Testosterone là một hormone thuộc nhóm androgen, được sản xuất chủ yếu ở tinh hoàn (nam), buồng trứng (nữ) và tuyến thượng thận. Đây được xem là hormone sinh dục chính ở nam giới, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các đặc điểm nam tính.
Testosterone chịu trách nhiệm cho râu, lông mặt và cơ bắp phát triển ở nam giới. Ở nữ giới, testosterone giúp duy trì sức khỏe xương, hệ sinh sản và góp phần vào ham muốn tình dục. Nồng độ testosterone thấp có thể gây vô sinh ở nam, trong khi nồng độ cao ở nữ có thể gây rối loạn rụng trứng. Nồng độ hormone này có thể được kiểm tra bằng xét nghiệm máu, thường là một phần trong đánh giá vô sinh.
Vai trò
Phát triển tinh trùng: Testosterone cần thiết cho quá trình sản xuất tinh trùng trong tinh hoàn. Tuy nhiên, điều cần thiết phải là yếu tố cân bằng, mức quá cao hoặc quá thấp đều có thể gây giảm số lượng tinh trùng.
Chịu trách nhiệm các đặc điểm sinh dục phụ ở nam: Bao gồm sự phát triển của lông mặt và lông cơ thể, giọng nói trầm hơn, tăng khối lượng cơ, kích thước xương lớn hơn và sự phân bố mỡ trong cơ thể.
Trẻ sơ sinh có mức testosterone tương tự nhau. Chỉ đến tuổi dậy thì, các bé trai mới bắt đầu sản xuất lượng testosterone cao hơn đáng kể, dẫn đến sự phát triển các đặc điểm sinh dục phụ ở nam.
Nữ giới có mức testosterone cao bất thường có thể gặp tình trạng mọc lông mặt, rụng tóc kiểu nam và vô sinh. Mức testosterone cao cũng liên quan đến mụn trứng cá ở mọi giới.
Hỗ trợ sự phát triển của trứng: Androgen đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nang noãn và quá trình sản xuất estrogen.
Hỗ trợ chức năng não: Hormone này liên quan đến trí nhớ, khả năng học tập và tư duy không gian.
Điều hòa cảm nhận đau và cảm xúc: Testosterone có thể ảnh hưởng đến ngưỡng chịu đau và khả năng nhận biết cảm xúc của người khác.
Duy trì ham muốn tình dục: Nồng độ testosterone cao thường đi kèm với ham muốn tình dục mạnh hơn.
Tăng khối lượng cơ: Nam giới có xu hướng phát triển cơ bắp nhiều hơn nữ giới do có mức testosterone cao hơn.
Xét nghiệm testosterone
Nên xét nghiệm vào buổi sáng để đảm bảo độ chính xác. Testosterone trong máu gồm hai dạng: tự do và liên kết (chiếm khoảng 98%). Bác sĩ sẽ dựa vào cả hai chỉ số để đánh giá.
Mức testosterone bình thường là bao nhiêu?
Nồng độ testosterone được xác định qua xét nghiệm máu và thay đổi trong ngày, thường cao nhất vào buổi sáng (đặc biệt ở nam dưới 45 tuổi).
Nam giới (≥19 tuổi):
Nữ giới (≥19 tuổi):
Mức hormone này có thể thay đổi theo thời gian trong ngày và độ tuổi, đặc biệt ở nam giới trẻ thường cao vào buổi sáng và giảm dần về chiều.
Dấu hiệu testosterone thấp
Mức testosterone thấp, còn gọi là “low T”, có thể gây ra nhiều triệu chứng ở nam giới bao gồm:
Nguyên nhân suy giảm testosterone
Mặc dù testosterone giảm dần theo tuổi là điều tự nhiên, nhưng một số yếu tố khác cũng có thể khiến hormone này suy giảm. Chấn thương tinh hoàn và các phương pháp điều trị ung thư như hóa trị hoặc xạ trị có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình sản xuất testosterone. Mức testosterone bất thường (cao hoặc thấp) đều ảnh hưởng đến sức khỏe.
Ở nam, testosterone thấp có thể do các yếu tố gồm:
Testosterone cao ở nam có thể do các nguyên nhân gồm:
Nguyên nhân phổ biến nhất gây testosterone thấp ở nữ là do mãn kinh. Còn mức cao có thể do hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh, u buồng trứng hoặc tuyến thượng thận, lạm dụng steroid…
Bổ sung hormone
Testosterone kê đơn được dùng để điều trị các tình trạng liên quan đến suy sinh dục ở nam giới và dậy thì muộn ở bé trai. Testosterone cũng được sử dụng trong điều trị cho người chuyển giới nam. Các dạng sử dụng gồm gel, dung dịch bôi ngoài, miếng dán, viên cấy dưới da, tiêm hoặc viên uống.
Bổ sung testosterone quá mức, đặc biệt khi dùng không đúng chỉ định, có thể làm giảm khả năng sinh sản và tăng nguy cơ một số vấn đề tim mạch như huyết áp cao, cục máu đông. Cơ quan quản lý như FDA chỉ chấp thuận sử dụng testosterone trong điều trị suy sinh dục do bệnh lý, không khuyến nghị dùng cho tình trạng suy giảm hormone do lão hóa tự nhiên. Việc sử dụng cần được bác sĩ đánh giá kỹ, tuyệt đối không tự ý dùng vì có thể gây hại cho sức khỏe.
Tối 28-4, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã có văn bản gửi Sở An toàn thực phẩm TP.HCM về việc điều tra, xử lý vụ ngộ độc thực phẩm trên địa bàn TP.HCM.
Theo đó, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) nhận được thông tin từ ngày 25-4 đến ngày 27-4, bệnh viện trên địa bàn TP đã tiếp nhận 25 trường hợp có các triệu chứng rối loạn tiêu hóa như đau bụng, tiêu chảy, nôn ói, một số ca kèm sốt… nghi ngờ bị ngộ độc thực phẩm tại Trường tiểu học Đặng Thùy Trâm, phường Tân Thuận (TP.HCM).
Trước tình hình trên, Cục An toàn thực phẩm đề nghị Sở An toàn thực phẩm TP.HCM chỉ đạo các đơn vị chức năng chỉ đạo gấp các bệnh viện có bệnh nhân đang điều trị, tập trung nguồn lực tích cực điều trị cho bệnh nhân ngộ độc thực phẩm không để ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.
Đồng thời tổ chức điều tra, truy xuất nguồn gốc thực phẩm để xác định rõ nguồn cung cấp nguyên liệu, thực phẩm nghi ngờ gây ngộ độc; lấy mẫu thực phẩm, bệnh phẩm để xét nghiệm tìm nguyên nhân; điều tra, xử lý nghiêm các vi phạm quy định về an toàn thực phẩm (nếu có).
Phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong các cơ sở giáo dục.
Bên cạnh đó, nâng cao nhận thức về vai trò, trách nhiệm của hiệu trưởng nhà trường trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm khi tổ chức các hoạt động bếp ăn tập thể trong trường học.
Tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn kiến thức bảo đảm an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng, tập trung truyền thông vào nhóm cơ sở kinh doanh bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố.
Theo dõi, cập nhật diễn biến tình hình vụ ngộ độc, thực hiện báo cáo nhanh theo hướng dẫn, chủ động truyền thông thông tin vụ việc và sớm công khai kết quả điều tra ngộ độc thực phẩm, đồng thời báo cáo về Cục An toàn thực phẩm theo quy định.
Cùng ngày Bệnh viện Nhi đồng 2 cho biết tính đến 15h cùng ngày, nơi đây tiếp nhận 13 ca tới khám. Trong đó một ca điều trị ngoại trú, 12 ca nhập viện điều trị nội trú. Hiện tình trạng sức khỏe của các bệnh nhân ổn định, đang dùng kháng sinh tĩnh mạch.
Đáng chú ý, theo bệnh viện, kết quả xét nghiệm mẫu phân của một ca bệnh phát hiện vi khuẩn Salmonella spp.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health, khác với bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần thường khó nhận diện. Đó có thể chỉ là những câu nói lặp đi lặp lại như "anh chẳng làm được gì ra hồn", "đàn ông gì mà yếu vậy", hay những so sánh, mỉa mai kéo dài hoặc sự lạnh nhạt.
Những lời tưởng chừng "bình thường" lúc nóng giận nhưng nếu lặp lại lâu ngày có thể gây tổn thương sâu sắc. Khi ấy người đàn ông dần mất cảm giác được tôn trọng và không còn thấy an toàn trong chính ngôi nhà của mình.
Nhiều người đàn ông vẫn đi làm và sinh hoạt bình thường, nhưng khi về nhà lại sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài, nói gì cũng bị bắt bẻ, làm gì cũng bị chê, thậm chí trong những khoảnh khắc gần gũi cũng bị mỉa mai. Lâu dần, họ trở nên ít nói, mất ngủ, ngại giao tiếp, né tránh về nhà, đồng thời giảm ham muốn, khó duy trì sự cương hoặc tránh né quan hệ.
Những biểu hiện này dễ bị hiểu lầm là "yếu sinh lý", trong khi thực chất có thể là hệ quả của tổn thương tâm lý kéo dài.
Báo cáo của Chính phủ gửi Quốc hội về kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025 cho thấy tổng số vụ bạo lực gia đình giảm, nhưng số nam giới là nạn nhân tăng. Điều này khiến nhiều người phải nhìn lại một định kiến đã tồn tại từ lâu, rằng đàn ông thường được mặc định là người mạnh hơn, chịu đựng tốt hơn, nên ít khi được nhìn như một nạn nhân.
Thực tế, không ít người đàn ông không bị đánh đập, không có xô xát, nhưng mỗi ngày phải chịu những lời chê bai, hạ thấp từ chính bạn đời. Những tổn thương này âm thầm bào mòn lòng tự trọng, kéo theo suy giảm tâm lý và cuối cùng ảnh hưởng đến cả sinh lý.
Các nghiên cứu cho thấy nam giới là nạn nhân của bạo lực tinh thần thường đối mặt với trầm cảm, stress và lòng tự trọng thấp. Khi một người liên tục bị đánh giá, bị hạ thấp giá trị, họ sẽ khó duy trì trạng thái thư giãn và tự tin - yếu tố quan trọng cho đời sống tình dục.
"Nói cách khác, khi tinh thần luôn ở trạng thái phòng thủ, sinh lý cũng khó vận hành bình thường", bác sĩ Duy phân tích.
Một nghiên cứu trên The Journal of Sexual Medicine cho thấy nam giới bị trầm cảm có nguy cơ rối loạn cương cao hơn đáng kể, và ngược lại, người có rối loạn cương cũng dễ rơi vào trầm cảm. Trong bối cảnh bị bạo lực tinh thần, vòng xoắn này càng dễ hình thành, bởi càng bị chê bai càng tự ti, càng tự ti càng dễ gặp trục trặc, và khi trục trặc xảy ra lại càng cảm thấy thất bại.
Đó là lý do vì sao có những người đàn ông ban đầu không hề có vấn đề sinh lý rõ rệt, nhưng sau một thời gian dài sống trong môi trường nhiều xúc phạm và áp lực cảm xúc, cơ thể bắt đầu "đi xuống". Khi ấy, nếu chỉ nhìn vào triệu chứng sinh lý mà bỏ qua bối cảnh tâm lý, rất dễ điều trị không trúng gốc.
Nhiều người đàn ông không tìm đến bác sĩ vì "yếu", mà vì cảm thấy mệt mỏi, thu mình, không còn muốn trò chuyện hay gần gũi với bạn đời. Tình dục lúc này không còn là sự kết nối mà trở thành áp lực, thậm chí là nỗi sợ.
Theo bác sĩ Duy, khi nam giới có biểu hiện giảm ham muốn, rối loạn cương hoặc né tránh gần gũi trong bối cảnh bị xúc phạm, kiểm soát kéo dài, cần được đánh giá toàn diện. Không nên quy chụp là vấn đề "bản lĩnh" hay xem nhẹ như chuyện riêng trong gia đình.
Chỉ điều trị triệu chứng sinh lý mà bỏ qua yếu tố tâm lý thường không mang lại hiệu quả bền vững. Đôi khi, điều cần can thiệp trước không phải thuốc hay hormone, mà là những tổn thương tinh thần đang âm thầm kéo cơ thể đi xuống.
Lúc này, rạng sáng 5/4, chuyến bay của hãng hàng không Nhật Bản từ TP HCM đi Tokyo đang ở độ cao 10.000 m, còn khoảng 30 phút nữa là hạ cánh xuống sân bay Haneda. Hệ thống loa trên máy bay vang lên bằng ba ngôn ngữ (Anh, Nhật, Việt), tìm kiếm bác sĩ hỗ trợ hành khách gặp sự cố y tế.
Bác sĩ Tiến, công tác tại Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, có mặt trên chuyến bay, vừa dùng xong bữa ăn và đang định nghỉ ngơi. Nghe thông báo, anh lập tức tiến về nơi một phụ nữ đang ngất xỉu được tổ bay đặt nằm nghiêng trên sàn. Sắc mặt bệnh nhân nhợt nhạt, gọi hỏi hoàn toàn không đáp ứng.
Chồng và con trai bệnh nhân đi cùng cho biết bà không có tiền sử đái tháo đường (nguyên nhân dễ dẫn đến hạ đường huyết), không tăng huyết áp, chưa từng bị ngất trước đó. Bác sĩ yêu cầu tiếp viên mang máy đo huyết áp tới, kiểm tra chỉ số của bệnh nhân 70/40 mmHg - mức tụt huyết áp rất sâu.
"Đây là mức huyết áp nguy hiểm", bác sĩ Tiến cho biết, một ngày sau sự việc. Mức huyết áp này có thể gây rối loạn nhịp tim, giảm tưới máu đến các cơ quan trọng yếu như não, tim, thận, dẫn đến những biến chứng khó hồi phục như nhồi máu não hoặc nhồi máu cơ tim.
Trong điều kiện hạn chế trên không, không thể xác định ngay nguyên nhân bệnh nhân tụt huyết áp. Bác sĩ quyết định ưu tiên dùng dung dịch đẳng trương theo các khuyến cáo cấp cứu, cho đến khi tìm được nguyên nhân hoặc có đủ phương tiện có thể chẩn đoán chính xác nguyên nhân.
Trong vali cấp cứu y tế (doctor kit) của tổ bay mang theo có dung dịch truyền đẳng trương (Normal Saline) và kim luồn. Bác sĩ quyết định thiết lập đường truyền tĩnh mạch ngay tại chỗ cho bệnh nhân.
Chuyên ngành chính là chấn thương chỉnh hình, bác sĩ Tiến cho biết những thao tác như đặt đường truyền tĩnh mạch thường xuyên thực hiện thời học bác sĩ nội trú song đã khá lâu anh không đụng đến. Trong khi đó không gian chật hẹp của khoang cabin, máy bay đang giảm độ cao, hơi rung lắc cùng ánh mắt dõi theo của nhiều hành khách xung quanh càng tạo thêm áp lực.
"Lúc đó tôi thực sự có chút lo vì mình không làm việc này hằng ngày, nhưng trong tình huống khẩn cấp, không có nhiều thời gian để chần chừ", bác sĩ Tiến nói với VnExpress, ngày 6/5.
May mắn, thao tác diễn ra trơn tru, kim được đâm vào đúng vị trí và dòng dịch truyền bắt đầu chảy đều. Để cả tổ bay, gồm một tiếp viên người Việt và các tiếp viên người Nhật, có thể phối hợp nhịp nhàng, bác sĩ Tiến chủ động trao đổi hoàn toàn bằng tiếng Anh trong suốt quá trình cấp cứu.
Sau khi thiết lập đường truyền, bác sĩ Tiến ngồi cạnh để theo dõi sát bệnh nhân. Khoảng 10 phút sau, khi chai dịch vơi đi một nửa, huyết áp dần cải thiện, người phụ nữ tỉnh táo trở lại và có thể nói chuyện. Trong suốt thời gian còn lại của chuyến bay, tổ tiếp viên liên tục đo huyết áp bệnh nhân mỗi 5 phút và ghi nhận các chỉ số tăng dần.
Khi máy bay đáp xuống sân bay Haneda, toàn bộ hành khách được yêu cầu nán lại cabin để đội cấp cứu mặt đất gồm 8-10 người lên tiếp cận bệnh nhân. Bác sĩ Tiến trực tiếp bàn giao tình trạng bệnh nhân cùng các bước đã xử trí cho đội y tế địa phương.
Bác sĩ Tiến sau đó tiếp tục chuyến bay nội địa đến Toyama để tham gia khóa học chuyên sâu về cột sống kéo dài ba tháng. Trước đó, anh học ở Nhật 6 tháng tại tỉnh Yamagata. Anh cũng tham gia nhiều khóa học tại Thụy Sĩ, Đài Loan...
Nhìn lại sự việc, bác sĩ Tiến coi đây là một trải nghiệm khó quên. Quá trình diễn ra chớp nhoáng rồi nhanh chóng trở lại bình thường, nhưng cảm giác xử trí một ca cấp cứu giữa không trung, ở độ cao 10.000 m, là điều anh chưa từng trải qua.
