Theo Hãng tin AFP, ngày 14-4 (giờ Mỹ), nói với báo New York Post, Tổng thống Donald Trump cho biết vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran có thể diễn ra tại Pakistan “trong hai ngày tới”.
“Quý vị nên ở đó, thật đấy, vì điều gì đó có thể xảy ra trong 2 ngày tới và chúng tôi có xu hướng quay lại đó”, ông Trump chia sẻ.
Ban đầu ông Trump nói rằng các cuộc đàm phán khó có khả năng sẽ tiếp tục diễn ra ở Pakistan, song New York Post cho biết ông Trump đã gọi lại chỉ vài phút sau để nói rằng khả năng trở lại Islamabad là “cao hơn”, vì Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Munir “đang làm rất tốt công việc của mình”.
Tuyên bố được ông đưa ra sau khi các cuộc đàm phán Mỹ – Iran đổ vỡ ở Islamabad vào tuần trước và ông Trump đã ra lệnh phong tỏa eo biển Hormuz.
Theo Đài CNN, trong cuộc phỏng vấn với New York Post, ông từ chối tiết lộ phía Mỹ sẽ đề cử ai tham gia vòng đàm phán tiếp theo với Iran.
Một số nguồn thạo tin tiết lộ Phó tổng thống JD Vance dự kiến sẽ tiếp tục dẫn dắt các cuộc đàm phán.
Tổng thống Mỹ cũng cho biết ông không ủng hộ đề xuất Iran tạm dừng làm giàu uranium trong 20 năm. “Tôi vẫn luôn nói rằng họ không thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Vì vậy tôi không thích con số 20 năm”, ông Trump nói với New York Post.
Ngày 14-4, Mỹ thông báo Israel và Lebanon đã nhất trí tiến hành đàm phán trực tiếp sau các cuộc thảo luận hiệu quả giữa hai bên tại Washington.
“Các bên tham gia đã có những cuộc thảo luận hiệu quả về các bước hướng tới khởi động đàm phán trực tiếp giữa Israel và Lebanon. Tất cả các bên đã đồng ý khởi động đàm phán trực tiếp vào thời điểm và địa điểm được hai bên thống nhất.
Mỹ chúc mừng hai nước về cột mốc mang tính lịch sử này, đồng thời bày tỏ ủng hộ các cuộc đối thoại tiếp theo, cũng như kế hoạch của Chính phủ Lebanon nhằm khôi phục độc quyền sử dụng vũ lực và chấm dứt ảnh hưởng quá mức của Iran”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott cho biết trong một tuyên bố.
Ông cũng nhấn mạnh rằng “bất kỳ thỏa thuận ngừng giao tranh nào cũng phải được đạt được giữa hai chính phủ, với sự làm trung gian của Mỹ, chứ không thông qua bất kỳ kênh riêng biệt nào”.
Thông báo được đưa ra sau khi các đặc phái viên Israel và Lebanon tiến hành hơn hai giờ đàm phán dưới sự trung gian của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio.
Lebanon đã bị cuốn vào cuộc xung đột Mỹ – Israel với Iran hiện nay ở khu vực Trung Đông vào ngày 2-3, sau khi lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn đóng tại Lebanon tiến hành tấn công Israel. Các cuộc tấn công sau đó của Israel đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng và hơn 1 triệu người ở Lebanon phải di dời.
Ông Kevin Warsh – ứng viên Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) do Tổng thống Trump đề cử – sẽ ra điều trần phê chuẩn tại Thượng viện Mỹ vào ngày 21-4 tới.
Ông Warsh – người từng là thành viên Hội đồng thống đốc Fed – được đề cử để thay thế Chủ tịch Fed đương nhiệm Jerome Powell khi nhiệm kỳ của ông kết thúc vào tháng 5.
Tuy nhiên quá trình phê chuẩn gặp trở ngại khi thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Thom Tillis – thành viên Ủy ban Ngân hàng của Thượng viện – tuyên bố sẽ chặn mọi đề cử liên quan đến Fed, cho đến khi cuộc điều tra của Bộ Tư pháp về ông Powell và Fed liên quan đến vụ cải tạo trụ sở được giải quyết.
Trong khi đó thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Elizabeth Warren cho biết không nên có bất kỳ phiên điều trần hay bỏ phiếu nào với đề cử của ông Warsh khi Tổng thống Trump tiếp tục nỗ lực kiểm soát Fed. Bà cho rằng việc phê chuẩn ông sẽ là một sai lầm.
Dự kiến Ủy ban Ngân hàng Thượng viện sẽ chất vấn ông Warsh về khối tài sản hơn 100 triệu USD của ông, các mối liên hệ với tỉ phú, tội phạm ấu dâm Jeffrey Epstein, cũng như quan điểm của ông về lãi suất và các vấn đề kinh tế khác.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết chính quyền Trump muốn ông Warsh đảm nhiệm vị trí chủ tịch Fed “càng sớm càng tốt”, đồng thời cho rằng các nhà hoạch định chính sách của Fed cũng nên chờ ông Warsh nhậm chức “và để ông ấy dẫn dắt chu kỳ điều chỉnh lãi suất tiếp theo”.
Ngày 14-4, phát biểu với Đài ZDF của Đức, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết các nhà đàm phán hòa bình của Mỹ “không còn thời gian cho Ukraine” do phải tập trung vào cuộc chiến với Iran.
Nhà lãnh đạo Ukraine cho rằng nếu Mỹ không gây áp lực đủ mạnh lên Nga mà chỉ đối thoại nhẹ nhàng, Matxcơva sẽ không còn e ngại.
Ông Zelensky cũng cho biết việc cung cấp vũ khí Mỹ cho Ukraine đã trở thành “vấn đề lớn”, đặc biệt là các hệ thống phòng không.
Chia sẻ thêm khi đến thăm Na Uy, ông Zelensky cho biết việc chuyển giao các tên lửa đánh chặn PAC-3 và PAC-2 bị ảnh hưởng. Ông thừa nhận ngay từ khi xung đột Trung Đông bùng phát, Kiev đã lường trước những khó khăn này. Việc bàn giao vũ khí hiện diễn ra chậm, đặt Ukraine vào “tình thế rất khó khăn”.
Trong chuyến thăm, ông Zelensky cùng Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre đã ký tuyên bố chung về tăng cường hợp tác quốc phòng và an ninh, trong đó có kế hoạch sản xuất máy bay không người lái của Ukraine tại Na Uy.
Trước đó cùng ngày, ông Zelensky cũng tới Berlin và gặp Thủ tướng Đức Friedrich Merz để thảo luận xung đột với Nga, đồng thời công bố quan hệ đối tác chiến lược tập trung vào quốc phòng.
"Lực lượng phòng không của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang đối phó với mối đe dọa từ tên lửa và máy bay không người lái (UAV) đến từ Iran. Các tiếng động lớn vang lên khắp cả nước liên quan đến hoạt động đánh chặn đang diễn ra", Bộ Quốc phòng UAE ngày 5/5 thông báo, song chưa nêu thêm chi tiết liên quan.
Vài giờ sau, Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này "không phóng bất kỳ tên lửa hay UAV vào UAE trong những ngày qua". Cơ quan này cho biết Iran sẽ đưa ra thông báo rõ ràng khi thực hiện những vụ tập kích như vậy.
"Thông tin của Bộ Quốc phòng UAE là vô căn cứ và bị bác bỏ hoàn toàn. Mọi hành động tấn công nào xuất phát từ lãnh thổ UAE sẽ bị đáp trả kiên quyết", theo Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya. "UAE, một quốc gia Hồi giáo, không nên thành nơi trú ẩn cho Mỹ, Israel cùng lực lượng và thiết bị quân sự của họ".
Trước đó một ngày, UAE cáo buộc Iran mở đợt tập kích mới nhằm vào nước này, trong đó có cơ sở năng lượng ở Fujairah, gọi đây là "hành vi leo thang nguy hiểm".
Sau khi xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran bùng phát, UAE bị tập kích nhiều hơn bất cứ quốc gia nào tại Trung Đông. Trong số các địa điểm tại UAE bị tấn công có căn cứ quân sự của Mỹ, hạ tầng năng lượng, cơ sở dân sự và nhiều địa danh nổi tiếng.
Loạt vụ tập kích của Iran được đánh giá là phá vỡ bầu không khí ổn định mà các quốc gia vùng Vịnh được hưởng trong thời gian dài. Mối đe dọa về những vụ tấn công mới bao trùm lên khu vực, đe dọa tham vọng đa dạng hóa nền kinh tế tại vùng Vịnh.
Các quốc gia khu vực trong nhiều tuần rơi vào bế tắc giữa xung đột và hòa bình, khi đàm phán giữa Mỹ và Iran đình trệ còn eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa hoàn toàn.
Chiến sự giữa Iran với Mỹ và Israel bùng phát cuối tháng 2 khiến eo biển Hormuz rơi vào vòng phong tỏa kép. Ngay sau đó, Bob Wilt, giám đốc điều hành tập đoàn khai khoáng Maaden của Arab Saudi, đã cử hàng loạt lãnh đạo cấp cao tới các cảng ở biển Đỏ để tìm đối sách.
Chỉ trong vòng hai tuần, Maaden thiết lập được mạng lưới hậu cần giúp vận chuyển phân bón xuyên Arab Saudi, với yếu tố then chốt là hàng nghìn xe tải hạng nặng hoạt động không ngừng.
"Từ 600 xe tăng lên 1.600, rồi 2.000 xe, chúng tôi lúc này có 3.500 xe tải chạy từ vùng Vịnh sang biển Đỏ", Wilt nói, thêm rằng các phương tiện lăn bánh suốt ngày đêm, do hai tài xế luân phiên điều khiển. Ông kỳ vọng đoàn xe tải xuyên sa mạc này có thể giải quyết xong lượng hàng tồn xuất khẩu vào cuối tháng 5.
Nỗ lực của Maaden đang góp phần giảm tình trạng thiếu phân bón, yếu tố có thể ảnh hưởng tới nguồn cung lương thực toàn cầu, khi đàm phán Mỹ - Iran vẫn bế tắc. Mỗi chuyến hàng vượt qua sa mạc cũng tạo thêm dư địa cho các nước vùng Vịnh duy trì dòng chảy thương mại, chờ tình hình Hormuz hạ nhiệt.
Trong thời bình, Hormuz là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới đến từ vùng Vịnh cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu. Tuy nhiên, Iran hiện đã siết kiểm soát Hormuz, chỉ cho phép tàu của quốc gia "thân thiện" đi qua, với lý do nhằm đảm bảo an ninh cho nước này. Quân đội Mỹ cũng áp lệnh phong tỏa với mọi cảng biển Iran từ ngày 13/4, không cho phép các tàu có liên hệ với Iran rời eo biển Hormuz.
Điều này thúc đẩy các nước vùng Vịnh phải tái định hình bản đồ logistics, nhằm giảm bớt phụ thuộc vào "nút cổ chai Hormuz", và vận tải bằng đường bộ, đường sắt trở thành lựa chọn thay thế tạm thời.
Những hãng vận tải biển như MSC và Maersk cũng đang chuyển sang dùng xe tải để chuyển hàng hóa xuyên bán đảo Arab. Mạng lưới này chưa thể thay thế hoàn toàn năng lực hay cạnh tranh về chi phí so với vận tải biển, nhưng vẫn có hiệu quả nhất định trong tình hình hiện tại.
Chuỗi siêu thị Spinneys của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã điều xe tải chở thực phẩm gồm khoai tây chiên, yến mạch và đồ ăn nhẹ cho trẻ em nhập khẩu từ Anh. Hành trình này kéo dài 16 ngày từ hạt Kent của Anh qua các nước Tây Âu, Ai Cập và Arab Saudi rồi đến thành phố Dubai.
Hãng vận tải đường sắt Etihad Rail Freight gần đây cũng vận chuyển hàng trăm ôtô từ thành phố Fujairah ở bờ đông UAE tới Abu Dhabi bên vịnh Ba Tư, đánh dấu lần đầu tiên nước này vận chuyển ôtô bằng tàu hỏa.
Những đoàn xe tải xuyên sa mạc phần nào cho thấy khả năng ứng biến của nền kinh tế toàn cầu trước các cú sốc do chiến tranh gây ra. Dù Hormuz bị đóng cửa, một lượng đáng kể dầu mỏ và khí tự nhiên, mặt hàng quan trọng nhất của vùng Vịnh, vẫn tiếp tục được đưa ra thị trường toàn cầu thông qua các tuyến dự phòng.
Tập đoàn dầu khí Saudi Aramco của Arab Saudi đang sử dụng Đường ống Đông - Tây nối tới cảng Yanbu bên biển Đỏ, trong khi UAE tăng cường vận chuyển dầu thô qua Fujairah. Hai nước đều tìm cách tăng công suất của các tuyến vận chuyển dầu này, cân nhắc xây thêm đường sắt và mở rộng hạ tầng cảng biển.
Cảng Khor Fakkan, quy mô nhỏ hơn Yanbu, đã trở thành "phao cứu sinh" của UAE. Lượng xe tải qua cảng nằm bên vịnh Oman này đã tăng từ 100 lên 7.000 lượt mỗi ngày kể từ khi xung đột Iran bùng phát. Những hàng dài xe tải hạng nặng chở container giờ trở thành hình ảnh quen thuộc trên các tuyến cao tốc.
Từ một cảng chủ yếu đóng vai trò trung chuyển, Khor Fakkan đã trở thành cửa ngõ vận tải thực sự, khi container được đưa khỏi cảng bằng xe tải, đi qua cổng kiểm soát và hải quan trước khi tới các kho hàng hay nhà máy.
Công ty Gulftainer, đơn vị vận hành cảng Khor Fakkan, đã tuyển thêm 900 nhân viên chỉ trong hai tuần, điều chuyển nhân viên chăm sóc khách hàng sang làm nhiệm vụ quản lý bãi xe hoặc kiểm soát cổng ra vào. Công ty cũng mở thêm một bãi tập kết xe tải mới để phân loại và điều phối hàng hóa.
"Điều đó giống như phải tập hợp cả một dàn nhạc chỉ sau một đêm để biểu diễn bản giao hưởng của Mozart", Farid Belbouab, giám đốc điều hành Gulftainer, ví von.
Với ông Wilt, cuộc khủng hoảng lần này còn là phép thử cho khả năng hoạt động của Maaden trên quy mô toàn cầu.
Arab Saudi đã yêu cầu Maaden mở rộng sản xuất phosphate, vàng và nhôm, trong kế hoạch đầu tư 110 tỷ USD trong thập kỷ tới. Công ty cũng hợp tác với doanh nghiệp và Bộ Quốc phòng Mỹ trong các dự án tinh luyện đất hiếm, đưa Arab Saudi thành mắt xích quan trọng trong nỗ lực giảm phụ thuộc nguồn cung hàng hóa này vào Trung Quốc.
Maaden góp phần đưa Arab Saudi trở thành nước xuất khẩu phosphate lớn thứ ba thế giới. Loại khoáng sản này được khai thác, xử lý thành dạng hạt và trong điều kiện bình thường sẽ được vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Với Maaden, việc đưa hàng vượt qua những sa mạc rộng lớn phần nào dễ hơn, bởi Arab Saudi có mạng lưới đường cao tốc xuyên quốc gia khá hoàn thiện. Tuy nhiên, các cảng ở biển Đỏ lại không được xây dựng để phục vụ mặt hàng phosphate. Maaden phải dựng các kho lắp ghép và xây dựng hệ thống đường ống để bơm axit sulfuric, nguyên liệu quan trọng trong sản xuất phosphate, vào xe bồn.
Ông Wilt cho biết tuyến vận tải đường bộ kém hiệu quả vì nhiều xe tải chạy rỗng khi quay về, nhưng giá hàng hóa tăng mạnh đã bù đắp được chi phí vận chuyển phát sinh.
"Chúng tôi đã chứng minh được năng lực của mình", ông Wilt nói. "Giờ cần củng cố hệ thống này để luôn có một tuyến đường ra biển Đỏ".
AP ngày 4.5 đưa tin Mỹ vừa khởi động nỗ lực "hướng dẫn" các tàu bị mắc kẹt rời eo biển Hormuz, một ngày sau khi Tổng thống Donald Trump công bố "Dự án Tự do" (Project Freedom) trên tuyến hàng hải quan trọng này. Trung tâm Thông tin hàng hải liên hợp (JMIC) cho biết Mỹ đã lập một khu vực tăng cường an ninh phía nam tuyến hàng hải thông thường và kêu gọi tàu thuyền phối hợp chặt chẽ với chính quyền Oman "do lưu lượng giao thông dự kiến tăng cao".
Eo biển Hormuz nằm giữa lãnh thổ Iran và Oman. JMIC cảnh báo rằng việc di chuyển gần các tuyến thông thường là "cực kỳ nguy hiểm do sự hiện diện của các bãi mìn chưa được khảo sát và xử lý triệt để". Chưa rõ có tàu nào đi theo tuyến mới do Mỹ hướng dẫn hay chưa.
Công bố "Dự án Tự do" trên mạng xã hội Truth Social ngày 3.5, Tổng thống Trump cho biết nhiều nước đã nhờ Mỹ đưa các tàu đang bị mắc kẹt của họ rời khỏi eo biển Hormuz. "Họ đơn thuần là các bên ngoài cuộc, trung lập và vô tội. Vì điều tốt đẹp cho Iran, Trung Đông và Mỹ, chúng tôi đã nói với các nước này rằng chúng tôi sẽ hướng dẫn tàu của họ an toàn rời khỏi các tuyến hàng hải bị hạn chế, để họ có thể tự do và thuận lợi tiếp tục công việc của mình", ông viết. Ông Trump cảnh báo Mỹ sẽ có biện pháp xử lý mạnh mẽ nếu các tàu bị can thiệp dưới bất kỳ hình thức nào.
Sau phát biểu của ông Trump, Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper cho biết Mỹ sẽ điều các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay cùng 15.000 binh sĩ tham gia nhiệm vụ. Trong khi đó, một quan chức Mỹ nói với CNN rằng "Dự án Tự do" không phải là nhiệm vụ hộ tống. Theo tờ The Guardian, hiện có hơn 850 tàu đang mắc kẹt ở vùng Vịnh do chiến sự Trung Đông, bao gồm các biện pháp phong tỏa của Mỹ và Iran.
Viết trên X, cựu Phó tổng thống Mỹ Mike Pence ca ngợi "động thái mạnh mẽ" của ông Trump và cầu chúc điều tốt lành cho các binh sĩ liên quan. Đại sứ Mỹ tại LHQ Mike Waltz cho biết Mỹ và các đối tác vùng Vịnh sẽ dẫn đầu nỗ lực bảo vệ quyền tự do hàng hải toàn cầu. "Sẽ có những xung đột trong tương lai và dù đó là eo biển Malacca, Gibraltar hay Hormuz, thế giới không thể cho phép tiền lệ này tồn tại, theo đó một bên có thể cố gắng trừng phạt nền kinh tế thế giới nhằm giành lợi thế trước bên kia", theo ông Waltz.
Phản ứng với thông báo của ông Trump, quân đội Iran tuyên bố rằng an ninh ở eo biển Hormuz "nằm trong tay Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Hồi giáo Iran", đồng thời cảnh báo rằng "mọi hoạt động di chuyển an toàn trong tất cả các tình huống" đều phải được thực hiện phối hợp với lực lượng này. "Chúng tôi sẽ duy trì và quản lý an ninh eo biển Hormuz bằng toàn bộ sức mạnh của mình. Chúng tôi thông báo rằng tất cả các tàu thương mại, tàu chở dầu không được phép di chuyển qua eo biển Hormuz mà không có sự phối hợp của lực lượng vũ trang Iran đóng tại eo biển để đảm bảo an ninh của họ không bị đe dọa", theo Đài Al Jazeera dẫn thông cáo của quân đội Iran. Thông cáo nhấn mạnh rằng Iran sẽ tấn công bất kỳ lực lượng vũ trang nước ngoài nào, nhất là quân đội Mỹ, nếu họ cố gắng tiến vào eo biển Hormuz.
Trong động thái liên quan, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei ngày 4.5 cho hay nước này và Oman đang đối thoại về phương thức đảm bảo các tàu di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz. Theo Reuters, Hải quân Iran ngày 4.5 công bố một bản đồ mới về khu vực eo biển Hormuz đặt dưới sự kiểm soát của lực lượng vũ trang nước này. Trước những diễn biến mới, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kêu gọi Mỹ và Iran phối hợp để mở cửa lại eo biển Hormuz.
