Các vấn đề như mờ mắt, nhiễm trùng, tổn thương giác mạc hay bệnh võng mạc ngày càng phổ biến, đặc biệt khi tuổi tác tăng lên. Dù y học hiện đại có thể can thiệp bằng thuốc hoặc phẫu thuật, các bác sĩ nhấn mạnh rằng phòng ngừa vẫn là giải pháp hiệu quả nhất.
Dưới đây là 9 thói quen mà các bác sĩ nhãn khoa khuyên bạn nên tránh nếu muốn bảo vệ thị lực lâu dài.
Thói quen thứ nhất: Đeo kính áp tròng khi ngủ
Việc ngủ quên khi đang đeo kính áp tròng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh trên bề mặt mắt. Điều này có thể dẫn đến nhiễm trùng, loét giác mạc, thậm chí tổn thương thị lực nghiêm trọng. Trừ khi là loại kính được cho phép đeo dài ngày, bạn nên tháo kính trước khi ngủ trong mọi trường hợp.
Thói quen thứ hai: Nhìn màn hình liên tục mà không nghỉ
Việc dán mắt vào điện thoại hoặc máy tính trong thời gian dài không chỉ gây mỏi mắt mà còn làm tăng nguy cơ cận thị, đặc biệt ở người trẻ. Các chuyên gia khuyến nghị áp dụng quy tắc 20:20:20, cứ 20 phút nhìn xa khoảng 6m trong 20 giây để giảm áp lực cho mắt.
Thói quen thứ ba: Trì hoãn khám mắt định kỳ
Nhiều bệnh lý về mắt tiến triển âm thầm mà không có triệu chứng rõ ràng. Việc khám mắt định kỳ, đặc biệt là kiểm tra giãn đồng tử, giúp phát hiện sớm các vấn đề như bệnh võng mạc do tiểu đường, đục thủy tinh thể hay tăng nhãn áp trước khi gây mất thị lực.
Thói quen thứ tư: Bỏ qua dấu hiệu bất thường của thị lực
Những biểu hiện như chớp sáng, xuất hiện nhiều “ruồi bay” hoặc cảm giác có màn che trước mắt có thể là dấu hiệu của rách hoặc bong võng mạc. Nếu không xử lý kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn.
Thói quen thứ năm: Không tẩy trang mắt trước khi ngủ
Trang điểm vùng mắt, đặc biệt là eyeliner và mascara, có thể làm tắc tuyến lệ và giảm khả năng bôi trơn tự nhiên của mắt. Nếu không được làm sạch, chúng có thể gây kích ứng, nhiễm trùng và khô mắt kéo dài.
Thói quen thứ sáu: Nhìn trực tiếp vào Mặt trời
Việc nhìn thẳng vào Mặt trời, kể cả trong thời gian ngắn, có thể gây tổn thương võng mạc không hồi phục. Ngay cả khi xảy ra hiện tượng thiên văn như nhật thực, việc sử dụng kính bảo vệ chuyên dụng là bắt buộc để tránh “bỏng võng mạc”.
Thói quen thứ bảy: Hút thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử
Hút thuốc không chỉ gây hại cho phổi mà còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng về mắt như thoái hóa võng mạc hay đục thủy tinh thể. Ngoài ra khói thuốc còn gây kích ứng bề mặt mắt, dẫn đến khô mắt và tổn thương giác mạc.
Thói quen thứ tám: Rửa kính áp tròng bằng nước máy
Nước máy có thể chứa vi khuẩn và vi sinh vật gây hại cho mắt. Việc dùng nước này để vệ sinh kính áp tròng làm tăng nguy cơ viêm giác mạc, thậm chí có thể dẫn đến mù lòa. Kính áp tròng cần được làm sạch bằng dung dịch chuyên dụng và thay đúng thời hạn.
Thói quen thứ chín: Ăn uống thiếu cân bằng
Chế độ ăn nhiều đường và chất béo không chỉ ảnh hưởng đến tim mạch mà còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về mắt, đặc biệt là biến chứng từ tiểu đường. Ngược lại, chế độ ăn lành mạnh, giàu rau xanh và dưỡng chất giúp bảo vệ thị lực và giảm nguy cơ bệnh lý.
Nhìn chung, nhiều tổn thương mắt bắt nguồn từ những thói quen rất phổ biến trong cuộc sống hằng ngày. Việc thay đổi hành vi, kết hợp với chăm sóc và kiểm tra định kỳ, có thể giúp duy trì thị lực khỏe mạnh lâu dài.
Khám, chụp X-quang miễn phí cho trẻ gù vẹo cột sống hôm 4/4 tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, các bác sĩ ghi nhận nhiều trẻ em cột sống cong vẹo nghiêm trọng. Điển hình, một bé gái 11 tuổi ở Hà Nội đến viện khám sau khi cha mẹ phát hiện vai con lệch nhẹ. Bác sĩ xác định cột sống của bé vẹo tới 63 độ, buộc phải can thiệp chuyên sâu.
"Hàng ngày con vẫn học tập, vui chơi bình thường, không ngờ bị cong vẹo cột sống nặng đến vậy", mẹ bé cho hay.
Tương tự, bé trai 9 tuổi ở Bắc Ninh được mẹ phát hiện vai hơi gù song chỉ nhắc nhở con ngồi thẳng khi học bài. Lần này bé đến viện khám, mẹ bất ngờ khi bác sĩ thông báo bé bị vẹo cột sống 39 độ cần theo dõi sát, can thiệp kịp thời, nhất là khi trẻ sắp bước vào giai đoạn dậy thì - thời điểm bệnh có thể tiến triển nhanh.
PGS.TS Đinh Ngọc Sơn, Trưởng khoa Phẫu thuật Cột sống, cho biết cong vẹo cột sống là bệnh lý thường gặp ở trẻ em, tỷ lệ mắc khoảng 0,5-1% dân số. Phần lớn trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể. Một số trẻ mắc do yếu tố bẩm sinh, bệnh lý thần kinh - cơ, hoặc thói quen sinh hoạt sai tư thế kéo dài. Điểm nguy hiểm của bệnh là tiến triển âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng nên dễ bị bỏ qua.
Nhiều trẻ vẫn sinh hoạt hoàn toàn bình thường, không đau đớn, không hạn chế vận động. Dấu hiệu ban đầu thường rất kín đáo, chỉ là lệch vai, gù nhẹ hoặc mất cân đối cơ thể. Chính vì vậy, không ít phụ huynh chủ quan, chỉ đưa con đi khám khi tình trạng đã trở nên nghiêm trọng, theo BS Sơn.
Hệ lụy của cong vẹo cột sống không dừng lại ở vấn đề thẩm mỹ. Khi cột sống biến dạng, lồng ngực có thể bị ảnh hưởng, làm giảm không gian phát triển của phổi. Trong những trường hợp nặng, bệnh có thể gây suy giảm chức năng hô hấp, thậm chí dẫn đến xẹp phổi. Đặc biệt, giai đoạn từ 5 đến 8 tuổi được xem là thời kỳ vàng để phổi phát triển. Nếu cột sống bị cong vẹo trong thời điểm này, những ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ có thể kéo dài lâu dài.
Yếu tố quan trọng nhất trong điều trị là phát hiện sớm. Bệnh ở giai đoạn nhẹ có thể cải thiện bằng các phương pháp đơn giản như tập phục hồi chức năng, vận động phù hợp hoặc bơi lội để điều chỉnh tư thế. Khi bệnh tiến triển hơn, trẻ phải mặc áo chỉnh hình nhằm kiểm soát độ cong, cần kết hợp với tập luyện để đạt hiệu quả.
Trường hợp độ cong lớn hoặc các phương pháp bảo tồn không còn hiệu quả, bác sĩ cân phẫu thuật. Trẻ đang trong độ tuổi phát triển, các kỹ thuật nẹp tăng trưởng hiện đại có thể giúp vừa chỉnh hình cột sống, vừa duy trì khả năng phát triển tự nhiên, hạn chế số lần can thiệp.
Một trong những nguyên nhân khiến nhiều trẻ đến viện muộn, theo bác sĩ Sơn, là do phụ huynh chưa chú ý đến các dấu hiệu ban đầu. Trong khi đó, cách kiểm tra sớm hoàn toàn có thể thực hiện ngay tại nhà. Cha mẹ chỉ cần quan sát khi trẻ đứng thẳng để xem hai vai có cân đối hay không, hoặc cho trẻ cúi gập người về phía trước để phát hiện sự bất thường ở hai bên lưng. Nếu một bên vai hoặc lưng nhô cao hơn có thể là dấu hiệu cảnh báo.
Bên cạnh đó, thói quen sinh hoạt đóng vai trò quan trọng trong việc làm nặng thêm tình trạng cong vẹo cột sống. Ngồi học sai tư thế trong thời gian dài, ít vận động hoặc mang cặp lệch một bên đều có thể khiến bệnh tiến triển nhanh hơn. Vì vậy, phụ huynh cần nhắc nhở trẻ duy trì tư thế đúng khi ngồi học, đồng thời khuyến khích tham gia các hoạt động thể chất như bơi lội, đu xà để hỗ trợ cột sống phát triển cân đối.
Lê Nga
Chạy bộ chậm là một cách để tăng cường tính toàn diện cho bộ môn chạy bộ, phù hợp với nhiều độ tuổi và khả năng. Đơn giản như tên gọi của nó, chạy chậm và cần nhiều thời gian hơn để hoàn thành quãng đường mong muốn.
Định nghĩa của chạy chậm phụ thuộc vào mỗi cá nhân. Theo Health.com, ví dụ người có thể chạy một dặm (tương đương 1,61km) trong sáu phút sẽ có tốc độ chạy chậm rất khác so với người thường chạy một dặm trong 12 phút. Mặc dù tốc độ thực tế mang tính tương đối, nhưng có một số đặc điểm nhất định của chạy bộ chậm:
- Duy trì nhịp tim dưới 70% nhịp tim tối đa: Bạn có thể ước tính gần đúng nhịp tim tối đa của mình bằng cách lấy 220 trừ đi số tuổi của bạn.
- Có thể duy trì cuộc trò chuyện: Trong khi chạy chậm, bạn có thể trò chuyện mà không bị hụt hơi quá nhiều.
- Chạy chậm hơn tốc độ trung bình hoặc tốc độ ngưỡng của bạn từ 90 giây đến hai phút: Tốc độ ngưỡng là tốc độ bạn có thể chạy trong một giờ. Ví dụ, nếu bạn có thể chạy 6 dặm trong một giờ (tốc độ 10 phút mỗi dặm), tốc độ chạy chậm của bạn nên vào khoảng 12 phút mỗi dặm.
Chạy bộ chậm đơn giản là chạy với tốc độ khiến bạn thoải mái, dễ chịu và có thể duy trì trong khoảng thời gian dài.
Chạy chậm khuyến khích sự hòa nhập, các kết nối xã hội sâu sắc hơn và sức khỏe thể chất tốt hơn.
- Sự hòa nhập: Một lợi ích của chạy chậm và có lẽ là lý do cho sự phổ biến của bộ môn này là khiến việc chạy bộ trở nên dễ dàng hơn, bởi chạy bộ chậm phù hợp với nhiều đối tượng ở nhiều độ tuổi khác nhau.
- Tăng cường sự kết nối: Khi chạy bộ chậm cùng gia đình, bạn bè, mọi người có thể cùng trò chuyện dễ dàng hơn, khiến bộ môn này có tính kết nối hơn.
- Cải thiện sức khỏe thể chất: Chạy bộ chậm dễ dàng ngăn ngừa chấn thương hơn, đặc biệt là với những người thể lực không quá tốt. Chạy với tốc độ chậm hơn cũng giúp cơ thể bạn xây dựng sức bền.
Cho dù bạn đang luyện tập cho cự ly nào, phần lớn các lần chạy của bạn sẽ là những lần chạy chậm để hỗ trợ phục hồi cơ bắp, và sẽ tăng cường sức khỏe tim, phổi và thể lực tổng thể của bạn.
Mặc dù chạy bộ chậm có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng vẫn có một vài điều cần lưu ý. Bạn vẫn có thể tập luyện quá sức, ngay cả khi chạy bộ chậm.
Bất kể tốc độ của bạn là bao nhiêu, hãy đảm bảo mình đang chạy với tốc độ phù hợp, và bạn đang tăng dần cường độ tập luyện và nghỉ ngơi khi cần thiết. Việc kết hợp nghỉ ngơi khi cần thiết và rèn luyện thể lực là chìa khóa để ngăn ngừa chấn thương.
Nếu ai đó đang cân nhắc việc thêm các bài chạy chậm vào lịch tập luyện hằng tuần của mình, thì nên biết cách chạy này hầu như không có nhược điểm nào, cũng không cần phải lo lắng rằng việc giảm tốc độ chạy sẽ khiến bạn chạy chậm hơn.
Trên thực tế, các vận động viên chạy bộ ưu tú thường tập luyện ở tốc độ chạy chậm trong phần lớn thời gian, các bài tập tốc độ thường chỉ chiếm không quá 20% tổng quãng đường chạy hằng tuần của họ.
Bạn có thể kết hợp chạy và đi bộ. Những quãng nghỉ đi bộ này có thể giúp giữ nhịp tim ở mức thấp và ngăn người chạy chạy quá nhanh. Có thể chia nhỏ bài tập theo cách nào phù hợp nhất với mình.
Bất kể tốc độ, kinh nghiệm hay cách bạn sắp xếp các bài chạy, chạy chậm là rất quan trọng để hỗ trợ phục hồi và ngăn ngừa kiệt sức về thể chất và tinh thần.
Năm 2024, sau 9 năm hiếm muộn, gia đình chị H. đón con trai đầu lòng. Những tưởng cuộc sống sẽ bước sang một chương mới bình yên, thì cuối tháng 5-2025, chị xuất hiện cơn đau đầu tăng dần, rồi rơi vào trạng thái khó cử động tay. Tại bệnh viện, các bác sĩ chẩn đoán chị có khối u não lớn.
"Lúc biết mình bị bệnh, tôi cũng buồn, cũng khóc nhưng chỉ khoảng một tiếng thôi", chị kể. Sau khoảnh khắc đó, chị tự trấn tĩnh: "Sợ hãi cũng không làm bệnh biến mất. Tôi còn con nhỏ, còn gia đình. Tôi phải chiến đấu".
Ca phẫu thuật được thực hiện tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Sau gần 5 giờ phẫu thuật, bác sĩ thông báo ca phẫu thuật thành công. Nhưng đó chỉ mới là khởi đầu.
Kết quả sinh thiết sau đó xác định chị mắc u lympho không Hodgkin tế bào B hệ thần kinh trung ương, một bệnh lý ác tính hiếm gặp. Khối u chỉ được cắt bỏ khoảng 60 - 70%, phần còn lại buộc phải điều trị bằng hóa chất liều cao và các phương pháp chuyên sâu. Chị H. đến Bệnh viện 19-8 tiếp tục điều trị.
Sau 3 đợt hóa trị, khối u đã biến mất hoàn toàn, chị H. tiếp tục thêm 4 đợt hóa chất liều cao, nâng tổng số lên 7 đợt.
Bác sĩ Lê Thị Dương, Trung tâm Huyết học - Truyền máu, Bệnh viện 19-8, người trực tiếp điều trị, cho biết ngay từ những đợt hóa trị đầu, bệnh nhân đã gặp hàng loạt biến chứng như suy thận cấp, suy giảm miễn dịch nghiêm trọng, nhiễm nấm họng, loét miệng nặng.
Bác sĩ Dương cho hay mặc dù khối u đã điều trị ổn định sau nhiều đợt hóa trị nhưng nguy cơ bệnh tái phát vẫn còn. Vì vậy, sau khi hội chẩn, các bác sĩ đã quyết định ghép tế bào gốc tự thân, ngăn ngừa nguy cơ bệnh có thể tái phát.
Theo đó, quy trình ghép tế bào gốc tự thân gồm ba giai đoạn: thu thập tế bào gốc, điều kiện hóa bằng hóa chất liều cao để tiêu diệt tế bào bệnh và truyền lại tế bào gốc để tái tạo hệ tạo máu. Đây là kỹ thuật chuyên sâu, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và theo dõi nghiêm ngặt.
Các bác sĩ Bệnh viện 19-8 và Bệnh viện Huyết học - Truyền máu Trung ương đã phối hợp thực hiện ca ghép thành công. Sau hơn 20 ngày điều trị tích cực, các chỉ số của chị H. dần cải thiện, hồi phục và được xuất viện vào ngày 5-5.
Bác sĩ Phạm Thị Việt Anh, phó giám đốc phụ trách Trung tâm Huyết học - Truyền máu, Bệnh viện 19-8, cho biết thêm trong lực lượng y tế công an nhân dân, bệnh viện là đơn vị đi đầu triển khai kỹ thuật ghép tế bào gốc tự thân trong điều trị các bệnh lý huyết học.
"Bệnh viện 198 đã triển khai kỹ thuật ghép tế bào gốc nhiều năm nay nhưng đây là lần đầu tiên thực hiện thành công ghép tế bào gốc cho bệnh nhân u lympho.
Đây cũng là tiền đề quan trọng để bệnh viện tiếp tục phát triển các kỹ thuật ghép chuyên sâu trong thời gian tới, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, giảm gánh nặng chuyển tuyến và mang lại thêm cơ hội sống cho người bệnh", bác sĩ Việt Anh chia sẻ.
