Bệnh nhân thường ngủ sâu ngay khi đang đi bộ hoặc làm việc, sau đó tỉnh dậy trong tình trạng mất ký ức, ảo giác và suy nhược. Cơn buồn ngủ kéo dài từ một ngày đến gần một tuần, khiến người bệnh lảo đảo, khó nói và mất phương hướng. Hiện tượng này xuất hiện ở mọi lứa tuổi và cả động vật. Cư dân địa phương cho biết các cơn buồn ngủ thường xuất hiện theo đợt, phổ biến lúc tuyết tan và thay đổi theo hướng gió.
Bà Lyubov Bilkova, một người từng trải qua 8 cơn buồn ngủ, kể với đài truyền hình Vesti (Nga): “Người bệnh lờ đờ như say xỉn, có thể ngủ thiếp ngay lúc đang trò chuyện”.
Căn bệnh không trôi qua vô hại sau khi người dân tỉnh dậy. Các báo cáo y khoa ghi nhận nhiều trẻ em tại Kalachi mắc chứng bệnh não nhiễm độc. Ở người trưởng thành, tỷ lệ đột quỵ và thiếu máu não cục bộ tăng cao. Đặc biệt, nghiên cứu tâm lý chỉ ra hơn 90% nạn nhân có sự thay đổi về hành vi, thường xuyên cáu gắt và hung hăng do hệ thần kinh trung ương bị tổn thương bởi hóa chất.
Khi đó, các chuyên gia y tế loại trừ khả năng mắc chứng ngủ châu Phi do virus hay vi khuẩn. Các giả thuyết tập trung vào tàn dư ngành công nghiệp hạt nhân thời Liên Xô, do làng Kalachi nằm cạnh Krasnogorsk – thị trấn từng khai thác quặng uranium. Dù mỏ đóng cửa từ cuối thập niên 1980, cư dân cho rằng khu mỏ bỏ hoang gây hậu quả sức khỏe.
Ông Artem Grigoriev, Trưởng bộ phận nghiên cứu Viện An toàn Bức xạ thuộc Trung tâm Hạt nhân Quốc gia Kazakhstan, cho biết: “Nồng độ radon – một loại khí phóng xạ không màu, không mùi, được hình thành do sự phân hủy urani trong đất, nước và đá – tại đây cao gấp 4-5 lần bình thường, có thể xuất phát từ các mỏ quặng uranium lân cận”.
Năm 2015, đại diện chính phủ Kazakhstan công bố sự tích tụ khí carbon monoxide (CO) và hydrocarbon từ các mỏ cũ làm sụt giảm nồng độ oxy trong không khí, gây ra bệnh buồn ngủ. Sau kết luận này, chính quyền tổ chức sơ tán phần lớn cư dân, khu vực này chính thức đóng cửa từ năm 2015.
Tuy nhiên, đến năm 2020, tiến sĩ Byron Crape cùng các cộng sự tại Đại học Nazarbayev (Kazakhstan) đưa ra kết quả nghiên cứu mới, bác bỏ giả thuyết ngộ độc khí CO. Khảo sát hơn 200 cư dân cho thấy toàn bộ người bệnh dùng chung nguồn nước từ một nhà cung cấp.
Tiến sĩ Crape cho biết hóa chất quân sự chôn dưới hầm mỏ cũ đã rò rỉ vào mạch nước ngầm. Nồng độ hóa chất hấp thụ khác nhau quyết định thời gian và tần suất ngủ của mỗi người. Giả thuyết này lý giải việc đàn gia súc uống nước sông hoàn toàn khỏe mạnh, trong khi vật nuôi uống nước máy lại ngủ dài. Hiện tượng chỉ xảy ra vào mùa đông do loại hóa chất này phân hủy khi nhiệt độ nước trên 1 độ C.
Về đích danh loại hóa chất, nhóm nghiên cứu cho biết hiện chưa thể gọi tên chính xác. Nguyên nhân là các hầm mỏ thời Liên Xô đã xuống cấp trầm trọng, có nguy cơ sụp đổ cao, khiến việc lấy mẫu trực tiếp từ các thùng chứa dưới lòng đất gặp nguy hiểm. Nhóm chuyên gia hiện phải sử dụng các phương pháp mô hình hóa và thiết bị bay không người lái để tiếp cận.
Từ năm 2016 đến nay, khu vực này không ghi nhận thêm ca bệnh mới. Nhóm nghiên cứu giả định các thùng chứa hóa chất đã rò rỉ hết nên không còn gây ô nhiễm nguồn nước.
Hiện tại, 124 gia đình vẫn bám trụ lại quê hương, sống giữa những dãy chung cư bỏ hoang và tàn tích của khu mỏ cũ. Nhịp sống của họ dần ổn định với công việc đồng áng và chăn nuôi gia súc, dù khu vực này nay chỉ còn là một “thị trấn ma” giữa thảo nguyên Kazakhstan.
Ngày 17-4, trao đổi với Tuổi Trẻ Online, bà Trần Thị Hường - Chủ tịch Hội liên hiệp Phụ nữ xã Cổ Đạm (Hà Tĩnh) - cho biết những ngày vừa qua rất nhiều chị em ở địa phương đã chung tay hỗ trợ chị Phan Thị Mong (43 tuổi, ngụ thôn Vân Thanh Bắc) thu hoạch ruộng dưa và kêu gọi người dân cùng chung tay mua nông sản này để chia sẻ với gia đình chị.
Cách đây hơn 1 tháng, trong lúc đi làm đồng chị Mong không may gặp tai nạn dẫn đến gãy chân. Sự việc không mong muốn xảy ra khiến chị Mong hết sức lo lắng khi mùa thu hoạch dưa bở đã đến. Bởi loài dưa này đến kỳ không kịp thu hoạch sẽ rất nhanh bị hư hỏng, công sức chăm sóc và vốn lớn bỏ ra có nguy cơ bị mất trắng.
Nắm bắt được hoàn cảnh của chị Mong, Hội liên hiệp Phụ nữ xã Cổ Đạm phối hợp với Chi hội Phụ nữ thôn Vân Thanh Bắc kêu gọi các hội viên chung tay giúp đỡ gia đình chị Mong thu hoạch và bán dưa nhằm giảm thiểu thiệt hại cho gia đình.
Ngay khi phát đi lời kêu gọi, rất đông chị em phụ nữ xã Cổ Đạm nhiệt tình hưởng ứng, cùng chung tay giúp đỡ gia đình thu hoạch dưa. Đồng thời lan tỏa sự việc rộng rãi trên mạng xã hội để người dân cùng chung tay mua hỗ trợ.
Theo bà Hường, số dưa đến kỳ thu hoạch của gia đình chị Mong rất lớn, ước chừng khoảng 10 tấn, nếu không thu hoạch và bán kịp thời thì rất dễ hư hỏng. Do đó, Hội liên hiệp Phụ nữ xã Cổ Đạm rất mong người dân cùng chung tay giải cứu giúp gia đình.
"Mỗi quả dưa được tiêu thụ không chỉ là giá trị kinh tế, mà còn là sự sẻ chia, là tấm lòng của mỗi người dân. Những ngày qua, hình ảnh đông đảo mọi người chung tay giúp gia đình thu hoạch dưa đã thể hiện rõ tinh thần đoàn kết, nghĩa tình và trách nhiệm của tổ chức hội ở địa phương" - bà Hường nói.
Trước đây, ngắm chim thường gắn với hình ảnh những người đã nghỉ hưu mặc áo vest kaki, tay cầm cẩm nang dày cộm. Đại dịch Covid-19 đã làm thay đổi thói quen này. Khảo sát năm 2022 của Cơ quan Cá và Động vật hoang dã Mỹ cho thấy khoảng 37% người từ 16 tuổi trở lên tham gia quan sát động vật hoang dã, trong đó có ngắm chim. Trên mạng xã hội, các video có chủ đề này thu hút hàng trăm nghìn lượt xem.
"Ngắm chim đang trở thành một xu hướng. Nó giống như ăn khoai tây chiên, một khi đã bắt đầu thì khó mà dừng lại", Vesper Rothberg, 27 tuổi, nói.
Sự phổ biến của trào lưu này đến từ hai lý do. Công nghệ phát triển giúp việc ngắm chim dễ dàng hơn thông qua các ứng dụng nhận diện tiếng hót và hình ảnh. Đồng thời, đây là cớ để người trẻ "cai" smartphone, thoát khỏi nhịp sống căng thẳng. Một nghiên cứu trên tạp chí Scientific Reports chỉ ra việc nghe tiếng chim hót giúp cải thiện sức khỏe tinh thần trong 8 giờ sau đó.
Kate Brown, 30 tuổi, người sáng lập một nhóm ngắm chim tại bang Washington, thường lồng ghép các khoảng nghỉ 10 phút trong chuyến đi để mọi người thực hành chánh niệm. "Mọi người tìm cách thoát khỏi lo âu và tập trung vào thực tại, thiên nhiên cùng những người có chung sở thích", cô cho biết.
Hoạt động này cũng tạo ra sự gắn kết cộng đồng. Những chuyến đi bộ ngắm chim hiện thu hút nhiều lứa tuổi, từ sinh viên đến người ngoài 70. Rothberg kể từng bắt chuyện với một cụ ông ở Florida khi cả hai cùng quan sát loài cú đào hang. "Chúng tôi trò chuyện thoải mái dù bình thường ít có cơ hội tiếp xúc. Những con chim đã xóa nhòa khoảng cách đó", Rothberg cho hay.
Sự gia tăng của người trẻ cũng làm thay đổi cơ cấu các tổ chức bảo tồn. Alex Jeffers kể anh từng là thành viên hiếm hoi dưới 60 tuổi khi được mời vào ban quản trị của một hội yêu chim năm 2019. Hiện dữ liệu từ những người ngắm chim nghiệp dư đóng vai trò quan trọng, giúp giới khoa học theo dõi và bảo vệ môi trường sống của các loài.
Để bắt đầu sở thích này, Jeffers khuyên người trẻ nên đi từ những bước nhỏ, như quan sát mọi loài chim trong bán kính 1,6 km quanh nhà. "Chỉ cần quan sát con chim sẻ hót trong sân mỗi ngày 10 phút, bạn sẽ thấy mình dần say mê lúc nào không hay", Rothberg nói.
Bệnh viện Nhi Đồng 1 Tp.HCM vừa xử trí thành công gắp 1 chiếc đèn LED trong phế quản bệnh nhi 9 tháng tuổi.
Bệnh nhi N.K.N (9 tháng tuổi, ở Đồng Tháp) nhập viện trong tình trạng ho kéo dài hai ngày. Trước đó, tại tuyến y tế ban đầu, hình ảnh X-quang ghi nhận dấu hiệu bất thường nghi ngờ dị vật đường thở nên trẻ được chuyển đến Bệnh viện Nhi Đồng 1 để tiếp tục xử trí. Gia đình không xác định được thời điểm trẻ hít phải dị vật cũng như loại dị vật cụ thể.
Tại bệnh viện, kết quả chẩn đoán cho thấy dị vật cản quang nằm ở phế quản gốc phải, kèm theo tình trạng xẹp phổi phải không hoàn toàn và tràn khí trung thất.
Trước diễn tiến phức tạp, BS.CKI Lý Phạm Hoàng Vinh cùng ê-kíp Khoa Tai mũi họng - Bệnh viện Nhi Đồng 1 đã nhanh chóng hội chẩn liên chuyên khoa, phối hợp với gây mê để tiến hành nội soi phế quản cấp cứu.
Quá trình can thiệp gặp nhiều khó khăn do đặc điểm của dị vật. Bóng đèn LED có phần đuôi bè, sắc nhọn, dễ mắc kẹt khi đi qua thanh quản, làm tăng nguy cơ tổn thương niêm mạc hoặc kẹt giữa hai dây thanh. Ngoài ra, đường thở của trẻ nhỏ hẹp khiến việc quan sát và thao tác trở nên phức tạp. Ê-kíp phải điều chỉnh và xoay dị vật từng bước để đưa ra ngoài theo hướng an toàn nhất.
Trước nguy cơ biến chứng như tràn khí màng phổi, đội ngũ bác sĩ Ngoại lồng ngực cũng được huy động sẵn sàng hỗ trợ trong trường hợp khẩn cấp. Sau quá trình can thiệp tỉ mỉ, dị vật đã được lấy ra thành công, đảm bảo an toàn cho bệnh nhi.
Sau thủ thuật, tình trạng hô hấp của trẻ ổn định, đường thở thông thoáng, không ghi nhận tổn thương đáng kể hay biến chứng.
Bệnh nhi giảm ho rõ rệt và đang được tiếp tục theo dõi, dự kiến sớm xuất viện.
Theo BS.CKI Lý Phạm Hoàng Vinh, dị vật đường thở ở trẻ nhỏ luôn là cấp cứu nguy hiểm, đặc biệt với các vật có hình dạng bất thường như bóng đèn LED. Không chỉ gây tắc nghẽn, những dị vật này còn có thể gây trầy xước, thủng đường thở hoặc dẫn đến các biến chứng nặng nề nếu xử trí không đúng cách. Bệnh viện Nhi Đồng 1 đã nhiều lần tiếp nhận các trường hợp bé sặc bóng đèn LED từ 4 tháng tuổi đến những trẻ lớn, do đó cần nâng cao cảnh giác cho các phụ huynh.
