Sau khi làm thủ tục check in, chọn chỗ ngồi, tiêu hết số tiền rupiah Indonesia cuối cùng để mua quà lưu niệm ở sân bay và nhanh chóng qua cửa an ninh, du khách Mỹ Kevin Miller tin rằng chuyến đi đến đảo Bali năm 2013 đã kết thúc thuận lợi. Anh chỉ cần ngồi đợi giờ lên máy bay để về nước. Nhưng ngay sau đó, anh bất ngờ được yêu cầu trả một khoản phí xuất cảnh.
Miller lúc đó đã bực bội nhưng vẫn phải tìm cách kiếm đủ số tiền mặt, để có thể rời đi. Lúc đó là sáng sớm, các quầy đổi tiền chưa mở, máy ATM không hoạt động. Cuối cùng, một du khách người Mỹ khác động lòng và đưa cho anh số tiền cần thiết. Khi Miller xin liên hệ để sau này trả lại, người này chỉ lắc đầu và nói rằng ông từng rơi vào hoàn cảnh tương tự.
Miller thừa nhận việc bị thu phí xuất cảnh giống như “bị ném cho một cú bóng xoáy” và khiến anh bất ngờ. Vì mất thêm thời gian chạy vạy trong sân bay, anh và vợ đã lỡ chuyến bay đến Kuala Lumpur, Malaysia.
“Chúng tôi phải mua vé chuyến bay tiếp theo, vì đây là vấn đề của sân bay chứ không phải của hãng hàng không”, anh nhớ lại.
Mỗi ngày có hàng nghìn du khách phải trả thuế xuất cảnh, nhưng ít người hay biết. Trong khi một số quốc gia yêu cầu khách trả tiền mặt trực tiếp trước khi rời sân bay, phần lớn các khoản phí này đã được gộp luôn vào giá vé máy bay. Indonesia, nơi Miller gặp sự cố, chuyển sang hình thức thu tiền mặt từ năm 2014.
Các khoản phí này rất phổ biến. Phần lớn thuế xuất cảnh được dùng cho các dự án hạ tầng, bao gồm duy trì hoạt động của chính các sân bay.
Theo báo cáo của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), các sân bay trên thế giới đã thu tổng cộng 60,4 tỷ USD từ thuế xuất cảnh và các loại phí tương tự trong năm 2024, tương đương trung bình 6,80 USD mỗi hành khách. Mức phí này cao nhất ở Bắc Mỹ và thấp nhất tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Năm 2024, Argentina là quốc gia thu mức cao nhất, trung bình 138 USD mỗi hành khách. Xếp sau là Mauritius, Mexico, Anh, CH Dominica, Mỹ, Ai Cập và Kenya.
Liệu những khoản phí này có xứng đáng? IATA cho rằng “không”.
“Thuế vé máy bay có thể xung đột với các mục tiêu kinh tế – xã hội rộng lớn hơn, vì chúng đặt gánh nặng đáng kể lên người vai hành khách nhưng lại không đóng góp đáng kể vào ngân sách chính phủ”, IATA nhận định trong báo cáo công bố tháng 11/2025.
Trong ngành du lịch, những loại phí này đã trở thành chủ đề gây tranh luận thu hút nhiều người quan tâm trong giai đoạn hậu đại dịch, khi tình trạng quá tải du lịch (overtourism) tiếp tục gây áp lực lên nguồn lực tại nhiều điểm đến toàn cầu.
Nhật Bản, quốc gia đang vật lộn với lượng khách tăng mạnh, đã áp dụng “thuế sayonara” 1.000 yên (khoảng 6 USD) từ năm 2019 và có kế hoạch tăng gấp ba. Khoản phí này được cộng trực tiếp vào giá vé máy bay, thay vì thu tại sân bay.
Các khoản phí du lịch này có nhiều tên gọi khác nhau trên thế giới và không được tiêu chuẩn hóa, khiến du khách khó biết chính xác mình đang trả tiền cho điều gì.
Tại Australia, khoản phí này được gọi là Passenger Movement Charge (phí di chuyển), khoảng 40 USD. Ở Anh, Air Passenger Duty (thuế dành cho hành khách đường bay) thay đổi tùy theo điểm đến, với mức tối đa lên tới 336 USD cho các chuyến bay đường dài. Tại Mexico, đó là Tarifa de Uso de Aeropuerto (phí sử dụng sân bay), và mỗi sân bay tự quyết định mức thu riêng.
Tuy nhiên, một số nơi đã quyết định loại bỏ các khoản phí này. Thụy Điển đã bãi bỏ thuế hàng không vào năm ngoái nhằm cắt giảm các chuyến bay ngắn, khuyến khích người dân chuyển sang tàu hỏa hoặc phà.
“Với tư cách du khách, chúng ta cần nhận thức rằng mình đang gây áp lực lớn lên tài nguyên – từ nước, điện đến hạ tầng giao thông. Những thứ đó cần được bù đắp”, Anna Abelson, giáo sư ngành quản trị du lịch tại Đại học New York, Mỹ, cho biết.
Dù vậy, bà cũng nhận định rằng việc thu tiền mặt trực tiếp, như trải nghiệm của Miller ở Bali, thường không được du khách ưa chuộng.
Theo bà, việc phải trả tiền ngay trước khi lên máy bay “tạo ra sự khó chịu”, khiến du khách cảm thấy như đang bị “làm khó” hoặc thậm chí giống như phải trả một khoản “lót tay”. Điều này dễ làm hỏng ấn tượng cuối cùng của một kỳ nghỉ đẹp, giống như trải nghiệm chạy đôn đáo tìm ATM của Kevin Miller.
Theo kinh nghiệm của Abelson, du khách thường không ngại trả phí nếu họ được thông báo rõ ràng từ đầu về mục đích của khoản tiền. Minh bạch là yếu tố then chốt.
“Các điểm đến cần cởi mở hơn, sáng tạo hơn, và giải thích rõ vì sao khoản phí này tồn tại và tại sao họ cần nó”, Albelson nói.
Bà lấy ví dụ về “Cam kết Palau” (Palau Pledge) như một cách tích cực để giới thiệu phí du lịch tại Palau. Quốc đảo gần Philippines này chỉ đón vài nghìn khách mỗi năm, nhưng nỗ lực về bảo vệ môi trường đã khiến họ yêu cầu mọi du khách phải ký cam kết trước khi nhập cảnh.
Cam kết này được đóng dấu vào hộ chiếu, mở đầu bằng lời hứa:
“Với tư cách là một du khách, tôi cam kết bảo tồn và bảo vệ ngôi nhà đảo xinh đẹp và độc đáo của các bạn. Tôi hứa sẽ hành xử nhẹ nhàng, tử tế và có ý thức”. Tuy nhiên, đây không chỉ là một lời hứa suông. Du khách vi phạm có thể bị phạt tới 1 triệu USD.
Những người du lịch dày dạn kinh nghiệm cũng có thể rơi vào tình huống bị động trước các khoản phí thu trực tiếp. Abelson cũng từng gặp trường hợp tương tự khi phát hiện mình không còn tiền mặt để trả phí xuất cảnh trong chuyến du lịch tới Saint Lucia năm nay. Cuối cùng, bà phải vay tiền từ một người trong nhóm đi chung.
Khoảng 10h30 ngày 3/5, vận động viên Phạm Trường Anh (Tom Pham), 42 tuổi, gặp sự cố khi đang điều khiển thiết bị flyboard đưa nữ du khách bay trên mặt nước ở khu vực hồ núi Lớ. Cả hai hạ xuống nước trong trạng thái mất kiểm soát và chìm dưới hồ.
Chị Nguyễn Thị Thanh Thủy, Quản lý đội Flyboard Mũi Né (đơn vị chủ quản), cho biết nguyên nhân ban đầu là thiết bị hút rác từ hồ vào động cơ. Hệ thống tắt máy đột ngột khiến VĐV và khách rơi tự do. Theo phản xạ, du khách đẩy VĐV ra khiến anh mất thăng bằng, cùng lúc ống bơm nước bị xoắn vướng vào chân vịt. Trọng lượng hệ thống nặng hàng chục kg đã kéo VĐV chìm sâu.
Đội Flyboard Mũi Né đã biểu diễn tại phố cổ Hoa Lư trong ba ngày trước đó (30/4-2/5). Hồ núi Lớ không phải điểm diễn chính thức. Thời điểm xảy ra sự cố, đội của chị Thủy khảo sát xong điểm bay mới theo đề nghị của đối tác nên đã cho các xuồng cứu hộ rút ra xa. Công tác dọn rác cũng không được đảm bảo như ba đêm diễn chính thức ở phố cổ Hoa Lư.
Về lý do khách không mặc áo phao, chị cho biết đặc thù bay đôi cần sự linh hoạt. Áo phao cũng khiến VĐV khó ôm khách hơn. Ngoài ra, nếu trong buổi diễn chính thức, xuồng cứu hộ sẽ túc trực và giải quyết tình huống chỉ sau 5 giây.
"Sự cố cũng đến từ một phần chủ quan của chúng tôi", chị Thủy nói.
Chị Thu Hà, sống tại Hà Nội, khách gặp sự cố khi bay cùng VĐV Tom Phạm, cho biết đến Ninh Bình để trải nghiệm flyboard. Vì lỡ các đêm trước, chị Hà quyết định tìm đến điểm khảo sát và xin đội Flyboard Mũi Né cho bay thử cùng VĐV, đảm bảo mình bơi rất tốt. Chị Hà cho biết khi đang tận hưởng trải nghiệm, thiết bị gặp sự cố và hai người rơi xuống.
"Nam VĐV đã cố đẩy tôi lên mặt nước 1-2 lần trước khi chìm xuống", chị Hà nói, cho biết "rất cảm kích" trước thái độ chuyên nghiệp khi gặp sự cố của VĐV. Do có kinh nghiệm bơi, ngay khi thiết bị dừng lại, chị Hà đã nín thở, không gặp khó khăn để nổi lên. Nữ du khách Hà Nội cho hay sự cố không nghiêm trọng như nhiều người quan sát và vẫn sẽ trải nghiệm nếu có dịp.
Hiện tại, VĐV Tom Phạm đang điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai, sức khỏe ổn định và dự kiến xuất viện trong ngày mai.
Theo chị Thủy, ở Việt Nam chưa có cơ quan chính thức cấp chứng chỉ cho các VĐV flyboard. Việc đánh giá năng lực VĐV dựa hoàn toàn vào thành tích thi đấu tại các giải quốc tế, danh hiệu vô địch, kỷ lục Guinness và kinh nghiệm biểu diễn tại các sự kiện quy mô lớn. VĐV Tom Pham là người có trình độ kỹ thuật cao nhất tại Việt Nam hiện nay, chuyên đào tạo các VĐV chuyên nghiệp.
Đội hình biểu diễn của Flyboard Mũi Né cũng tập hợp những VĐV quốc tế như Tomasz Kubik (2 lần Vô địch Thế giới, 1 kỷ lục Guinness), Varad (Top 2 Cúp mở rộng Nga). Đội cũng thường xuyên biểu diễn tại nước ngoài như Campuchia, Lào, Nga, UAE.
Kỳ nghỉ lễ vừa qua, đội bay quyết định đến Ninh Bình vì muốn quảng bá vẻ đẹp của vùng đất này. Chị Thủy cho biết, Ninh Bình sở hữu cảnh quan sông nước tuyệt đẹp, phù hợp để phát triển dịch vụ Flyboard biểu diễn. Đơn vị đã đồng ý giảm một nửa chi phí biểu diễn để hỗ trợ doanh nghiệp địa phương quảng bá du lịch.
Sau sự việc, toàn bộ hoạt động biểu diễn flyboard tại Ninh Bình đã tạm dừng để rà soát, đảm bảo an toàn. Theo nhà chức trách, hoạt động flyboard tại Hoa Lư được cấp phép đầy đủ theo quy định.
Flyboard là môn thể thao dưới nước do Franky Zapata (Pháp) phát triển. Người chơi đứng trên một thiết bị gắn ống phản lực, sử dụng áp lực nước từ động cơ môtô nước để tạo lực đẩy, giúp nâng cơ thể lên không trung và thực hiện các động tác kỹ thuật.
Hồ Núi Lớ rộng hơn 50 ha, sâu trung bình 4-5 m, là hồ nước ngọt nằm trong quy hoạch phát triển du lịch của địa phương, được bao quanh bởi núi đá vôi, thường kết hợp tham quan với khu vực chùa Vàng.
Cái “về” ấy là trở về cội nguồn - về với gia đình, quê hương, là dịp tưởng nhớ tổ tiên. Người ta đón tết lúc nông nhàn, khi đã giải quyết hết các công việc liên quan đến nhà nông. Tết còn là làm mới về mặt tâm linh, người ta dọn nhà, trả nợ, gác lại chuyện buồn, chúc nhau “vạn sự như ý”. Tết cũng là bản sắc văn hóa Á Đông, lịch âm, mâm ngũ quả, bánh chưng, câu đối đỏ, pháo hoa… vừa mang yếu tố tâm linh gắn với nông nghiệp lúa nước, vừa thể hiện triết lý âm dương ngũ hành.
Những năm gần đây, có một số nhà nghiên cứu hoặc doanh nhân đề xuất bỏ tết âm lịch hoặc gộp hai tết âm - dương lại làm một cho phù hợp với hội nhập và tiết kiệm chi phí xã hội.
Họ dẫn chứng Nhật Bản từ thời Minh Trị Thiên Hoàng 1873 đã bỏ tết âm lịch, chuyển sang tết dương lịch với mục tiêu hiện đại hóa đất nước. Thế nhưng, ở Việt Nam đề xuất này bị phản ứng dữ dội, bởi vì bỏ tết âm chẳng khác nào cắt bỏ hiện tại với truyền thống bao đời.
Để dung hòa, một số người đề nghị không bỏ tết âm mà cải cách nghỉ tết. Ví dụ, rút ngắn thời gian nghỉ để tránh đình trệ kinh tế, hay tổ chức một số hoạt động văn hóa tết dương cho giới trẻ đô thị. Cái này thì ít nhiều ta đã làm, lễ Giáng sinh không chỉ người theo đạo mà giới trẻ ở các thành phố lớn nô nức đến nhà thờ, dù họ không phải là tín đồ công giáo.
Lại nói, năm 1868, Thiên Hoàng Minh Trị tiến hành cuộc duy tân từ lịch âm chuyển sang lịch dương để đồng bộ với phương Tây trong thương mại, ngoại giao và hành chính. Ngày 9.11.1872, Nhật Bản chính thức áp dụng lịch dương, chỉ hơn một tháng sau, tết dương đầu tiên đã diễn ra (1.1.1873), tết âm bị bãi bỏ hoàn toàn.
Vì sao họ làm được gọn nhẹ như vậy? Có ba lý do: một là nhà nước tập trung quyền lực tuyệt đối, hai là tinh thần vì nước và khát vọng hiện đại hóa, văn hóa Nhật vốn là thực dụng và kỷ luật cao. Tết dương họ vẫn làm bánh mochi, gửi thiệp năm mới… Lúc đầu, dân cũng tiếc nuối, nhất là nông dân, nhưng bị thuyết phục ăn tết cùng thế giới để Nhật không bị tụt hậu. Kết quả, Nhật hiện là nước duy nhất Đông Á hoàn toàn bỏ tết âm, trong khi Trung Quốc, Việt Nam, Hàn Quốc, Singapore… đều giữ.
Có người cho rằng, vì Nhật có vua, ai mà dám chống lệnh vua. Đúng vậy, vua Minh Trị là biểu tượng tuyệt đối của quốc gia, và sau lưng vua là một thế lực gồm các đại thần trẻ, canh tân, họ từng đi du học phương Tây và thấy rõ sự tụt hậu của Nhật. Trong thế kỷ 19, xã hội Nhật có một tâm lý đặc biệt, nếu việc gì giúp Nhật mạnh hơn thì dù đau cũng phải làm. Chính tinh thần kỷ luật tin vua và đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích cá nhân đã khiến họ bỏ tết âm lịch một cách gọn nhẹ.
Liệu trong tương lai gần ta có bỏ được tết âm lịch không, đây là một câu hỏi rất khó trả lời. Có một lý do cần nhấn mạnh là tết âm lịch gắn liền với văn hóa lúa nước, việc thay đổi này sẽ làm đảo lộn rất nhiều, không chỉ thời gian mà cả công nghệ điều khiển cây trồng. Để đào, mai nở hoa là cả một kỹ thuật khó khăn phức tạp đối với nông dân như tuốt lá, hãm hoa theo thời tiết, nếu nở lệch nhịp thì coi như tết đến mà không có tết. Các gia đình không đủ thời gian để thăm họ hàng hai bên, bạn bè xa, hoặc đưa con cái đi chơi. Nói gọn lại thì rút tết âm là động đến truyền thống sum họp, một thứ giá trị không thể tính bằng GDP. Ta giữ Tết Nguyên đán không chỉ để hàng triệu Việt kiều trên thế giới có dịp về quê ăn tết, sum vầy. Và lại có cái lạ thì khách quốc tế cũng tìm đến, du lịch nước ta phát triển và hàng năm đem lại nguồn thu lớn, dân lại có công ăn việc làm, nhà nhà ấm no hạnh phúc trong kỷ nguyên vươn mình này.
Ngày 8-4, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Đắk Lắk phối hợp UBND xã Ô Loan tổ chức hội nghị khởi động dự án "Thúc đẩy quản lý bảo tồn rạn san hô gắn với du lịch cộng đồng và phát huy giá trị văn hóa làng biển" tại danh thắng quốc gia Hòn Yến.
PGS.TS Nguyễn Chu Hồi - Trưởng Ban chỉ đạo quốc gia UNDP/GEF SGP - cho hay vùng biển gần bờ Phú Yên có khoảng 182 loài san hô, tạo lợi thế lớn cho phát triển du lịch và nghề cá bền vững.
Riêng tại danh thắng quốc gia Hòn Yến có 12,7ha rạn san hô với 17 loài san hô sinh sống, phát triển tốt trên nền đá núi lửa bazan.
Tuy nhiên các rạn san hô tại đây đang bị suy thoái nghiêm trọng do tác động kép của thiên tai, biến đổi khí hậu và con người như ô nhiễm môi trường, khai thác san hô, giẫm đạp và săn bắt hải sản quá mức.
"Các rạn san hô ven bờ, quy mô nhỏ được ví như nồi cơm Thạch Sanh. Ta giữ được thì thế hệ hôm nay được ăn và thế hệ con cháu chúng ta cũng còn có cái để ăn", PGS.TS Nguyễn Chu Hồi nhận định.
Bà Nguyễn Thị Phấn, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch Hòn Yến, cho hay đơn vị xác định văn hóa làng biển và rạn san hô được xem như "linh hồn" của du lịch, trong đó hợp tác xã ưu tiên chất lượng trải nghiệm, thay vì chạy theo số lượng khách.
Là "cầu nối"giữa chính quyền, dự án và người dân, hợp tác xã tập hợp ngư dân, hộ kinh doanh vào chuỗi dịch vụ thống nhất, hạn chế tình trạng tranh giành khách, "chặt chém", đồng thời xây dựng các tour trải nghiệm như "Một ngày làm ngư dân", "Thưởng thức ẩm thực làng chài" và khám phá san hô có trách nhiệm.
Tuy nhiên trước lượng khách đến Hòn Yến ngày càng tăng nhưng còn thiếu đầu mối quản lý, cần xây dựng khu đón khách tập trung để thuận tiện kiểm soát, bảo đảm an ninh và nâng chất lượng phục vụ. Cùng với đó, địa phương cần quy hoạch lại khu vực lồng bè nuôi thủy hải sản để tránh gây mất mỹ quan.
"Các thành viên hợp tác xã đang trực tiếp bảo vệ rạn san hô, vệ sinh môi trường xung quanh Hòn Yến nhưng không có kinh phí hoạt động và mặt bằng đón khách. Vì vậy phải minh bạch hóa quyền lợi và gắn liền nguồn thu với trách nhiệm quản lý. Nếu không có kinh phí tái đầu tư, hợp tác xã không thể duy trì hoạt động bền vững" - bà Phấn nói.
Giám đốc hợp tác xã cũng nói cần đẩy mạnh tuyên truyền về du lịch cộng đồng để người dân cùng tham gia bảo vệ rạn san hô, nhất là thời điểm thủy triều rút. Dự án cũng cần hỗ trợ các khóa tiếng Anh giao tiếp cơ bản cho thành viên hợp tác xã nhằm nâng cao khả năng phục vụ, kết nối với khách quốc tế...
Kết luận hội nghị, bà Nguyễn Thị Hồng Thái, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh, đề nghị các cấp, ngành và địa phương cần chuyển từ nhận thức sang hành động phát huy vai trò chủ thể của phụ nữ và người dân địa phương thông qua đào tạo kỹ năng du lịch, quản lý homestay, chăm sóc và bảo tồn san hô, gắn với xây dựng các mô hình như tổ tình nguyện bảo vệ rạn san hô, tuyến đường ven biển không rác thải nhựa.
Các bên thực hiện nghiêm túc cam kết phối hợp để bắt tay ngay vào việc cụ hóa các hoạt động trong quý 2-2026, đảm bảo đúng tiến độ mà văn kiện dự án đã phê duyệt.
