Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết gan là “bộ lọc trung tâm”, “nhà máy xử lý”, chuyển hóa, khử độc rồi thải ra ngoài. Nhiều người có thói quen uống đa vitamin buổi sáng, trưa uống thêm viên giải độc gan, chiều uống collagen, tối uống viên ngủ ngon, thêm thực phẩm giảm cân hoặc tăng cơ. Mỗi loại chứa vài chục hoạt chất, phần lớn đi qua gan.
Khi chúng ta cùng lúc uống nhiều loại viên bổ, dùng liều cao hoặc kéo dài, gan bị quá tải, các tế bào gan bắt đầu tổn thương, men gan tăng, lâu dài có thể dẫn đến viêm gan, xơ gan, thậm chí suy gan.
Ví dụ, Vitamin A là một chất bổ sung đã được khuyên dùng để tăng cường sức khỏe của mắt và hỗ trợ hệ thống miễn dịch. Theo khuyến nghị của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA), nam giới nên sử dụng 900 mg vitamin A mỗi ngày, phụ nữ nên dùng 700 mg mỗi ngày. Nếu dùng hơn 3.000 mg mỗi ngày, bạn có thể bị ngộ độc. Trong quá trình điều tra, truyền thông quốc tế đã tìm thấy một số loại thực phẩm chức năng chứa tới 7.500 mg vitamin A trong một viên thuốc.
Vitamin E là chất bổ sung được khuyên dùng để tăng cường miễn dịch. Nó được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm như đậu phộng, hạnh nhân, trái xoài hoặc kiwi. Tuy nhiên, Viện Y tế Quốc gia (NIH) khuyến nghị người trưởng thành chỉ nên bổ sung 15 mg vitamin E mỗi ngày thông qua chế độ ăn uống. Nếu dùng hơn 1.000 mg chất dinh dưỡng này, bạn có nguy cơ bị nhiễm độc, triệu chứng là yếu cơ, tiêu chảy và buồn nôn.
Nguy hiểm hơn, nhiều sản phẩm quảng cáo “công thức độc quyền”, “chiết xuất bí truyền”, nhưng không ghi rõ liều lượng từng thành phần. Điều này khiến bác sĩ rất khó đánh giá nguy cơ, còn gan thì phải xử lý một “hỗn hợp hóa học” không rõ nồng độ.
Các loại viên tăng cơ, tăng sức mạnh, “đốt mỡ giữ cơ” tiềm ẩn nhiều mối nguy hiểm. Các sản phẩm giảm cân, “thanh lọc gan”, “detox cơ thể” thường chứa hỗn hợp thảo dược: chiết xuất trà xanh, Garcinia cambogia, usnic acid, diệp hạ châu, cây kế sữa liều cao, đại hoàng… Nhiều thành phần trong đó đã được ghi nhận trong các ca viêm gan cấp, hoại tử tế bào gan, rối loạn men gan, phản ứng quá mẫn.
“Tổn thương gan do vitamin và thực phẩm chức năng khởi đầu rất âm thầm. Người dùng vẫn thấy “khỏe”, chỉ khi khám sức khỏe định kỳ mới phát hiện men gan tăng”, bác sĩ nói.
Hiện chưa có thuốc đặc hiệu cho hầu hết trường hợp tổn thương gan do thực phẩm chức năng (ngoại trừ ngộ độc paracetamol). Phác đồ chủ yếu tập trung vào thuốc hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng, theo dõi định kỳ. Song song, bác sĩ sẽ tư vấn thay đổi lối sống không uống rượu bia, không hút thuốc, ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, vận động nhẹ nhàng hằng ngày để giảm mỡ gan, tăng tuần hoàn.
Mọi người cần tham khảo ý kiến của các chuyên gia y tế trước khi sử dụng vitamin. Không tự ý mua thuốc, vitamin để uống theo thói quen. Không tự mua nhiều loại uống chồng chéo, không tin hoàn toàn vào quảng cáo “detox gan”, “giảm cân cấp tốc”, “tăng cơ thần tốc”. Sản phẩm nên được bảo quản cẩn thận trong lọ kín, có nhãn ghi tên thuốc, hạn sử dụng rõ ràng. Để sản phẩm ngoài tầm nhìn và tầm tay với của trẻ, tốt nhất là để trong tủ có khóa an toàn.
Một số nhóm thực sự có lợi khi bổ sung là phụ nữ chuẩn bị mang thai và đang mang thai (acid folic, sắt…), người cao tuổi (dễ thiếu vitamin D, B12), người có bệnh lý tiêu hóa, kém hấp thu, sau phẫu thuật đường ruột, trẻ em suy dinh dưỡng…
Duy trì một chế độ ăn uống khoa học, lối sống và làm việc phù hợp, lành mạnh. Uống đủ nước, không ăn mặn, hạn chế đồ ăn nhanh và lạm dụng thức uống có cồn, nói không với thuốc lá. Tập thể dục thể thao hàng ngày tùy theo tình trạng sức khỏe từng cá nhân. Chủ động đi khám kiểm tra sức khỏe định kỳ và tầm soát bệnh thận ít nhất một lần/năm.
Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí khoa học Molecular Nutrition & Food Research vừa phát hiện tác động đáng lưu tâm của bánh mì đối với cân nặng và chuyển hóa.
Nghiên cứu do Đại học Osaka Metropolitan (Nhật Bản) dẫn đầu đã phân tích ảnh hưởng của bánh mì đối với trọng lượng cơ thể và mô mỡ.
Trong nghiên cứu, chuột được chia thành các nhóm ăn theo chế độ ngũ cốc tiêu chuẩn lành mạnh hoặc chế độ ăn từ bột mì, bao gồm bánh mì đơn giản, bột mì nướng và bột gạo nướng. Các nhà khoa học sau đó theo dõi cân nặng cũng như khả năng đốt cháy calo của chuột khi nghỉ ngơi và vận động.
Kết quả cho thấy nhóm ăn chế độ bột mì, bao gồm bánh mì, có mức đốt cháy calo tổng thể thấp hơn. Đồng thời, chế độ ăn này còn kích hoạt các gien liên quan đến quá trình chuyển carbohydrate thành chất béo, theo trang tin khoa học Science Alert..
Sau 9 tuần, chuột ăn nhiều bột mì còn có nồng độ insulin và leptin tăng cao. Đây là các hormone đóng vai trò quan trọng trong chuyển hóa và kiểm soát cảm giác thèm ăn. Dù vậy, mức đường huyết và triglyceride của nhóm này vẫn tương đương nhóm đối chứng.
Đáng chú ý, khi quay lại chế độ ăn tiêu chuẩn, tình trạng tăng cân của chuột dừng lại và các thay đổi chuyển hóa cũng dần đảo ngược.
Các nhà nghiên cứu cho rằng bánh mì có thể làm chậm “động cơ chuyển hóa” của cơ thể, khiến cơ thể ưu tiên tích trữ chất béo ngay cả khi lượng calo nạp vào không thay đổi.
Để ăn bánh mì mà vẫn kiểm soát cân nặng, nên ưu tiên bánh mì nguyên cám 100% giàu chất xơ hoặc bánh mì ít ruột. Đồng thời cần kiểm soát khẩu phần, khoảng 1 - 2 lát hoặc dưới 1 ổ cỡ vừa mỗi lần ăn.
Bánh mì cũng nên kết hợp cùng nguồn đạm nạc như thịt gà, trứng hoặc chất béo lành mạnh như quả bơ để giúp làm chậm quá trình tiêu hóa và tăng cảm giác no. Ngoài ra, bánh mì đen thường là lựa chọn tốt hơn bánh mì trắng tinh chế. Điều quan trọng vẫn là kiểm soát tổng lượng calo hằng ngày để duy trì cân bằng năng lượng, theo trang tin sức khỏe Healthline.
Nước tiểu nổi bọt có thể do dòng tiểu mạnh, tiểu gấp, nước tiểu cô đặc do uống ít nước, nhịn tiểu lâu, hoặc trong bồn cầu còn chất tẩy rửa. Lúc này, bọt xuất hiện thoáng qua và tan nhanh.
Tuy nhiên, nếu nước tiểu thường xuyên có nhiều bọt, bọt dày, lâu tan, đặc biệt kèm theo phù mi mắt buổi sáng, phù chân, tăng huyết áp, đái tháo đường, tiểu máu, mệt nhiều, thì nên đi khám.
Thận có nhiệm vụ lọc máu nhưng vẫn giữ lại những chất quan trọng như albumin/protein. Khi hàng rào lọc của thận bị tổn thương, protein có thể lọt qua và đi ra nước tiểu, chính protein này có thể làm nước tiểu dễ tạo bọt hơn.
Tuy nhiên, không phải có protein niệu là gây tiểu bọt và ngược lại, tiểu bọt chỉ là dấu hiệu có thể gợi ý và liên quan với protein niệu chứ không đủ nhạy và không đủ đặc hiệu để chẩn đoán. Protein niệu đôi khi có thể tăng thoáng qua sau sốt, mất nước, vận động nặng hoặc nhiễm trùng...
Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ chỉ định kiểm tra một số xét nghiệm cơ bản như:
Tổng phân tích nước tiểu để xem có protein, hồng cầu có bất thường.
Tỷ lệ albumin/creatinin niệu để phát hiện tổn thương thận sớm.
Creatinin máu và eGFR để đánh giá chức năng lọc của thận.
Đo huyết áp, kiểm tra đường máu nếu có yếu tố nguy cơ....
Cơm trắng được làm từ gạo đã xay xát kỹ. Quá trình xay xát đã loại bỏ lớp cám và mầm gạo. Do đó, lượng chất xơ trong hạt cơm đã giảm đáng kể. Điều này khiến tinh bột trong cơm trắng được tiêu hóa nhanh hơn và đường glucose đi vào máu nhanh hơn, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Trong khi đó, bắp nguyên hạt thường giữ lại lớp vỏ ngoài chứa chất xơ. Đồng thời, hạt bắp cũng chứa một lượng nhỏ protein, vitamin nhóm B, magiê và các chất chống ô xy hóa như lutein và zeaxanthin. Chất xơ giúp làm chậm quá trình tiêu hóa tinh bột, từ đó đường hấp thu vào máu chậm hơn.
Bắp ngọt có chỉ số đường huyết (GI) khoảng 52 - 55, thuộc nhóm trung bình. Trong khi đó, cơm trắng có chỉ số đường huyết khoảng 73 và cao hơn đáng kể.
Điều này cho thấy trong nhiều trường hợp, bắp nguyên hạt có thể khiến đường huyết tăng chậm hơn so với cơm trắng. Tuy nhiên, chỉ số đường huyết không phải yếu tố duy nhất quyết định mức tăng đường huyết sau ăn.
Khẩu phần ăn thực tế cũng rất quan trọng. Một trái bắp luộc cỡ vừa thường chứa 25 - 30 gram carbohydrate. Lượng carbohydrate này gồm tinh bột, đường tự nhiên và chất xơ. Trong khi đó, một chén cơm trắng đầy có thể chứa khoảng 40 - 45 gram carbohydrate, chủ yếu là tinh bột và rất ít chất xơ.
Nếu chỉ ăn một trái bắp vừa phải, lượng tinh bột có thể thấp hơn một phần cơm thông thường. Nhưng nếu ăn 2 - 3 trái bắp lớn trong 1 bữa, tổng lượng tinh bột và đường nạp vào có thể tương đương hoặc thậm chí cao hơn cơm trắng.
Do đó, để ước tính đường huyết sau bữa ăn có tăng hay không, chúng ta không chỉ dựa vào chỉ số đường huyết của món ăn mà còn cả khẩu phần ăn. Nói cách khác, ngay cả khi bắp có chỉ số đường huyết thấp hơn cơm trắng nhưng nếu ăn quá nhiều vẫn có thể khiến đường huyết tăng đáng kể.
Ngoài lượng ăn, cách chế biến cũng tạo ra khác biệt lớn. Bắp luộc hoặc hấp nguyên trái thường là lựa chọn tốt hơn vì giữ được chất xơ tự nhiên. Trong khi đó, các sản phẩm chế biến từ bắp như bắp rang bơ nhiều đường, ngũ cốc bắp ăn sáng hoặc tinh bột bắp tinh chế có thể khiến đường huyết tăng nhanh hơn.
Những người bị tiền tiểu đường, tiểu đường loại 2, đang giảm cân hoặc có chất béo trung tính cao nên chú ý hơn đến lượng bắp tiêu thụ. Điều này không có nghĩa là phải loại bỏ hoàn toàn bắp khỏi chế độ ăn mà quan trọng là theo dõi tổng lượng tinh bột trong ngày, từ đó lựa chọn cách ăn phù hợp, theo Eating Well.
