhân viên hợp đồng (y tế học đường, thiết bị thư viện, thủ quỹ, kế toán...). Nhiều người làm việc trên 20 năm, cá biệt tới 29 năm. Cô Hồng và chị Hà thuộc diện hợp đồng dài hạn, hưởng chế độ như biên chế, còn phần lớn hưởng lương bậc 1 (khoảng 5 triệu đồng), thậm chí chỉ 85% mức này. Do nhiều năm không có chỉ tiêu hoặc không đạt yêu cầu tuyển dụng, đời sống và việc làm của họ luôn bấp bênh.
GS Vũ Văn Yêm, Phó giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, ngày 14/5 cho biết chủ trương trên, sau khi tin trường này bỏ phân hiệu dự kiến ở Hưng Yên, gây chú ý trên mạng xã hội tối qua.
Theo ông Yêm, HUST vẫn đang tích cực, khẩn trương xây dựng cơ sở tại xã Nghĩa Trụ, Hưng Yên, nhưng sẽ có thêm khuôn viên thứ ba tại Hòa Lạc, theo định hướng phát triển khu đô thị đại học và nghiên cứu của Hà Nội. Thông tin chi tiết chưa được trường công bố.
Với phân hiệu tại Hưng Yên, trường đã được phê duyệt đồ án quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500. Khuôn viên này rộng gần 70 ha với bốn nhóm: Đào tạo, nghiên cứu, thí nghiệm, trung tâm đổi mới sáng tạo; Ký túc xá, khu thể thao, sinh hoạt văn hóa; Công viên cây xanh, mặt nước, không gian mở; hệ thống giao thông nội bộ và kết nối vùng, đồng bộ với quy hoạch chung của đô thị Văn Giang.
Sau khi phân hiệu này hoạt động, trụ sở chính tại Hà Nội sẽ là trung tâm điều hành, nghiên cứu cơ bản, kết nối quốc tế, còn khoảng 12.000 người học, thay vì 38.000 như hiện nay.
Đại học Bách khoa Hà Nội thành lập năm 1956, hiện có 65 chuyên ngành trình độ đại học, 95 chương trình thạc sĩ và tiến sĩ. Theo bảng xếp hạng đại học thế giới QS và THE 2026, HUST lần lượt thuộc nhóm 1.201-1.400 và 1.501+.
Trường nhận định việc mở phân hiệu sẽ góp phần giúp trường phát triển, vào nhóm 100-150 đại học kỹ thuật hàng đầu châu Á trước năm 2035, như định hướng mà Thủ tướng phê duyệt hồi tháng 3.
Theo số liệu học sinh đăng ký nguyện vọng lớp 10 mà Sở GD-ĐT TP.HCM đã công bố, các trường có tỷ lệ chọi lớp 10 cao nhất là THPT Bùi Thị Xuân, THCS - THPT Trần Đại Nghĩa, Thủ Đức, Nguyễn Thượng Hiền, Lê Trọng Tấn, Dĩ An...
Dẫn đầu là Trường THPT Bùi Thị Xuân với tỷ lệ chọi lớp 10 là 2,84; Tiếp đến là Trường THCS - THPT Trần Đại Nghĩa với tỷ lệ chọi 2,79.
Các vị trí tiếp theo lần lượt thuộc về Trường THPT Nguyễn Thượng Hiền (2,51), Trường THPT Lê Trọng Tấn (2,45), Trường THPT Dĩ An (2,34) và Trường THPT Trịnh Hoài Đức (2,31).
Nhóm các trường có tỷ lệ chọi lớp 10 cao tiếp theo gồm Trường THPT Lê Quý Đôn (2,30), Trường THPT Trần Văn Ơn (2,25), Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (2,25)…
Các trường tiếp theo gồm Trường THPT Bến Cát (2,12), Trường THPT Trần Phú (2,12), Trường THPT Thạnh Lộc (2,10), Trường THPT Tây Thạnh (2,07), Trường THPT Phú Nhuận (2,05), Trường THPT Bình Phú (2,04) và Trường THPT Trần Khai Nguyên (2,02)...
Từ thống kê trên cho thấy, lần đầu tiên Trường THPT Lê Trọng Tấn là trường tốp 2 đã vượt lên thành trường có tỷ lệ chọi đứng thứ 4, cao hơn những trường thuộc tốp 1 nhiều năm qua.
Bên cạnh đó, trong số khoảng 20 trường THPT có điểm chuẩn lớp 10 cao nhất của năm 2025 tại khu vực 1 (TP.HCM cũ) thì có 16 trường tỷ lệ chọi từ 2 trở lên.
Dẫn đầu là THPT Bùi Thị Xuân với 2,84; theo sau là THCS-THPT Trần Đại Nghĩa và Thủ Đức, lần lượt 2,79 và 2,57.
Còn 3 trường có tỷ lệ chọi lớp 10 dưới 2 là THPT Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Hữu Cầu, Võ Trường Toản. Nhiều giáo viên chủ nhiệm lớp 9 chia sẻ, đây là điểm gây bất ngờ, đặc biệt với Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai, khi thứ hạng tỷ lệ chọi sụt giảm mạnh, từ top 10 của năm ngoái, năm nay ra ngoài top 25.
Trong khi đó, Trường THPT Bùi Thị Xuân bứt phá mạnh, từ hạng 31 năm 2025 lên vị trí số 1 hay Trường THPT Thủ Đức cũng từ vị trí số 10 của năm 2025 lên hạng 3…
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Hiệu phó Trường THCS Đống Đa (P.Thạnh Mỹ Tây), cho hay từ nhiều năm qua, những trường tốp đầu, có điểm chuẩn lớp 10 cao, mặc định là "sân chơi" của những học sinh có học lực giỏi, xuất sắc một cách ổn định, là những học sinh giỏi cấp quận, TP.
Do đó, không thể so sánh tỷ lệ chọi của trường tốp đầu với trường tốp 2. Chẳng hạn, lấy ví dụ ngay kỳ tuyển sinh lớp 10 năm nay, tỷ lệ chọi của Trường Nguyễn Thị Minh Khai (1,98) thấp hơn tỷ lệ chọi của Trường THPT Lê Trọng Tấn (2,45) nhưng không thể qua đó nói rằng độ cạnh tranh của Nguyễn Thị Minh Khai nhẹ hơn để từ đó thay đổi, điều chỉnh nguyện vọng. Bởi năng lực của những học sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào trường tốp 1 sẽ khác với năng lực của học sinh chọn nguyện vọng 1 là trường tốp 2.
Vì vậy theo ông Tuấn, có thể nói, tỷ lệ chọi chỉ là một kênh tham khảo và nếu cần để so sánh thì phải là các trường trong cùng một tốp với nhau. Không thể cứ mặc nhiên thấy trường có tỷ lệ chọi thấp, tức độ cạnh tranh thấp hơn, mà thay đổi.
Hiệu trưởng Trường THCS tại P.Bình Lợi Trung cũng cho rằng tỷ lệ chọi giảm không có đồng nghĩa với việc giảm áp lực học tập và cạnh tranh vào trường tốp đầu. Bởi mỗi tốp trường có đối tượng thí sinh dự thi khác nhau, học sinh chọn trường căn cứ vào năng lực học tập ổn định của học sinh, đặc biệt với nhóm học sinh có nguyện vọng trường tốp đầu.
Hiệu trưởng Trường THCS tại P.Bình Lợi Trung lưu ý, phụ huynh và học sinh đừng quá tập trung vào việc đổi nguyện vọng nếu lựa chọn của học sinh đã được quyết định từ sự phối hợp, tư vấn chặt chẽ của gia đình, giáo viên chủ nhiệm và năng lực học tập chính xác của các em. Lúc này cần thiết là gia đình động viên, đồng hành và chăm sóc để các con yên tâm vào việc ôn tập, chuẩn bị kiến thức, tâm lý, tinh thần tốt nhất cho kỳ thi sắp tới.
