Tôi sinh ra và lớn lên tại mảnh đất Tây Đô (Cần Thơ), ở một vùng quê cách xa sự nhộn nhịp của trung tâm thành phố đến 50km.
Con đường học vấn của tôi đứt gánh giữa chừng khi mới lên lớp 6. Không phải vì tôi không thể tiếp thu bài vở, mà vì tôi không thể chịu đựng nổi những lời trêu chọc ác ý từ bạn bè. Họ gọi tôi là “khùng”, là kẻ bất bình thường.
Tôi bỏ học, thu mình lại trong bốn bức tường, ngày qua ngày lầm lũi phụ giúp gia đình những công việc vặt vãnh không tên. Tương lai của tôi lúc đó mờ mịt và u tối, giống hệt như cái cách bà con lối xóm vẫn thường tặc lưỡi khi nhắc về những đứa trẻ khiếm khuyết.
Nhưng cuộc đời đã cho tôi một trang mới từ một chuyến đi truyền thông của Hội Người khuyết tật về tận xã. Hôm đó, cha tôi may mắn gặp được cô Lê Thái Thị Phương Thảo – Phó chủ tịch hội. Bằng sự thấu hiểu, cô không trao cho gia đình tôi một món quà từ thiện để ăn vội vàng qua ngày, mà trao một cơ hội thay đổi cuộc đời bằng lời đề nghị: “Có muốn cho em nó đi học nghề không?”.
Sự kết nối của cô và cái gật đầu của cha ngày hôm ấy đã phá vỡ bức tường định kiến giam cầm tôi suốt bao năm.
Hành trình từ một người chỉ mang vốn liếng học vấn lớp 6 đến lúc chạm tay vào nghề thiết kế đồ họa và chỉnh sửa ảnh là một chuỗi ngày đầy mồ hôi và nước mắt.
Rào cản không chỉ là cơ thể khiếm khuyết, mà còn là lỗ hổng kiến thức quá lớn.
Những ngày đầu tiếp xúc với máy tính, nhìn những dòng lệnh tiếng Anh, những công cụ cắt ghép (layer), phối màu trên phần mềm… tôi choáng ngợp và tưởng chừng như mình đang đứng trước một ngọn núi không thể vượt qua.
Đã có lúc tôi gục mặt xuống bàn, muốn bỏ cuộc vì thấy mình quá kém cỏi, cộng thêm những cơn đau nhức khi phải ngồi lâu trước màn hình.
Nhưng trong những giờ phút đen tối nhất, tôi đã không bị bỏ lại. Nhờ sự kiên nhẫn cầm tay chỉ việc của các thầy cô, sự động viên không ngừng của những người đi trước, tôi lồm cồm đứng dậy. Những đêm thức trắng tự mày mò học thêm trên mạng, học từ những video hướng dẫn nhỏ nhất, cuối cùng tôi cũng dần làm chủ được công cụ.
Tôi bắt đầu nhận được những dự án thiết kế đầu tiên, rồi tự học và dấn thân sâu hơn vào con đường Digital Marketing.
Sự nỗ lực đó đơm hoa kết trái khi tôi chính thức đảm nhiệm vai trò cộng tác viên thiết kế tại mạng lưới RTT Online – một tập thể chuyên nghiệp từng được Đài Truyền hình Việt Nam khu vực Tây Nam Bộ (VTV10) vinh danh trong phóng sự “Hành trình về dân: Thắp sáng niềm tin cho người khuyết tật”.
Tại đây, môi trường làm việc trực tuyến đã xóa nhòa mọi rào cản vật lý. Tôi không chỉ có nguồn thu nhập ổn định để tự lo cho bản thân, san sẻ gánh nặng gia đình mà còn được các trưởng nhóm và đồng nghiệp tận tình chỉ dạy.
Tôi được trực tiếp tham gia vào các chiến dịch truyền thông, tự tay thiết kế các ấn phẩm quảng cáo, tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO) và thực hành marketing hiện đại.
Thái độ của bà con xóm giềng cũng từ đó mà thay đổi hoàn toàn. Tôi vẫn nhớ ánh mắt ngỡ ngàng của những người từng chê cười mình khi thấy tôi không còn ru rú trong nhà, mà có thể tự mua sắm đồ đạc, phụ giúp cha mẹ bằng chính đồng tiền mình làm ra từ chiếc máy tính.
Những lời xì xầm “đồ khùng”, “gánh nặng” ngày xưa dần biến mất, thay vào đó là những cái gật đầu tôn trọng, nể phục trước một người thợ có chuyên môn đàng hoàng.
Sự công nhận ấy là món quà tinh thần lớn nhất mà tôi từng nhận được. Tôi nhận ra, nếu công nghệ số và một nghề có thể cứu rỗi cuộc đời tôi, nó cũng có thể giúp đỡ những người đồng cảnh ngộ khác.
Với vai trò là Trưởng ban vận động Chi hội Người khuyết tật huyện Cờ Đỏ hiện tại, tôi không muốn người khuyết tật quê mình chỉ dừng lại ở việc chờ đợi sự trợ cấp. Chúng tôi cần “cần câu” và một hệ sinh thái để tự câu cá.
Cùng với các cộng sự trong chi hội, chúng tôi đang triển khai dự án “Lục bình tiếp lực”. Trong dự án này, tôi vận dụng chính chuyên môn của mình để hỗ trợ bà con: không chỉ dừng ở việc dạy nghề đan tết lục bình thủ công truyền thống, tôi trực tiếp hướng dẫn hội viên cách chụp ảnh sản phẩm sao cho bắt mắt, cách thiết kế hình ảnh, sáng tạo nội dung và đưa sản phẩm lên các nền tảng mạng xã hội (như Zalo, TikTok) để mở rộng đầu ra.
Tâm huyết lớn nhất của tôi hiện nay là dự án “Cờ Đỏ kết nối”. Chúng tôi đang dồn lực xây dựng một nền tảng Zalo mini app và website chuyên biệt dành riêng cho địa phương, nhằm số hóa việc phân phối nông sản, sản phẩm thủ công và đặc biệt là tạo ra một kênh kết nối việc làm linh hoạt cho người yếu thế ngay trên không gian mạng.
Ngày 1/5, khi mở cửa quán nướng trở lại Shao Sanhu thấy hơn 60 nhóm khách đã xếp hàng chờ đợi. Nhiều người từ Tây An, Trùng Khánh, Hàng Châu tìm đến thưởng thức đồ nướng và hỏi thăm sức khỏe của anh.
Ngày 18/4, Shao treo tấm biển "Gia đình có việc, tôi cần nghỉ một tuần" trước cửa quán. Khách hàng không biết rằng anh đóng cửa để đến thành phố Hợp Phì hiến tế bào gốc cứu một bé gái ba tuổi mắc bệnh bạch cầu. Nhưng quá trình này kéo dài 13 ngày. Ca hiến tặng thành công vào ngày 27/4.
Khi thông tin được lan truyền, lượng khách đổ về quán tăng đột biến. Hiện tại, anh Shao kê 50 bàn vẫn không đủ chỗ. Do quá tải, quán phải hoạt động từ 8h30 đến 2h sáng hôm sau. Biết quán thiếu nhân sự, khách hàng vẫn kiên nhẫn chờ đợi. Hiệp hội Ẩm thực, Hội Chữ thập đỏ và Đội cứu hộ Blue Sky địa phương đã cử đầu bếp, tình nguyện viên đến phụ giúp anh. Để tránh làm phiền hàng xóm, anh lên kế hoạch chuyển sang mặt bằng rộng hơn gần đó.
Một thực khách di chuyển 7 tiếng từ miền Tây Nam đến quán, cho biết một người sẵn lòng hiến tế bào gốc chắc chắn là người kinh doanh đáng tin cậy. Trong đám đông, một bé gái đưa kẹo mút và gọi vang "chú anh hùng", khiến Shao xúc động. "Hành động của tôi có thể lan tỏa năng lượng tích cực đến trẻ em, điều đó giá trị hơn tất cả", anh chia sẻ.
Shao đăng ký tham gia Ngân hàng Tủy xương Trung Quốc từ năm 2019. Đến tháng 9/2025, anh nhận thông báo tương thích tủy bước đầu với một bệnh nhân. Sau khi qua kỳ kiểm tra sức khỏe đầu năm 2026, anh duy trì kinh doanh và chờ ngày hiến tặng.
Nói về sức khỏe sau ca phẫu thuật, chủ quán cho biết bản thân đã phục hồi, chỉ bị hạ đường huyết nhẹ. Tối 5/5, ông Wang Qingwu, Bí thư Thành ủy Túc Châu, đã đến thăm quán và biểu dương hành động của Shao.
Shao cho biết anh không có ý định trở thành người nổi tiếng trên mạng xã hội, chỉ mong cộng đồng quan tâm hơn đến bệnh nhân bạch cầu. "Tôi chỉ làm một việc nhỏ. Hiến tế bào gốc là quy trình an toàn, tôi hy vọng sẽ có thêm nhiều người cùng tham gia", anh nói.
Tính đến cuối tháng 4/2026, chương trình hiến tặng tế bào gốc tại Trung Quốc có gần 3,8 triệu tình nguyện viên đăng ký, với hơn 22.000 ca hiến tặng thành công. Kể từ ca hiến tặng không cùng huyết thống đầu tiên năm 1996, số lượng này đã vượt mốc 10.000 vào năm 2020 và vẫn tiếp tục tăng.
Ông Bryan Williams, 63 tuổi, nhân viên chăm sóc tại gia ở bang Wisconsin đang nhận mức lương 17,65 USD mỗi giờ. Thu nhập thấp buộc ông phải đắn đo phân bổ tiền thuê nhà, hóa đơn và nhu yếu phẩm. "Tôi biết mọi thứ đang tồi tệ hơn vì cảm nhận được nó mỗi ngày", ông nói.
Bà Vernice Thompson, 63 tuổi, nhân viên bán lẻ tại bang Virginia cho biết chi phí nhà ở đang chiếm một nửa thu nhập dù có trợ cấp an sinh xã hội. Trong khi đó, giá hàng hóa từ thực phẩm đến quần áo đều tăng cao khiến bà khó có khả năng chi trả.
Câu chuyện của ông Williams và bà Thompson phản ánh tình trạng chung tại Mỹ hiện nay. Theo khảo sát công bố hồi tháng 2 của J.D. Power, 65% người tiêu dùng Mỹ cho biết mức tăng giá cả đang vượt quá mức tăng thu nhập.
Dữ liệu do Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố ngày 10/4 cho thấy lạm phát đã tăng từ 2,4% trong tháng 2 lên 3,3% vào tháng 3. Giá xăng tăng 21,2% do xung đột Trung Đông là một trong những lực đẩy chính. Tính lũy kế theo chỉ số giá tiêu dùng CPI, giá cả tại Mỹ đã tăng khoảng 16% trong 4 năm qua. Trong khi đó, mức tăng thu nhập thực tế theo giờ của người lao động chỉ đạt 1,4% trong năm qua, không đủ để cải thiện khả năng mua sắm.
Lạm phát thể hiện rõ trên từng hóa đơn siêu thị. Cục Thống kê Lao động Mỹ ghi nhận một vỉ trứng 12 quả có giá trung bình 1,51 USD vào năm 2020 nay đã tăng lên hơn 3,1 USD. Giá một gallon sữa tươi từ 3,3 USD lên gần 4 USD. Cùng với đó, giá thuê nhà trung bình đã tăng thêm ít nhất 300 USD mỗi tháng so với 4 năm trước, neo ở mức trên 1.600 USD.
Sự chênh lệch này khiến người lao động nghèo đi, buộc họ phải cắt giảm cả những nhu cầu cơ bản. Dữ liệu từ CNBC chỉ ra khoảng 50% người Mỹ đang trì hoãn mua sắm quần áo, đồ gia dụng. Các dịch vụ khác cũng bị cắt giảm: 42% giảm chi cho chăm sóc cá nhân, 22% bỏ thẻ tập thể dục và 14% ít gọi xe dịch vụ. 39% hộ gia đình phải dùng thẻ tín dụng thanh toán hàng tạp hóa do cạn kiệt tiền mặt.
Tính đến quý IV/2025, nợ hộ gia đình Mỹ đạt 18.800 tỷ USD, tăng 4% so với năm trước đó. Riêng nợ thẻ tín dụng chạm mốc kỷ lục 1.280 tỷ USD.
Chuyên gia hoạch định tài chính Gregory Guenther tại New Jersey cho biết ngay cả nhóm thu nhập cao cũng cảm nhận được chi phí sinh hoạt tăng. "Vấn đề không phải là mọi người kiếm được ít tiền hơn, mà là giá trị đồng tiền không còn mua được nhiều thứ như trước", chuyên gia nhận định.
Nhóm lao động phổ thông chịu ảnh hưởng mạnh nhất. Theo báo cáo, tiền lương thực tế của nhóm 10% thu nhập thấp nhất đã giảm 0,3% trong năm 2025. Mức lương tối thiểu liên bang 7,25 USD mỗi giờ vẫn giữ nguyên từ năm 2009.
Bà Crystal Franklin, 54 tuổi, chuyên viên tại Virginia kể gia đình bà phải bỏ các khoản chi giải trí, cắt giảm mua thực phẩm và chuyển sang đi xe buýt nhằm bù đắp chi phí xăng xe. "Chúng tôi không thể làm những việc từng làm vì phí sinh hoạt đã tăng quá cao", bà Franklin nói.
Việt Nam sau khi phê chuẩn Công ước về Quyền của người khuyết tật (CRPD) đã từng bước hoàn thiện pháp luật tiệm cận chuẩn mực quốc tế, với nền tảng là Luật Người khuyết tật 2010 và Hiến pháp 2013, qua đó xác lập nguyên tắc bình đẳng, không phân biệt đối xử và bảo đảm quyền tiếp cận trong các lĩnh vực cơ bản.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa luật và thực thi vẫn còn lớn, đòi hỏi tiếp tục cải cách.
Pháp luật Việt Nam đã thiết lập nguyên tắc bình đẳng và không phân biệt đối xử, tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ người khuyết tật trước các hành vi xâm phạm. Hệ thống trợ giúp xã hội được mở rộng đáng kể, bao gồm trợ cấp hằng tháng, cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí và hỗ trợ giáo dục thông qua miễn giảm học phí, học bổng.
Bên cạnh đó, giáo dục hòa nhập được thúc đẩy mạnh mẽ, giúp ngày càng nhiều trẻ khuyết tật có cơ hội học tập trong môi trường phổ thông. Ngoài ra các quy định về tiếp cận hạ tầng và dịch vụ công, đặc biệt trong môi trường số, đã bắt đầu được triển khai.
Những thành tựu này là bước tiến quan trọng trong việc thiết lập khung chính sách và thể chế. Tuy nhiên phần lớn các kết quả vẫn dừng ở mức định hình chính sách, trong khi việc triển khai trên thực tế chưa đồng bộ. Nhiều công trình công cộng chưa bảo đảm tiêu chuẩn tiếp cận, nguồn lực dành cho giáo dục hòa nhập còn hạn chế.
Bên cạnh các thành tựu, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn bộc lộ nhiều hạn chế đáng kể.
Trước hết, cơ chế giám sát và chế tài còn yếu dẫn đến tình trạng nhiều quy định về tiếp cận công trình công cộng không được thực hiện đầy đủ, những tòa nhà thiếu đường dốc, thang máy hoặc hệ thống chỉ dẫn phù hợp. Điều này làm cho pháp luật có nguy cơ trở thành "luật trên giấy".
Thứ hai, các cơ quan và doanh nghiệp chưa có nghĩa vụ rõ ràng trong việc điều chỉnh môi trường làm việc, học tập hoặc dịch vụ để phù hợp với người khuyết tật. Thứ ba, chính sách hiện nay vẫn thiên về trợ cấp hơn là phát triển năng lực; các hỗ trợ về đào tạo nghề, khởi nghiệp và tiếp cận tín dụng còn hạn chế, làm gia tăng nguy cơ phụ thuộc.
Thứ tư, sự thiếu liên kết liên ngành giữa giáo dục, y tế và lao động khiến quá trình hỗ trợ bị gián đoạn. Ví dụ, người khuyết tật có thể được học hòa nhập nhưng sau khi tốt nghiệp lại gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm.
Cuối cùng, định kiến xã hội vẫn là rào cản lớn khi nhiều người khuyết tật bị đánh giá thấp năng lực và bị hạn chế cơ hội tham gia thị trường lao động. Những hạn chế này cho thấy pháp luật Việt Nam hướng tới đảm bảo và tạo cơ hội bình đẳng cho người khuyết tật song sự công bằng thực chất vẫn chưa đạt được.
Cần luật hóa rõ ràng yêu cầu các cơ quan và doanh nghiệp chủ động điều chỉnh môi trường làm việc, học tập và dịch vụ (ví dụ: phần mềm đọc màn hình, bàn ghế chuyên dụng). Đồng thời bảo đảm các công trình và sản phẩm được thiết kế để tất cả mọi người đều có thể sử dụng ngay từ đầu.
Bên cạnh đó, cần quy định rõ trách nhiệm pháp lý của các chủ thể, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát độc lập và chế tài đủ mạnh nhằm xử lý hiệu quả các vi phạm. Đây là điều kiện then chốt để chuyển từ "có quyền trên giấy" sang "có khả năng thực hiện quyền".
Phát triển hạ tầng và khả năng tiếp cận, luật hóa tiêu chuẩn bắt buộc, tăng cường kiểm tra và áp dụng chế tài nghiêm minh. Đồng thời cần mở rộng khả năng tiếp cận trong môi trường số, bảo đảm các nền tảng như dịch vụ công trực tuyến, ngân hàng và giáo dục trực tuyến đều thân thiện với người khuyết tật.
Về công nghệ hỗ trợ, Nhà nước cần có chính sách trợ giá thiết bị hỗ trợ như xe lăn điện, máy trợ thính, phần mềm đọc màn hình. Cần khuyến khích phát triển công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, để hỗ trợ tiếp cận thông tin.
Việc tích hợp công nghệ vào giáo dục và việc làm cũng giúp người khuyết tật nâng cao khả năng tự chủ, giảm phụ thuộc vào trợ cấp.
Về hoàn thiện an sinh xã hội, cần điều chỉnh mức trợ cấp phù hợp với chi phí sống và "chi phí khuyết tật", mở rộng phạm vi bảo hiểm y tế sang phục hồi chức năng và thiết bị hỗ trợ, cả phát triển nhà ở xã hội theo hướng tiếp cận. Điều này giúp chuyển từ bảo đảm tối thiểu sang tạo nền tảng phát triển năng lực.
Cần có chính sách ưu đãi thuế cho doanh nghiệp tuyển dụng người khuyết tật, xây dựng quỹ hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới đào tạo nghề theo hướng gắn với nhu cầu thị trường, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và dịch vụ số. Những giải pháp này còn nâng cao phẩm giá và vị thế xã hội của người khuyết tật.
Cuối cùng, cần hoàn thiện cơ chế chống phân biệt đối xử thông qua việc bổ sung các chế tài cụ thể đối với hành vi kỳ thị. Tập trung đẩy mạnh truyền thông nhằm thay đổi nhận thức xã hội theo hướng tôn trọng và ghi nhận năng lực của người khuyết tật. Tăng cường sự tham gia của người khuyết tật trong quá trình xây dựng và giám sát chính sách, phát triển công tác xã hội chuyên nghiệp...
