Shing Tung Yau (Khâu Thành Đồng) sinh năm 1949, là một trong những nhà toán học đương đại có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông là người gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields vào năm 1982, khi mới 33 tuổi.
Yau được ghi nhận vì những đóng góp cho phương trình vi phân đạo hàm riêng, giả thuyết Calabi trong hình học đại số, giả thuyết khối lượng dương của lý thuyết tương đối rộng, các phương trình Monge-Ampère thực và phức.
Ảnh hưởng từ công trình của Yau còn thể hiện trong lĩnh vực hình học lồi, hình học đại số, hình học đếm, đối xứng gương, thuyết tương đối rộng và lý thuyết dây. Nghiên cứu của ông cũng chạm đến toán học ứng dụng, kỹ thuật và phân tích số.
Yau là người con thứ 5 trong gia đình có 8 anh, chị em. Khi ông mới vài tháng tuổi, cả gia đình chuyển đến Hong Kong. Là nhà kinh tế học và triết gia, cha ông giảng dạy tại một trường cao đẳng, sau này thuộc Đại học Trung văn Hong Kong (CUHK).
“Gia đình chúng tôi rất nghèo, ban đầu gần như chết đói”, ông Yau nói trong cuộc phỏng vấn với tờ Discover Magazine năm 2010. Họ sống trong một ngôi nhà ở ngoại ô, không có điện hay nước sinh hoạt. Yau thường xuyên trốn học, cầm đầu một nhóm lang thang khắp nơi, nhưng vẫn làm đủ bài tập mà cha giao ở nhà.
Dù khó khăn, cha của Yau luôn duy trì một nhóm sinh viên đến nhà để bàn luận về triết học và văn học. Ông cũng khuyến khích con quan tâm đến triết, toán, dạy các bài thơ và văn dài, nên khi mới 10-11 tuổi, Yau đã dần quen với lối suy luận trừu tượng.
Biến cố tới vào năm ông 14 tuổi, khi cha qua đời. Kinh tế kiệt quệ, mẹ ông phải làm hàng đan, móc để bán. Yau bắt đầu đọc và trân trọng những cuốn sách cha để lại, chú tâm học hành hơn. Ông vừa đi học, vừa làm gia sư để phụ giúp gia đình.
Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1965, ông học cử nhân toán tại Đại học Trung văn Hong Kong. Ông có sức học vượt trội, có thể làm bài thi của nhiều môn mà không cần đến lớp. Stephen Salaff, một giảng viên ở trường, đề nghị ông đến Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm tiến sĩ vì thấy tiềm năng to lớn của học trò.
Salaff liên hệ với một phó giáo sư, thuyết phục trường miễn, giảm yêu cầu đầu vào. Ông cũng tìm cách để Yau được nhận một trong hai suất học bổng từ Tập đoàn International Business Machines (IBM) để thực hiện nghiên cứu.
“Nếu không có sự giúp đỡ của ông ấy, tôi sẽ không trở thành nhà toán học như bây giờ”, ông Yau nói.
Năm 1969, Yau phải vay bạn bè để mua vé máy bay sang San Francisco, nhận học bổng 300 USD mỗi tháng nhưng gửi một nửa về cho gia đình.
Ông đăng ký nhiều lớp học cùng lúc và bắt đầu quan tâm đến hình học. Trong đó, một khóa về phương trình vi phân riêng phần phi tuyến do Charles Bradfield Morrey Jr. giảng dạy được ông đánh giá rất xuất sắc.
Vì không đủ tiền về nhà, Yau đã dành cả kỳ nghỉ Giáng sinh trong thư viện, vùi đầu vào các bài báo nghiên cứu và chuyên khảo, đặc biệt là Tạp chí Hình học Vi phân và các bài báo của John Milnor về lý thuyết nhóm hình học.
“Tôi thấy hình học rất thanh lịch và đẹp đẽ. Tôi rất hào hứng với việc không gian có thể có độ cong và làm thế nào để nắm bắt được chúng”, ông Yau nói sau khi nhận Huân chương Khoa học quốc gia Mỹ năm 1997.
Từ năm thứ hai, Yau dành phần lớn thời gian nghiên cứu về đa tạp phức, đặc biệt say mê với giả thuyết Calabi. Chỉ sau hai năm, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đồng thời có ba bài báo được xuất bản.
Vào thời điểm ấy, nhiều người cho rằng giải được giả thuyết Calabi là bất khả thi. Nhưng ông tin rằng ngay cả khi không thể, ông vẫn phải hiểu tại sao. Ông theo đuổi bài toán xuyên suốt những năm đầu sự nghiệp, như khi gia nhập Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton năm 1971, làm giáo sư bậc một ở Đại học New York-Stony Brook năm 1972, lên giáo sư bậc hai ở Stanford,…
Cuối cùng, năm 1976, ông chứng minh thành công giả thuyết Calabi. Bài báo của ông cũng đặt nền móng cho lý thuyết dây 10 năm sau đó, cho thấy hầu hết 10 chiều không gian-thời gian cần thiết cho “lý thuyết vạn vật” có thể được cuộn lại, ẩn khuất trong một không gian mà ngày nay được gọi là Calabi-Yau.
Ba năm sau, ông Yau cùng công sự chứng minh được một kết quả quan trọng khác về thuyết tương đối rộng của Einstein: bất kỳ nghiệm nào của phương trình Einstein đều phải có năng lượng dương.
“Ông ấy là một nhà giải tích hình học với năng lực kỹ thuật phi thường và tầm nhìn sâu sắc. Ông giải quyết được những vấn đề mà tiến độ nghiên cứu đã đình trệ trong nhiều năm”, Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada, viết vào năm 1982, khi Yau nhận giải Fields.
Sau giải thưởng này, Yau tới Đại học California-San Diego, rồi tới Harvard vào năm 1987, gắn bó hơn 3 thập kỷ sau đó. Ông được phong chức Giáo sư danh dự William Caspar Graustein về Toán học ở Harvard, trước khi hồi hương, về làm việc tại Đại học Thanh Hoa năm 2022.
Yau cũng đạt nhiều thành tựu trong hình học, tôpô học và vật lý, được vinh danh bằng các giải thưởng như Veblen về Hình học (1981), giải Crafoord của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển (1994), giải Wolf (2010) và gần đây nhất là giải Shaw (2023).
Ngoài nghiên cứu, ông dốc toàn lực để xây dựng nền toán học Trung Quốc. Ông thường về thăm Trung Quốc trong kỳ nghỉ hè khi còn dạy tại Harvard, giúp đỡ các sinh viên xuất sắc sang Mỹ học tiến sĩ.
Ông cũng góp phần gây quỹ để thành lập loạt viện toán học ở Trung Quốc, như Viện Khoa học Toán học ở CUHK (1993), Trung tâm Toán học Morningside thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (1995) và Trung tâm Toán học và Khoa học tại ba đại học lớn, gồm Chiết Giang, Thanh Hoa và Quốc gia Đài Loan.
“Mục tiêu của tôi rất đơn giản, đó là chứng minh rằng Trung Quốc có thể phát triển một môn học cơ bản như toán học”, ông Yau phát biểu vào năm 2015 tại lễ khánh thành Trung tâm Toán và Khoa học Yau-Đại học Thanh Hoa, nơi ông làm giám đốc cho đến nay.
Hiện, ông còn là chủ tịch Học viện Qiuzhen thuộc Thanh Hoa, nơi tập trung đào tạo các nhà toán học trẻ thông qua các chương trình đặc biệt. Ông cũng đang dẫn đầu nhóm 40 nhà toán học Trung Quốc và quốc tế, tham gia vận động để Hong Kong có thể đăng cai Đại hội Toán học quốc tế (ICM), nơi trao giải Fields, vào năm 2030.
Kể từ khi Bộ Nội vụ Úc bắt đầu công bố dữ liệu này cách đây 21 năm, con số nêu trên cũng là mức cao nhất từng được ghi nhận, tăng 8,4% so với tháng 2.2026. Hai tháng qua cũng lần lượt lập kỷ lục mới về tỷ lệ từ chối cấp visa, cao hơn "đỉnh" thứ ba là tháng 9.2023 (31,9%) - thời điểm số hồ sơ xin visa du học tăng đột biến khi Úc mở lại biên giới hậu Covid-19.
Theo thống kê, ứng viên từ hai nguồn cung sinh viên quốc tế lớn thứ hai, thứ ba của Úc là Ấn Độ, Nepal bị từ chối được cấp visa du học nhiều hơn vào tháng 3, với tỷ lệ trượt là 51% và 73,3%. Một số nước Nam Á khác cũng chung tình cảnh, đơn cử như Bangladesh (52,6%), Sri Lanka (55,8%), Pakistan (42%). Tất cả đều thuộc top 10 thị trường tuyển sinh lớn nhất của Úc ở thời điểm hiện tại.
Những con số trên phản ánh tình trạng bị đánh trượt visa vốn phổ biến ở các khóa học tiếng Anh (ELICOS) và đào tạo nghề nay lan sang cả các trường ĐH, nhất là những trường tuyển nhiều người học từ Nam Á. Ngược lại, Trung Quốc duy trì tỷ lệ trượt ở mức rất thấp chỉ 2,7%, trong khi một số thị trường Đông Nam Á thuộc top 10 cũng ở mức thấp như Indonesia (5,5%), Việt Nam (9%).
Riêng Philippines có tỷ lệ từ chối đáng kể ở mức 26,2%, tăng mạnh so với mốc chỉ 1% vào cùng kỳ năm trước.
Thực tế trên khiến lãnh đạo các trường ĐH, CĐ của Úc hoang mang không biết vì sao ngày càng nhiều sinh viên tiềm năng bị từ chối nhập cảnh và nguyên nhân tỷ lệ cấp visa sụt giảm nhanh chóng, nhất là khi chính sách visa của Úc không có thay đổi lớn. Trước đó vào tháng 11 năm ngoái, Úc công bố áp dụng Chỉ thị 115 mới, vốn ưu tiên xử lý visa du học theo mức độ đạt hạn ngạch của từng cơ sở giáo dục.
Ông Phil Honeywood, Giám đốc điều hành Hiệp hội Giáo dục quốc tế Úc (IEAA), cho biết chính phủ Úc cần làm rõ liệu có đang "siết van visa" trên diện rộng hay không. Ông thông tin với tờ Times Higher Education rằng theo Chỉ thị 106 được áp dụng từ 2 năm qua, đương đơn chỉ cần chứng minh có đủ tài chính để trang trải chi phí trong năm đầu ở Úc là đủ điều kiện được cấp visa du học Úc.
Trước đó, Bộ Nội vụ Úc hồi tháng 1 đã thông báo với các cơ sở giáo dục rằng khả năng tài chính là một trong những nguyên nhân chính khiến cơ quan này từ chối cấp visa cho đương đơn từ Nam Á. Theo Bộ này, một trong những khía cạnh ưu tiên xét duyệt là ứng viên thực sự có quyền tiếp cận với nguồn tiền hay không, nhất là trong các trường hợp vay khoản lớn nhưng khả năng trả nợ hạn chế.
Bình luận về động thái này, ông Jon Chew, Giám đốc phân tích thông tin của Navitas, nhận định trước đây việc kiểm tra giấy tờ tài chính xem có dấu hiệu gian lận hay không là chuyện bình thường. Tuy nhiên, đó sẽ là một câu chuyện mới khi cán bộ xét duyệt visa giờ đây còn "xem xét lại" cả quyết định cho vay của ngân hàng nước ngoài.
Đồng tình, bà Sonya Singh, sáng lập và điều hành SIEC Education, cho rằng trọng tâm xét duyệt visa đã chuyển từ khả năng chi trả khóa học tại Úc sang khả năng hoàn trả khoản vay du học sau tốt nghiệp. "Điều này làm thay đổi hoàn toàn cách đánh giá, từ việc chứng minh đủ tài chính sang dự đoán kết quả đầu ra và khả năng trả nợ của gia đình", bà Singh nói với tờ The PIE News.
Đó là lý do đơn vị của bà đã thay đổi cách tư vấn cho người học, bắt đầu từ tư vấn tài chính trước rồi mới đến chọn ngành và điểm đến du học.
Lưu ý thêm về vấn đề này, ông Neil Fitzroy, Giám đốc điều hành Australasia (thuộc Oxford International Education Group), cho rằng cán bộ xét visa đang đặt nhiều trọng tâm hơn vào độ tin cậy mà họ cảm nhận được từ hồ sơ ứng tuyển thay vì chỉ dựa vào việc đương đơn có đáp ứng các yêu cầu đã công bố hay không.
"Việc thẩm định cũng đi sâu hơn vào tổng chi phí học tập, nguồn gốc và tính bền vững của tài chính, song song đó là triển vọng sau tốt nghiệp", ông Fitzroy nói.
Ông Chew cho biết thêm, trước đây mỗi khi số lượng hồ sơ xin visa bị từ chối tăng vọt, cơ quan chức năng thường giải thích rõ lý do trong thư từ chối, nhờ đó đương đơn có thể điều chỉnh sao cho phù hợp. Nhưng lần này, vấn đề là không ai thực sự hiểu vì sao hồ sơ bị đánh trượt, ông chia sẻ.
Hệ quả của tỷ lệ từ chối tăng cao, theo chuyên gia, là sinh viên giỏi có thể đi nước khác vì không muốn mạo hiểm bị Úc đánh trượt - do điều này còn ảnh hưởng đến việc xin visa các nước khác như Anh hoặc Canada. Ngược lại, những đối tượng muốn lạm dụng visa du học để đi làm vẫn sẵn sàng "đánh cược". Điều này có thể dẫn tới tình huống ngược đời là người học chân chính thì nản lòng còn những ai không phù hợp lại chẳng bị cản bước.
Thời gian qua, Úc cũng công bố nhiều điều chỉnh để quản lý tốt hơn ngành giáo dục quốc tế, như tăng yêu cầu chứng minh tài chính, năng lực tiếng Anh và lệ phí trong quá trình xin visa du học; giảm thời gian hiệu lực và tăng yêu cầu cũng như phí xin visa làm việc sau tốt nghiệp. Đây là một số nguyên nhân góp phần khiến số lượng người Việt lần đầu tới Úc du học tính đến tháng 9.2025 giảm 42% so với cùng kỳ năm 2024.
Theo thống kê từ Bộ Giáo dục Úc, tính tới tháng 1.2026, có 551.717 sinh viên quốc tế theo học các khóa tại nước này. Trong đó, Việt Nam có 24.789 người, xếp thứ 4 sau Trung Quốc, Ấn Độ và Nepal.
Ngày 15-4, Viện Đào tạo số và Khảo thí - Đại học Quốc gia Hà Nội chính thức công bố phổ điểm kỳ thi đánh giá năng lực học sinh trung học phổ thông (kỳ thi HSA) của 3 đợt thi đầu tiên năm 2026.
Theo thống kê, 3 đợt thi đầu tiên vừa qua có hơn 57.000 thí sinh dự thi, trong đó có 10 thí sinh vi phạm quy chế thi.
Phân tích kết quả thi của 57.230 thí sinh trong 3 đợt thi, cho thấy phổ điểm thi HSA có dạng phân phối chuẩn, với điểm trung bình 78,2/150, gần như trùng khớp với điểm trung vị (78,0/150), độ lệch chuẩn 14,8. Dải điểm trải rộng từ 22 - 129/150 điểm.
Tỉ lệ thí sinh đạt từ 110 điểm trở lên chiếm 1,88%, từ 105 điểm chiếm 4,23%, từ 100 điểm chiếm 8,50%, từ 90 điểm trở lên chiếm 23,1%, từ 80 điểm trở lên chiếm 45,2%, từ 75 điểm chiếm 58%.
Theo Viện Đào tạo số và Khảo thí, phổ điểm thi và tỉ lệ đạt các mức điểm tương ứng tương đối ổn định so với điểm bài thi năm 2025.
Năm ngoái, điểm trung bình của kỳ thi HSA là 78,8, trung vị là 78,0, độ lệch chuẩn 14,3.
Kỳ thi đánh giá năng lực HSA năm 2026 gồm 6 đợt thi, diễn ra từ ngày 7-3 đến 24-5 tại Hà Nội, Hải Phòng, Ninh Bình, Hưng Yên, Thái Nguyên, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh.
Bài thi HSA 2026 có cấu trúc 3 phần, tổng điểm tối đa 150 trong 195 phút. Trong đó phần 1 toán học và xử lý số liệu (50 câu, 75 phút), phần 2 ngôn ngữ - văn học (50 câu, 60 phút).
Với phần 3 lựa chọn - khoa học/tiếng Anh (50 câu, 60 phút), thí sinh chọn 3 trong 5 chủ đề, gồm: vật lý, hóa học, lịch sử, địa lý hoặc tiếng Anh.
Năm 2026, tổng số có hơn 120.000 thí sinh đăng ký dự thi HSA. Kết quả bài thi được sử dụng tuyển sinh bởi hơn 100 trường đại học trên cả nước.
Chiều nay (17.4), tại Trường ĐH Sài Gòn, phường Chợ Quán, diễn ra hội nghị báo cáo tổng kết và phát triển các chương trình tiếng Anh toán - khoa học thực nghiệm theo định hướng STEM/STEAM. Sự kiện có ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM; ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, các thầy cô lãnh đạo phòng chuyên môn của Sở GD-ĐT TP.HCM, đơn vị tổ chức chương trình và các đơn vị trường học tham gia.
Trong phần phát biểu của mình, ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM cho biết xu hướng giáo dục tiếng Anh toán - khoa học thực nghiệm định hướng STEM/STEAM là phù hợp xu thế, trong bối cảnh giáo dục STEM đang được quan tâm, và mục tiêu lấy tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Song, lấy dẫn chứng ví dụ từ con của mình - cũng là một học sinh học chương trình Giáo dục phổ thông 2018, ông Quốc nhìn nhận còn một vấn đề còn tồn tại là nhiều thầy cô giáo còn chưa quen nhuần nhuyễn với cách triển khai giáo dục STEM/STEAM. Đa số thầy cô sẽ yêu cầu học sinh kết quả cần làm sản phẩm nào, nhưng việc hướng dẫn thế nào, bước 1 thế nào, bước 2 ra sao, để học sinh từng bước - theo từng bậc học làm theo, đảm bảo qua trải nghiệm đó các em có những phát triển toàn diện về kỹ năng ngoại ngữ, làm việc nhóm, kiến thức STEM.... thì chưa đảm bảo.
Ví dụ có những thầy cô giao nhiệm vụ học tập cho học sinh và nói thêm câu "lên mạng kiếm", làm học sinh khi về nhà thì cả nhà cũng "nháo nhào" làm nhiệm vụ cùng con, nhưng không biết nên tham khảo hướng dẫn ở trang web nào, khi mỗi nơi hướng dẫn mỗi kiểu.
Do đó, với vấn đề này, ông Quốc đề nghị Phòng Giáo dục phổ thông của Sở GD-ĐT cần nắm, triển khai, hướng dẫn cụ thể, rõ ràng hơn cho đội ngũ giáo viên về giáo dục STEM.
Tại hội nghị, có ý kiến hỏi về định hướng đầu ra, chuẩn đầu ra của chương trình tiếng Anh toán - khoa học thực nghiệm định hướng STEM/STEAM. Ông Quốc cho rằng, định hướng đầu ra luôn luôn là điều cần hướng tới. Song, điều quan trọng không kém là quá trình học tập của các em, học sinh tiếp thu như thế nào về kiến thức, kỹ năng, thực hành được gì...
Theo ông Quốc, chương trình có thể giúp học sinh nâng cao năng lực tiếng Anh học thuật, tiếng Anh giao tiếp, chuẩn bị cho các kỳ thi chứng chỉ, du học nước ngoài, song, "quan trọng hơn hết là sự phát triển của từng cá nhân, chứ không chỉ hướng vào bằng cấp, không chỉ hướng vào kết quả học tập cuối cùng xem là học cái đó xong thì có được tấm bằng gì, đó mới là cách đánh giá toàn diện, đúng với định hướng Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đó là cái chúng ta phải thay đổi về nhận thức...".
Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM cho biết chương trình tiếng Anh toán - khoa học thực nghiệm với giáo viên nước ngoài được Sở GD-ĐT TPHCM phê duyệt và triển khai theo hình thức xã hội hóa bắt đầu từ năm học 2016-2017 tại các trường tiểu học trên địa bàn TP.HCM. Các em học sinh được giảng dạy 2 tiết/tuần theo các bộ sách đã được phê duyệt.
Qua 10 năm, chương trình được điều chỉnh nội dung để phù hợp với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. "Hiện nay, chương trình được triển khai từ bậc mầm non, tiểu học, THCS và tới đây tiếp tục mở rộng ở cấp THPT", ông Nguyễn Bảo Quốc cho biết.
Theo thống kê của đơn vị tổ chức, năm học 2025-2026, toàn TP.HCM có 63 trường triển khai chương trình tiếng Anh toán - khoa học thực nghiệm với tổng số 29.376 học sinh tham gia.
Ông Quốc đề nghị đơn vị tổ chức tiếp tục rà soát chương trình, nâng cao chất lượng, đổi mới phương pháp, chú ý phát triển công nghệ, hướng tới cá nhân hóa người học để chương trình đúng quy định hiện hành, phát triển bền vững, đảm bảo quyền lợi học tập, tiếp cận phát triển năng lực tiếng Anh, STEM, AI của học sinh ở các bậc học.
