Luật sư Lê Trạch Giang cho rằng hành vi bạo lực gia đình không chỉ là chồng đánh vợ, hay chỉ là bạo lực bằng tay chân. Ngoài “thượng cẳng chân, hạ cẳng tay”, còn nhiều cách khác như bạo lực tinh thần, bạo lực về kinh tế, bạo lực tình dục.
Những hành vi như cưỡng ép mang thai, lựa chọn giới tính thai nhi, ép con học quá sức, phân biệt giới tính, kỳ thị hình thể… đều bị xem là bạo lực gia đình.
Điều 3 Luật Phòng chống bạo lực gia đình liệt kê 16 nhóm hành vi là bạo lực gia đình như hành hạ, ngược đãi, đánh đập, đe dọa, lăng mạ, chì chiết, không quan tâm, phân biệt đối xử, ngăn cản gặp gỡ người thân… (xem box).
Đặc biệt, bạo lực gia đình không chỉ là hành vi giữa những người trong gia đình với nhau, mà còn trong trường hợp giữa những người đã ly hôn, những người chung sống như vợ chồng; giữa cha, mẹ, con riêng, anh, chị, em của người đã ly hôn, của người chung sống như vợ chồng, giữa những người đã từng có quan hệ cha mẹ nuôi và con nuôi với nhau.
Luật sư Giang cho rằng trong thực tế, bạo lực về kinh tế xảy ra nhiều nhất và khó nhận diện. Một người quản lý tiền bạc của gia đình quá đáng: người làm ra tài sản sẽ kiểm soát chuyện chi tiêu gắt gao, tiểu tiết đến độ phát tiền đi chợ mỗi ngày cho người kia.
Người bị bạo lực kinh tế đôi khi muốn chi tiêu việc gì cũng phải xin tiền và phải giải trình mình đã chi bao nhiêu tiền cho khoản gì.
Cũng có trường hợp người làm ra tiền bị bạo lực khi người kia gom giữ hết tiền bạc và của cải. Điều này thường được ngụy biện là để quản lý tài chính gia đình, chi tiêu quy về một mối cho tiết kiệm, nhưng thực chất là để kiểm soát tiền bạc của đối phương.
Hoặc có khi nó biểu hiện dưới dạng chồng ngăn cản không cho vợ đi làm với nhiều lý do nhằm biến vợ thành người phụ thuộc tài chính.
Ngoài việc phải nhận diện hành vi bạo lực gia đình thì sự phản ứng của nạn nhân là điều đáng bàn.
Thường các hành vi bạo lực gia đình không phải đến bất ngờ, một lần, mà nó là một quá trình hình thành từ nhẹ đến nặng, từ đơn giản đến phức tạp, từ thói quen nhỏ đến hành vi lớn. Trong đó, nạn nhân đôi khi góp phần lớn vào việc hình thành và kéo dài hành vi bạo lực gia đình. Phổ biến là nạn nhân cam chịu, không phản kháng.
Tiến sĩ Phạm Thị Thúy (chuyên viên tham vấn tâm lý) cho rằng cần thực hiện ba giải pháp để chấm dứt bạo lực gia đình.
Trước mắt, các cơ quan chức năng phải xử lý nghiêm những người gây ra bạo lực gia đình. Hiện đã có Luật Phòng chống bạo lực gia đình, có nghị định quy định các hành vi và mức phạt nhưng cần thêm sự nỗ lực của các cơ quan chức năng để các quy định này đi vào thực tiễn.
Bên cạnh đó, các địa phương cần xây dựng thêm nhiều nhà tạm lánh, giúp phụ nữ bị bạo hành có nơi an toàn để đi. Và cần thiết lập đường dây tư vấn tâm lý miễn phí cho người bị bạo hành, tốt nhất là đường dây nóng 24/7 về bạo lực gia đình.
Tiếp theo là các giải pháp lâu dài. Đa số các ca bạo lực gia đình có nguyên nhân từ bia rượu. Nhiều người lúc tỉnh táo không đến nỗi nhưng uống say thì đánh vợ.
Do vậy cơ quan chức năng phải kiểm soát kỹ và đánh thuế nặng rượu, bia.
Bên cạnh đó cần có chương trình hỗ trợ tâm lý cho những người có triệu chứng dễ mất kiểm soát, không kể là nam giới hay phụ nữ, cha mẹ hay con cái, kể cả gây bạo lực ở nơi khác.
Những ai dễ nổi nóng, dễ đánh người khác, dễ mất kiểm soát thì đến đó để học cách quản lý cơn giận, chuyển hóa cảm xúc, làm chủ cảm xúc. Thực tế có nhiều người vì nóng giận quá mà đánh người khác chứ không phải họ có chủ ý đánh người từ đầu.
Xa hơn là các biện pháp giáo dục. Đưa giáo dục bình đẳng giới vào nhà trường càng sớm càng tốt. Các học sinh phải biết tôn trọng cơ thể và nhân phẩm của người khác cũng như của mình.
Cần có lớp tiền hôn nhân cho người thành niên. Ở đó, những thanh niên đến tuổi trưởng thành được học nghệ thuật làm vợ, làm chồng, nghệ thuật làm cha, mẹ. Mục đích là để họ biết cách hóa giải những mâu thuẫn trong gia đình để chuyện lớn hóa nhỏ, chuyện nhỏ hóa không.
Đồng thời tăng cường truyền thông để xóa bỏ định kiến giới trong cộng đồng, để mọi người thấy bạo lực là vi phạm pháp luật.
Truyền thông để nhiều người biết người có đạo đức, người tử tế thì không đánh người khác cho dù họ là ai, bố mẹ không có quyền đánh con, vợ chồng, bạn bè không có quyền đánh nhau, thầy cô không đánh học trò…
Anh Nguyễn Văn Đạt (34 tuổi, xã Lam Thành, tỉnh Nghệ An) từng có 8 năm làm việc trong lĩnh vực xây dựng. Thế nhưng, thay vì tiếp tục gắn bó với công việc ổn định nơi thành phố, anh lại chọn một hướng đi khác, là trở về quê làm nông nghiệp.
"Lúc đó ở Nghệ An chưa có nhiều người làm nông nghiệp công nghệ cao theo hướng bài bản nên nhiều người cũng hoài nghi. Nhưng tôi nghĩ quê mình vẫn còn nhiều tiềm năng để phát triển", anh Đạt chia sẻ.
Năm 2021, sau hơn một năm tìm hiểu về lĩnh vực nông nghiệp, anh Đạt quyết định đầu tư hơn 1 tỷ đồng vốn gia đình để thuê khoảng 1ha đất bãi tại xã Hưng Nguyên Nam và bắt đầu xây dựng mô hình nông nghiệp công nghệ cao. Ngoài nguồn vốn của gia đình, anh còn nhận được khoảng 350 triệu đồng hỗ trợ từ các chính sách phát triển nông nghiệp của địa phương để triển khai mô hình này.
Khu đất anh Đạt thuê trước đây khá khô cằn, khó canh tác theo phương thức truyền thống. Vì vậy, anh mạnh dạn đầu tư đồng bộ hệ thống nhà màng, nhà lưới cùng hệ thống tưới nhỏ giọt, bón phân tự động nhằm giảm nhân công và nâng cao năng suất cây trồng.
Ban đầu, anh thử nghiệm mô hình Aquaponics, kết hợp nuôi cá và trồng rau thủy canh theo chu trình tuần hoàn khép kín. Tuy nhiên, sau hơn một năm triển khai, mô hình này gặp nhiều khó khăn do điều kiện thời tiết miền Trung khắc nghiệt, đặc biệt là mùa mưa bão dễ gây ngập úng khiến anh phải tìm hướng đi mới.
Sau khi tìm hiểu, anh chuyển hướng sang trồng các loại cây phù hợp hơn với điều kiện địa phương hơn như: dưa lưới, dưa chuột, ớt chuông,… trong nhà màng trên giá thể xơ dừa. Ngoài ra, anh còn kết hợp thêm trồng hàng chục cây ăn quả như ổi để phát triển thêm.
Theo anh Đạt, khó khăn lớn nhất khi làm nông nghiệp công nghệ cao ở Nghệ An vẫn là thời tiết và địa hình. Vì vậy, bản thân anh luôn phải liên tục nghiên cứu, điều chỉnh kỹ thuật để giảm thiểu rủi ro, nhất là khi bước vào mùa mưa bão.
Sau nhiều năm kiên trì, mô hình của Nguyễn Văn Đạt dần đi vào ổn định. Hiện nay, Hợp tác xã do anh thành lập có 10 thành viên, doanh thu mỗi năm khoảng 1,5 tỷ đồng.
Trong số các loại cây trồng, dưa lưới đang mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Mỗi vụ, anh trồng hơn 2.000 cây, thu khoảng 3 tấn dưa chỉ sau gần 2 tháng rưỡi chăm sóc.
"Hiện giá dưa lưới trên thị trường dao động từ 60.000 - 80.000 đồng/kg. Mỗi vụ doanh thu khoảng 150 triệu đồng, sau khi trừ chi phí giống, nhân công và vật tư thì vẫn có lãi khá ổn định", anh nói.
Ngoài dưa lưới, mỗi năm trang trại còn cung cấp hàng tấn ớt chuông, cà chua, dưa chuột cùng nhiều loại nông sản khác cho một số khu công nghiệp như VSIP Nghệ An.
Theo anh Đạt, do chủ yếu tự bỏ vốn đầu tư nên hiện sản lượng vẫn chưa thật sự ổn định để đáp ứng các đơn hàng lớn. Khó khăn lớn nhất lúc này là quỹ đất sản xuất còn hạn chế.
"Trước đây, tôi từng cung cấp thực phẩm cho trường học nhưng sau phải tạm dừng vì sản lượng chưa đều. Nếu mở rộng được diện tích thì tôi sẽ triển khai thêm ngay trong năm nay", anh chia sẻ.
Không chỉ sản xuất nông sản sạch, trang trại của anh còn kết hợp làm du lịch trải nghiệm cho học sinh mầm non và tiểu học. Nhiều trường học ở Nghệ An và vùng lân cận thường xuyên đưa học sinh tới tham quan, trải nghiệm làm nông dân và tìm hiểu quy trình trồng trọt sạch.
Chia sẻ về dự định trong thời gian tới, anh Đạt dự định mở rộng thêm khoảng 10ha đất để phát triển sản xuất. Đồng thời, anh cũng sẽ tinh gọn lại cơ cấu cây trồng, tập trung vào những sản phẩm có chất lượng và hiệu quả kinh tế cao thay vì phát triển dàn trải.
Đại diện Phòng Kinh tế xã Hưng Nguyên Nam, chị Phan Giang cho biết, mô hình nông nghiệp công nghệ cao của anh Nguyễn Văn Đạt hiện là một trong những mô hình tiêu biểu tại địa phương.
Thomas, 21 tuổi, nộp 15 đơn xin việc và được mời phỏng vấn bằng AI 10 lần. "Giống như bạn đang nhìn vào gương và nói chuyện với chính mình", chàng trai ở London nói.
Thomas cho biết nhiều công ty ở Anh sử dụng hình thức phỏng vấn không dùng con người. Ứng viên xem video quay sẵn câu hỏi, có tối đa hai phút để chuẩn bị và ba phút để trả lời. Các buổi phỏng vấn kéo dài từ 10 đến 30 phút. Ứng viên cũng phải hoàn thành bài đánh giá tính cách và kiểm tra kỹ năng trực tuyến trước đó.
Theo khảo sát của nền tảng tuyển dụng Greenhouse (London) với gần 3.000 người tìm việc tại Anh, Mỹ, Đức, Australia và Ireland, 47% ứng viên tại Anh (trong tổng số 1.200 người) từng tham gia phỏng vấn bằng AI. Trong số này, 30% người đã bỏ dở quy trình tuyển dụng vì hình thức trên.
Một khảo sát của tờ Guardian ghi nhận trải nghiệm của ứng viên với phỏng vấn AI thường lúng túng và xấu hổ. Nhiều người muốn có yếu tố con người trong phỏng vấn và không chắc buổi phỏng vấn của mình có được xem lại hay không.
Susannah, 44 tuổi, sống tại Cambridge, nộp hồ sơ cho vị trí giảng viên cấp cao và được yêu cầu phỏng vấn bằng AI. Cô phải đồng ý cho hệ thống sử dụng dữ liệu và không có lựa chọn từ chối. Màn hình hiển thị năm câu hỏi trong 10 phút. Cô phải nhấn nút ghi hình, bị giới hạn thời gian bởi đồng hồ đếm ngược. Nội dung tập trung vào hành vi nơi làm việc.
"Tôi thấy lúng túng và toàn bộ quá trình thật đáng xấu hổ. Tôi không chắc có ai đã xem buổi phỏng vấn hay không", cô nói.
Khoảng một tuần sau, Susannah nhận thông báo từ chối. Cô cho rằng các công ty dùng AI vì lượng hồ sơ quá lớn, nhưng ứng viên chấp nhận tham gia chỉ vì cần việc làm.
David, 47 tuổi, chuyên gia tư vấn marketing tại Tây Ban Nha, cho biết buổi phỏng vấn AI kéo dài 20 phút của anh là "trải nghiệm kinh khủng". Hệ thống yêu cầu trả lời theo gạch đầu dòng và từ khóa. David cho biết cách làm này không phù hợp vì anh cần thời gian tìm hiểu các ràng buộc dự án trước khi đưa giải pháp. Dù sau đó được mời gặp giám đốc điều hành, anh phát hiện nhà tuyển dụng đã dùng ChatGPT để đánh giá bản ghi hình trước đó.
"Cảm giác trả lời trước màn hình trống với đồng hồ đếm ngược là sự độc thoại thiếu bối cảnh. Trong tình huống đó, tôi buộc phải đưa ra những câu trả lời chung chung", anh nói.
Tom, quản lý dự án ở Scotland, tham gia một buổi phỏng vấn AI với sự tò mò vì đây chỉ là công việc làm thêm. Anh cho biết trải nghiệm này giống một cuộc gọi điện thoại nhưng còn nhiều trục trặc. Hệ thống thường xuyên hiểu nhầm các quãng nghỉ là kết thúc câu trả lời để tự động chuyển sang câu hỏi khác, khiến phần trình bày bị ngắt quãng. Đôi khi, AI còn xoáy sâu vào những chi tiết nhỏ nhặt không cần thiết.
Theo Tom, công nghệ hiện tại chưa nắm bắt được ngôn ngữ cơ thể và cũng chưa sẵn sàng cho một buổi phỏng vấn hoàn chỉnh. Anh cho biết phỏng vấn thực tế phải là quá trình tương tác hai chiều để ứng viên đánh giá ngược lại nhà tuyển dụng. "Con người vẫn rất quan trọng", anh nói.
Matthew Morris, 36 tuổi và vợ Shanon ở New York quyết định không mua nhẫn đính hôn. Họ chi khoảng 300 USD cho một thợ xăm để ghi dấu biểu tượng Pokemon lên ngón áp út. "Nhẫn xăm rẻ hơn kim cương thật rất nhiều. Vợ tôi vốn không thích đồ trang sức nên đây là lựa chọn phù hợp nhất", Morris nói.
Lindsay Beck, 42 tuổi, ở California cũng chọn phương án này để giảm bớt gánh nặng tài chính. "Chúng tôi không cần chi tới 10.000 USD cho một chiếc nhẫn. Vợ chồng tôi thà dùng số tiền đó để đi du lịch hai, ba chuyến mỗi năm", Beck cho biết.
Theo khảo sát nền tảng tài chính Chime, thế hệ Millennials và Gen Z đang thay đổi quy chuẩn đính hôn truyền thống. Khoảng 25% người được khảo sát cho biết họ cân nhắc bỏ hẳn việc đeo nhẫn cưới để thay bằng hình xăm trên ngón tay.
Báo cáo cũng chỉ ra 30% cặp đôi chọn các loại đá quý giá rẻ, và 26% ưu tiên dùng tiền cho các trải nghiệm chung như du lịch thay cho trang sức xa xỉ. Mạng xã hội góp phần thúc đẩy sự thay đổi này khi 61% người dùng thừa nhận TikTok và Instagram đã định hình lại cách họ tổ chức lễ cầu hôn.
Các chuyên gia Mỹ nhận định xu hướng này không chỉ là vấn đề tài chính mà còn là sự thay đổi về mặt cảm xúc. Biểu tượng vĩnh cửu của kim cương đang dần bị thay thế bằng tính "duy nhất" của hình xăm.
Tiến sĩ Clay Brigance, chuyên gia tâm lý tại trung tâm Shiloh Counseling, nhận định thế hệ trẻ hiện nay tập trung vào những giá trị mang ý nghĩa cá nhân hơn là chạy theo truyền thống. "Hình xăm trên ngón tay là một cam kết lớn, bởi nó không phải thứ có thể tháo ra mà đã trở thành một phần cơ thể bạn", ông Brigance phân tích.
