Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng khoa, chỉ định thuốc nhắm trúng đích, phác đồ duy nhất còn có thể kéo dài sự sống cho chị. Chi phí điều trị là 100 triệu đồng mỗi tháng, không được bảo hiểm y tế chi trả. Chị lắc đầu.
“Thêm một ngày là thêm hàng chục triệu đồng. Sức cùng lực kiệt, tôi không thể tiếp tục”, chị nói với bác sĩ Nam trước khi rời bệnh viện.
Ba năm trước đó, con trai chị mất vì ung thư xương. Hôn nhân tan vỡ ngay sau đó. “Tiên lượng bệnh rất nặng, lại sống một mình. Bài toán kinh tế là tảng đá đè nặng lên ý chí điều trị của chị ấy”, bác sĩ Nam chia sẻ.
Tại Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, bác sĩ Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm, gặp một bệnh nhân 38 tuổi ở Hà Nội vừa nhận kết quả ung thư phổi di căn xương và gan. Liệu pháp miễn dịch có thể kéo dài sự sống thêm nhiều năm, nhưng chi phí dao động 50 đến 70 triệu đồng mỗi tháng. Để duy trì điều trị lâu dài, gia đình cần chuẩn bị vài tỷ đồng, trong khi “gom được chục triệu đi khám đã là chật vật”. Họ từ chối.
“Người bệnh nói với tôi rằng căn bệnh này như một lời nguyền. Họ từ bỏ không phải vì không muốn sống, mà vì không đủ tiền”, bác sĩ Phương nhớ lại.
Việt Nam hiện có khoảng 180.000 ca ung thư mới mỗi năm, theo số liệu của GLOBOCAN 2022. Chi phí điều trị trung bình tại Bệnh viện K vượt 176 triệu đồng mỗi năm cho một bệnh nhân, trong đó bảo hiểm y tế chỉ chi trả khoảng 52 triệu đồng. Phần còn lại, hơn 124 triệu đồng, tức gần 70% tổng chi phí, người bệnh phải tự bỏ túi. Con số này gần gấp đôi ngưỡng 30 đến 40% mà Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo để tránh rơi vào “thảm họa tài chính”. Bộ Y tế đặt mục tiêu đưa tỷ lệ này xuống dưới 30% vào năm 2030, song khoảng cách vẫn còn rất xa.
Gánh nặng đó không chỉ đè lên người bệnh. Một nghiên cứu năm 2017 của nhóm tác giả Đại học Y tế Công cộng, khảo sát gần 2.000 bệnh nhân tại ba trung tâm ung thư lớn nhất cả nước, chỉ ra rằng các gia đình có người thân mắc ung thư đối mặt nguy cơ nghèo hóa cao gấp 2,3 lần so với các hộ khác. Sau một năm phát hiện bệnh, 22% trong số này rơi vào khó khăn kinh tế nghiêm trọng: 34% không đủ tiền mua thuốc, 15% không có tiền mua thức ăn, gần 80% phải đi vay mượn để tiếp tục điều trị.
Nguyên nhân cốt lõi nằm ở khoảng trống giữa tốc độ đổi mới của y học và tốc độ cập nhật danh mục bảo hiểm. Các liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch thế hệ mới có thể kéo dài sự sống thêm nhiều năm, nhưng phần lớn vẫn nằm ngoài danh mục chi trả của bảo hiểm y tế. Quỹ BHYT vốn chịu áp lực cân đối thu chi, trong khi chi phí để đưa một loại thuốc ung thư mới vào danh mục đòi hỏi quy trình đánh giá công nghệ y tế kéo dài và chặt chẽ. Kết quả là bệnh nhân phải tự xoay xở với những hóa đơn vượt xa khả năng chi trả.
Bác sĩ Ngô Văn Tỵ, khoa Ung bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nói nhiều bệnh nhân từ bỏ điều trị không phải vì hết hy vọng, mà vì không muốn tiêu nốt đồng tiền cuối cùng của gia đình. “Đi tiếp hay dừng lại trở thành một trong những quyết định khó khăn nhất mà chúng tôi phải cùng bệnh nhân đối mặt”, ông nói.
Trước thực tế đó, PGS.TS. Vũ Anh Hải, Giám đốc Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Quân y 103, nhấn mạnh một nguyên tắc mà ông cho là bị hiểu sai phổ biến: trong điều trị ung thư, “đúng” quan trọng hơn “đắt”. Các liệu pháp miễn dịch thường chỉ được xem xét khi phác đồ chuẩn thất bại. Nếu chọn ngay con đường tốn kém nhất từ đầu mà không tính đến lộ trình dài hạn, bệnh nhân có thể kiệt sức tài chính trước khi kịp đi hết liệu trình. “Bác sĩ luôn phải cân nhắc giải pháp tối ưu cho từng người. Không bao giờ là hết đường, bởi y học hiện đại có rất nhiều lựa chọn dự phòng”, ông nói.
Một tín hiệu tích cực đang xuất hiện ở phía cung ứng thuốc. Năm 2024, Việt Nam cấp phép nhập khẩu Pembrolia, thuốc miễn dịch có hoạt chất pembrolizumab sản xuất tại Nga, với giá khoảng 18 triệu đồng mỗi lọ, thấp hơn đáng kể so với mức 60 triệu đồng của biệt dược gốc Keytruda cùng hàm lượng. Bệnh viện K đang xúc tiến kế hoạch đấu thầu mua sắm loại thuốc này. Việt Nam hiện lưu hành 99 loại thuốc trị ung thư, Bộ Y tế đang trong quá trình sửa đổi danh mục thuốc được bảo hiểm chi trả, dù chưa có mốc thời gian cụ thể cho các loại thuốc thế hệ mới.
Song, PGS Hải cho rằng giải pháp căn bản nhất không nằm ở chỗ chạy theo chi phí điều trị giai đoạn muộn, mà ở việc phát hiện bệnh sớm. Ung thư phổi tìm thấy ở giai đoạn đầu có thể xử lý bằng một ca phẫu thuật triệt căn, hoặc xạ trị định vị thân (SBRT) với kết quả tương đương cho bệnh nhân không thể phẫu thuật. Ung thư vú giai đoạn sớm chỉ cần phẫu thuật bảo tồn một phần. Nhiều ca ung thư đại trực tràng phát hiện sớm chỉ cần cắt bỏ khối u, không cần hóa chất. “Ở giai đoạn đầu, điều trị có thể coi là khỏi hẳn. Bệnh nhân không phải lo lắng gì trong vòng năm năm hoặc lâu hơn”, ông khẳng định.
Bác sĩ Tỵ bổ sung thêm một cảnh báo không ít người vì sợ chi phí y tế mà tìm đến thuốc Nam, thảo dược được quảng cáo là rẻ và ít độc hại hơn hóa trị, dù hiệu quả chưa được chứng minh lâm sàng. Sự chần chừ đó có thể đánh mất khoảng thời gian can thiệp hiệu quả nhất.
Bác sĩ Nam vẫn nhớ ánh mắt người phụ nữ 32 tuổi hôm rời phòng khám. Chị không khóc, chỉ nói bằng giọng bình thản rằng “cần sống đến cuối năm để làm đám giỗ cho con trai”. “Đó là tất cả những gì chị còn đủ sức mong”, ông Nam nói.
Đây là nguồn dinh dưỡng phong phú, hỗ trợ sức khỏe tim mạch, xây dựng cơ bắp, kiểm soát cân nặng và tiêu hóa. Chúng cũng cung cấp kẽm, magie và folate, góp phần giảm cholesterol và nguy cơ ung thư đại tràng.
Các loại đậu
Đây là nguồn dinh dưỡng phong phú, hỗ trợ sức khỏe tim mạch, xây dựng cơ bắp, kiểm soát cân nặng và tiêu hóa. Chúng cũng cung cấp kẽm, magie và folate, góp phần giảm cholesterol và nguy cơ ung thư đại tràng.
Rau xanh
Khi sang tuổi 30, nam giới nên ưu tiên nạp nhiều rau xanh như bina, cải xoăn, bông cải xanh... vào chế độ ăn hằng ngày. Chúng giàu vitamin A, chất chống oxy hóa mạnh có tác dụng chống viêm. Tình trạng viêm có thể tăng lên ở độ tuổi này, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim, đột quỵ và một số loại ung thư.
Rau xanh
Khi sang tuổi 30, nam giới nên ưu tiên nạp nhiều rau xanh như bina, cải xoăn, bông cải xanh... vào chế độ ăn hằng ngày. Chúng giàu vitamin A, chất chống oxy hóa mạnh có tác dụng chống viêm. Tình trạng viêm có thể tăng lên ở độ tuổi này, làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim, đột quỵ và một số loại ung thư.
Măng tây
Loại rau này chứa folate và vitamin B6 giúp tăng ham muốn, vitamin E hỗ trợ duy trì hormone testosterone. Các chất chống oxy hóa có thể góp phần bảo vệ sức khỏe tuyến tiền liệt. Folate còn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển tế bào hồng cầu và tạo DNA mới.
Loại rau này chứa folate và vitamin B6 giúp tăng ham muốn, vitamin E hỗ trợ duy trì hormone testosterone. Các chất chống oxy hóa có thể góp phần bảo vệ sức khỏe tuyến tiền liệt. Folate còn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển tế bào hồng cầu và tạo DNA mới.
Việt quất
Loại quả này có đặc tính chống viêm mạnh và cung cấp nhóm hợp chất gọi là polyphenol, giúp giảm viêm trong toàn cơ thể, ngủ ngon hơn. Trộn việt quất tươi với sữa chua, yến mạch cho bữa sáng hoặc thêm vào sinh tố để tận dụng tối đa lợi ích dinh dưỡng.
Việt quất
Loại quả này có đặc tính chống viêm mạnh và cung cấp nhóm hợp chất gọi là polyphenol, giúp giảm viêm trong toàn cơ thể, ngủ ngon hơn. Trộn việt quất tươi với sữa chua, yến mạch cho bữa sáng hoặc thêm vào sinh tố để tận dụng tối đa lợi ích dinh dưỡng.
Khoai tây
Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ USDA, khoai tây rất giàu kali. Một củ khoai tây cỡ vừa có thể cung cấp lượng kali gấp hơn hai lần so với một quả chuối, góp phần kiểm soát huyết áp.
Khoai tây
Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ USDA, khoai tây rất giàu kali. Một củ khoai tây cỡ vừa có thể cung cấp lượng kali gấp hơn hai lần so với một quả chuối, góp phần kiểm soát huyết áp.
Cà phê
Cà phê chứa chất chống oxy hóa cao có thể làm chậm quá trình lão hóa sinh học và kéo dài tuổi thọ. Uống một hoặc hai tách mỗi ngày sau tuổi 30 có lợi vì hỗ trợ bảo vệ cơ thể trước nhiều loại ung thư, bệnh tim mạch, sa sút trí tuệ, bệnh gan, thậm chí tiểu đường. Nên ưu tiên cà phê nguyên chất, không thêm đường, sữa hoặc chất béo nhân tạo.
Cà phê
Cà phê chứa chất chống oxy hóa cao có thể làm chậm quá trình lão hóa sinh học và kéo dài tuổi thọ. Uống một hoặc hai tách mỗi ngày sau tuổi 30 có lợi vì hỗ trợ bảo vệ cơ thể trước nhiều loại ung thư, bệnh tim mạch, sa sút trí tuệ, bệnh gan, thậm chí tiểu đường. Nên ưu tiên cà phê nguyên chất, không thêm đường, sữa hoặc chất béo nhân tạo.
Sữa chua
Khả năng hấp thụ canxi và mật độ xương giảm dần từ độ tuổi 25-30, do đó bổ sung đủ canxi góp phần duy trì sức khỏe tốt hơn. Không chỉ là nguồn chứa canxi mà sữa chua còn cung cấp vitamin K2 dồi dào, giúp đưa canxi vào xương, giữ cơ thể khỏe mạnh.
Sữa chua
Khả năng hấp thụ canxi và mật độ xương giảm dần từ độ tuổi 25-30, do đó bổ sung đủ canxi góp phần duy trì sức khỏe tốt hơn. Không chỉ là nguồn chứa canxi mà sữa chua còn cung cấp vitamin K2 dồi dào, giúp đưa canxi vào xương, giữ cơ thể khỏe mạnh.
Sáng 18-4, Sở Y tế TP.HCM thông báo kết quả trong ngày đầu tiên khám sức khỏe, khám sàng lọc cho người dân tại 168 phường, xã, đặc khu trên toàn địa bàn, với sự tham gia của hơn 100 bệnh viện và trung tâm y tế vào ngày 17-4.
Theo đó có tổng cộng 29.687 lượt người dân tham gia khám trong ngày, với sự tham gia của hơn 100 bệnh viện và trung tâm y tế.
Nhiều người lần đầu tiên được phát hiện bệnh lý hoặc yếu tố nguy cơ, từ đó được tư vấn điều trị sớm, chuyển khám chuyên khoa hoặc tiếp tục theo dõi tại tuyến cơ sở.
Kết quả ghi nhận 19.088 trường hợp có vấn đề sức khỏe, chiếm 64,3% số người được khám. Trong đó có 10.634 người cần tiếp tục theo dõi tại trạm y tế, 8.447 trường hợp được chỉ định khám chuyên khoa, chuyển tuyến hoặc điều trị tiếp.
Các điểm khám triển khai nhiều chuyên khoa như ung thư, phụ sản, tim mạch, mắt, răng hàm mặt, hô hấp, tai mũi họng, da liễu, viêm gan B, viêm gan C... Qua đó phát hiện thêm nhiều trường hợp bất thường cần can thiệp sớm.
Theo ghi nhận tại nhiều địa phương, đông đảo người dân, đặc biệt là người cao tuổi, đã đến trạm y tế từ sớm để được khám.
Nhiều người bày tỏ phấn khởi khi được bác sĩ từ các bệnh viện lớn trực tiếp khám ngay gần nơi cư trú, không phải di chuyển xa và không mất chi phí.
PGS Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho rằng đây là bước đi quan trọng trong lộ trình xây dựng hệ thống y tế chủ động, tăng cường y tế cơ sở và tiến tới mục tiêu quản lý sức khỏe người dân theo vòng đời trên toàn địa bàn TP.HCM. Nhiều bệnh viện lớn trực tiếp khám ngay gần nơi cư trú, người dân không phải di chuyển xa và không mất chi phí.
Kết quả trên cho thấy mô hình khám sức khỏe, khám tầm soát tại cộng đồng mang lại hiệu quả rõ rệt: giúp người dân phát hiện bệnh sớm, giảm nguy cơ bệnh nặng, đồng thời hỗ trợ phân luồng điều trị và giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên.
Đây cũng là bước đi quan trọng trong lộ trình xây dựng hệ thống y tế chủ động, tăng cường y tế cơ sở và tiến tới mục tiêu quản lý sức khỏe người dân theo vòng đời trên toàn địa bàn TP.HCM.
Theo Viện Dinh dưỡng, bệnh gan nhiễm mỡ (không do rượu) là tình trạng tích tụ mỡ (trên 5% trọng lượng gan) ở những người không uống hoặc chỉ uống rất ít rượu, và không có nguyên nhân thứ phát nào khác (vi rút, thuốc, bệnh chuyển hóa…). Tỷ lệ mắc bệnh gan nhiễm mỡ cao hơn ở người béo phì, đái tháo đường thể 2, rối loạn lipid máu. Bệnh có liên quan đến kháng insulin, rối loạn chuyển hóa lipid và glucose.
Về nguyên tắc chung chế độ ăn cho người có bệnh lý gan nhiễm mỡ, TS-BS Bùi Thị Thúy, Khoa Khám tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng, lưu ý cần hạn chế lượng chất béo, do chất béo cung cấp lượng calo cao và tăng nguy cơ thừa cân béo phì. Trong đó, cần thay thế chất béo bão hòa (có trong mỡ heo, mỡ bò, bơ, phô mai, sữa nguyên kem, da gia cầm, dầu dừa, dầu cọ...) và chất béo chuyển hóa (có trong đồ chiên) bằng chất béo không bão hòa, đặc biệt là omega-3, là các chất có thể làm giảm nguy cơ bệnh lý tim mạch.
Nên sử dụng nguồn chất béo lành mạnh, từ các loại hạt như hạt óc chó, hạnh nhân, hoặc mè (15 - 20 gram/ngày). Ngoài ra, người trưởng thành nên ăn cá béo (cá hồi, cá thu, cá mòi) ít nhất 2 - 3 lần mỗi tuần để bổ sung a xít béo omega-3 có lợi cho tim mạch và gan.
Cần tăng cường các thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp như rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, đậu đỗ và một số loại trái cây lê, cam, táo, ổi, bưởi. Người trưởng thành cũng nên ăn từ 2 - 3 phần trái cây tươi mỗi ngày (mỗi phần khoảng 80 - 100 gram).
Đồng thời, tránh các loại thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường đơn, đặc biệt là fructose. Fructose có trong nước ngọt có đường, đồ uống thể thao, trà có đường và các loại nước trái cây.
Tập trung thay đổi lối sống bao gồm ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, duy trì cân nặng hợp lý và ngủ đủ giấc là cách tốt nhất ngăn ngừa tổn thương gan khởi phát khi bệnh gan nhiễm mỡ ở giai đoạn đầu.
