Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan ngày 22/4 tới Đồi Capitol, gặp gỡ các nghị sĩ để thảo luận về kế hoạch đóng một lớp chiến hạm mới được đặt theo tên của Tổng thống Donald Trump, cũng như đệ trình đề xuất ngân sách của Lầu Năm Góc.
Thiết giáp hạm lớp Trump là điều mà Tổng thống Mỹ mong muốn nhất từ Phelan, nhà đầu tư và sưu tầm nghệ thuật được ông chọn làm Bộ trưởng Hải quân sau khi đắc cử nhiệm kỳ hai.
"Chúng sẽ là những con tàu nhanh nhất, lớn nhất và mạnh hơn gấp 100 lần so với bất kỳ chiến hạm nào từng được chế tạo", ông Trump tuyên bố tại cuộc họp báo ở khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago hồi tháng 12/2025.
Phelan được giao nhiệm vụ phải bàn giao thiết giáp hạm lớp Trump đầu tiên vào năm 2028. Song đây là một mốc thời gian gần như bất khả thi và chương trình chế tạo thiết giáp hạm lớp Trump cũng đã gây ra nhiều bất đồng bên trong Lầu Năm Góc.
5 quan chức am hiểu vấn đề từ Lầu Năm Góc cho biết trong khi Phelan kiên trì với ý tưởng xây dựng những chiến hạm khổng lồ tốn kém hàng tỷ USD, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Thứ trưởng Steve Feinberg lại muốn chuyển hướng sang các tàu mặt nước không người lái nhỏ gọn, có giá thành rẻ và linh hoạt hơn.
Chiến hạm đầu tiên thuộc lớp Trump có giá dự kiến 17 tỷ USD, đắt hơn 4 tỷ USD so với siêu tàu sân bay lớp Ford. Những con tàu đắt đỏ như vậy sẽ khiến Bộ Quốc phòng tiêu tốn hàng tỷ USD chỉ riêng cho khâu phát triển, chúng "hoàn toàn không phù hợp với định hướng mà ông Hegseth và Feinberg mong muốn", một nguồn tin cho hay.
Trong khi Phelan thuyết trình trước các nghị sĩ về dự án này, một cuộc họp khác đang diễn ra tại Nhà Trắng nhằm quyết định về chiếc ghế Bộ trưởng Hải quân của ông, theo các quan chức Mỹ.
Trong cuộc họp, Bộ trưởng Hegseth và Thứ trưởng Feinberg lập luận rằng Phelan không hành động đủ nhanh đối với ưu tiên đóng tàu mà Tổng thống Trump đặt ra. Họ xác định rằng hải quân Mỹ cần một đội ngũ lãnh đạo mới.
Phelan sau đó nhận được cuộc gọi từ Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth, yêu cầu ông từ chức.
Trong nỗ lực cuối cùng nhằm cứu vãn sự nghiệp, Phelan đã gọi nhiều cuộc điện thoại, gồm cả cho trợ lý của Tổng thống, nói rằng ông cần nói chuyện với ông Trump.
Sau đó Phelan đi đến Nhà Trắng và ngồi ở sảnh Cánh Tây hơn một giờ vào tối 22/4. Ông muốn chờ xem liệu Tổng thống Trump, người bạn và người hàng xóm lâu năm của mình, có thể giúp ông giữ lại chiếc ghế Bộ trưởng Hải quân hay không.
Khi gặp Tổng thống, Phelan đã xin được giữ lại chức vụ, nhưng cuối cùng phải ra về trong nỗi thất vọng, các quan chức Mỹ giấu tên nói với WSJ.
Tổng thống Trump đã đứng về phía Bộ trưởng Hegseth thay vì người bạn lâu năm từng gây quỹ hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của ông trước đây. Các quan chức chính quyền cho biết ông Trump đã chỉ thị cho người đứng đầu Lầu Năm Góc trực tiếp xử lý việc sa thải Phelan.
Phát biểu tại Nhà Trắng vào hôm 23/4, Tổng thống Trump thừa nhận Phelan "đã có một số xung đột với những người khác, chủ yếu là về việc đóng và mua tàu. Tôi đang thúc đẩy mạnh mẽ chương trình đóng tàu mới và bằng cách nào đó ông ấy đã không hòa hợp được với họ".
Ông Phelan là Bộ trưởng Hải quân đầu tiên bị buộc rời khỏi Bộ Quốc phòng trong chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ này. Ông cho biết việc phục vụ trên cương vị Bộ trưởng Hải quân là "vinh dự của cuộc đời tôi".
Việc Phelan cố gắng nói chuyện trực tiếp với ông Trump trước khi chấp nhận quyết định từ Bộ trưởng Quốc phòng đã chỉ ra một lý do khiến ông mất chức: Ông đã hành động vượt cấp mà không tuân thủ chuỗi chỉ huy, theo những người am hiểu vấn đề. Tổng thống Mỹ xem đó là điều khó có thể chấp nhận.
WSJ trước đó đã đưa tin rằng Bộ trưởng Hegseth và Thứ trưởng Feinberg vài tháng trước đã đặc biệt khó chịu khi ông Phelan trực tiếp đề xuất ý tưởng về chiến hạm lớp Trump với Tổng thống mà không thông qua cấp trên.
Theo những người am hiểu vấn đề, ông Hegseth và Feinberg đã nỗ lực gạt ông Phelan sang một bên trong những tháng gần đây bằng cách tước đi một số quyền hạn vốn thuộc về Bộ trưởng Hải quân.
Năm ngoái, Feinberg đã bổ nhiệm "đặc phái viên" về thu mua tàu ngầm, báo cáo trực tiếp với ông, trong khi vấn đề này thông thường nằm trong quyền hạn của hải quân. Ngoài ra, Feinberg thường không mời Phelan tham dự các cuộc họp với các giám đốc điều hành hãng đóng tàu hàng đầu.
Ông Phelan từng đóng vai trò nổi bật trong việc thuyết phục ông Trump về các con tàu mới và việc phục hưng ngành đóng tàu của Mỹ. Ông cho Tổng thống xem các bức tranh sơn dầu về những chiến hạm vĩ đại của hải quân từ thời kỳ trước.
Tổng thống Mỹ sau đó nhiều lần nói về kế hoạch xây dựng đội thiết giáp hạm lớp Trump mới. Trong trí tưởng tượng của ông Trump, chiến hạm này sẽ có lượng giãn nước 40.000 tấn và trang bị đầy đủ hệ thống laser và tên lửa siêu vượt âm. Chính quyền của ông đang yêu cầu 65,8 tỷ USD cho việc đóng tàu trong tổng ngân sách quốc phòng trị giá 1,5 nghìn tỷ USD.
Nhưng các quan chức quốc phòng cấp cao cho biết chương trình này đối mặt nhiều thách thức, vì ngành công nghiệp Mỹ vốn không đủ năng lực để đóng những con tàu như vậy.
Ông Phelan gần đây gợi ý Mỹ có thể dựa vào các xưởng đóng tàu châu Âu để kịp tiến độ, nhưng ông Trump đã bác bỏ ý tưởng này. Ông chủ Nhà Trắng tuyên bố các con tàu sẽ được chế tạo tại Mỹ và bằng thép của nước này.
Nhà của Phelan ở Florida và nằm ngay cùng con phố với khu dinh thự Mar-a-Lago của ông Trump, nơi hai người thường xuyên dùng bữa tối cùng nhau. Năm ngoái, Phelan từng nói với các nhà lập pháp rằng ông đã nhắn tin thảo luận với Tổng thống về vấn đề đóng tàu vào giữa đêm.
Tuy nhiên, mối quan hệ thân thiết đó không đủ để giúp cứu vãn công việc của Phelan. Ông Trump đã đăng một bài viết trên mạng xã hội ngày 23/4 dường như để xoa dịu cảm xúc của người bạn tỷ phú.
"John Phelan là người bạn lâu năm, người đã làm một công việc xuất sắc", ông Trump viết.
Tin Gốc: Vnexpress
