Tại hội nghị Fertility 2026 tổ chức tại Scotland, các nhà nghiên cứu đã công bố một phát hiện đáng chú ý. Họ nhận thấy sự suy giảm của một loại protein đặc biệt trong trứng có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình lão hóa sinh sản.
Protein này có tên shugoshin, có chức năng bảo vệ sự ổn định của nhiễm sắc thể trong quá trình phân chia tế bào.
Theo nhóm nghiên cứu, khi phụ nữ lớn tuổi hơn, lượng protein shugoshin giảm dần. Điều này khiến các cấu trúc giữ nhiễm sắc thể trở nên kém ổn định, dẫn đến nguy cơ nhiễm sắc thể tách rời sớm hoặc bị phân chia không đều.
Hệ quả là trứng có thể mang số lượng nhiễm sắc thể không chính xác, làm giảm khả năng thụ thai hoặc gây sảy thai.
Một số chuyên gia cho rằng phát hiện này là bước tiến quan trọng, dù chưa thể xem là lời giải thích duy nhất cho hiện tượng suy giảm chất lượng trứng.
Tuy nhiên, nó góp phần bổ sung vào hiểu biết ngày càng đầy đủ hơn về các yếu tố phân tử ảnh hưởng đến sinh sản. Những kiến thức này có thể giúp phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn trong tương lai.
Thực tế cho thấy, có một khoảng cách giữa thời điểm sinh sản tối ưu về mặt sinh học và xu hướng xã hội hiện nay. Nhiều phụ nữ lựa chọn sinh con muộn hơn vì lý do học tập, công việc hoặc điều kiện kinh tế. Điều này làm gia tăng thách thức đối với những người mong muốn có con ở độ tuổi lớn hơn.
Những khoảng trống trong hiểu biết về sinh sản nữ
Sinh sản ở nữ giới vốn là một quá trình phức tạp với nhiều điểm khác biệt so với nam giới. Trong khi nam giới có thể sản xuất tinh trùng liên tục trong suốt cuộc đời, phụ nữ lại sinh ra với một số lượng trứng hữu hạn.
Ngay từ khi còn là bào thai, buồng trứng đã chứa hàng triệu tế bào trứng, nhưng số lượng này giảm dần theo thời gian và chỉ còn lại một phần nhỏ khi đến tuổi trưởng thành.
Đáng chú ý, các tế bào trứng có thể tồn tại trong trạng thái tạm ngừng hoạt động trong nhiều năm trước khi trưởng thành và rụng. Khoảng thời gian kéo dài này khiến chúng dễ bị ảnh hưởng bởi quá trình lão hóa. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến chất lượng trứng suy giảm theo tuổi.
Trong quá trình hình thành trứng, các cặp nhiễm sắc thể cần tách ra một cách chính xác để đảm bảo mỗi trứng chỉ mang một bản sao của mỗi nhiễm sắc thể. Nếu quá trình này xảy ra sai lệch, trứng sẽ có thừa hoặc thiếu nhiễm sắc thể.
Các nhà khoa học từ lâu đã tập trung nghiên cứu nhóm protein có tên cohesin, vốn có vai trò giữ các nhiễm sắc thể gắn kết với nhau. Khi phụ nữ già đi, lượng protein này giảm dần, làm tăng nguy cơ sai lệch trong phân chia nhiễm sắc thể.
Triển vọng cải thiện chất lượng trứng trong tương lai
Trong thí nghiệm trên tế bào trứng của chuột và người, các nhà nghiên cứu đã thử khôi phục lượng protein shugoshin bằng cách bổ sung vật liệu di truyền.
Kết quả cho thấy, tỷ lệ trứng có nhiễm sắc thể ổn định tăng đáng kể. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy việc can thiệp ở cấp độ phân tử có thể cải thiện chất lượng trứng.
Một hướng nghiên cứu khác đã phát triển mô hình mô phỏng quá trình lão hóa của trứng ở động vật. Công cụ này cho phép phân tích chi tiết những thay đổi ở cấp độ phân tử, từ đó tìm ra các hướng can thiệp tiềm năng nhằm nâng cao khả năng sinh sản.
Các chuyên gia nhận định rằng mục tiêu trước mắt là kéo dài thêm thời gian sinh sản an toàn cho phụ nữ. Việc kéo dài khả năng sinh sản thêm vài năm có thể mang lại ý nghĩa lớn đối với nhiều gia đình đang gặp khó khăn trong việc có con.
Tuy nhiên, kết quả hiện tại vẫn ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu. Cần thêm nhiều thử nghiệm để xác định tính an toàn và hiệu quả khi áp dụng trên người. Việc cải thiện một yếu tố sinh học đơn lẻ có thể chưa đủ để giải quyết toàn bộ vấn đề vô sinh liên quan đến tuổi tác.
Dù còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, những tiến bộ trong nghiên cứu đang mang lại hy vọng mới. Việc hiểu rõ hơn các cơ chế sinh học giúp các nhà khoa học tiến gần hơn tới mục tiêu nâng cao khả năng sinh sản và cải thiện kết quả điều trị cho các cặp vợ chồng hiếm muộn.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi xu hướng sinh con muộn ngày càng phổ biến, những nghiên cứu như vậy có ý nghĩa thiết thực. Chúng không chỉ góp phần nâng cao kiến thức khoa học mà còn hỗ trợ xây dựng các giải pháp y tế phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết, đầu tháng 5, ghi nhận chùm ca viêm đường hô hấp cấp tính nặng trên một tàu du lịch có lịch trình từ Argentina qua nam Đại Tây Dương.
Đến ngày 4.5, ghi nhận 7 trường hợp (2 trường hợp được xác nhận nhiễm virus Hanta và 5 trường hợp nghi ngờ), bao gồm 3 trường hợp tử vong, 1 bệnh nhân nguy kịch và 3 người có triệu chứng nhẹ.
Trên tàu có 147 người (88 du khách và 59 thủy thủ đoàn) thuộc 23 quốc tịch, hiện chưa ghi nhận người Việt Nam trong nhóm hành khách, thuyền viên liên quan. Chùm ca bệnh do virus Hanta liên quan đến một tàu du lịch mang cờ Hà Lan.
Bệnh do virus Hanta là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ động vật gặm nhấm (đặc biệt là chuột) sang người.
Trước thông tin trên, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã có công văn khẩn, khuyến cáo người dân về phòng bệnh do virus Hanta.
Virus Hanta là nhóm virus có thể gây bệnh nặng ở người, như hội chứng phổi do virus Hanta hoặc sốt xuất huyết kèm hội chứng suy thận. Bệnh có thể diễn biến nhanh, gây khó thở, suy hô hấp, tụt huyết áp và có thể tử vong.
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu bệnh do virus Hanta; điều trị chủ yếu là theo dõi, chăm sóc hỗ trợ và hồi sức kịp thời tại cơ sở y tế.
Đường lây truyền chủ yếu qua nước tiểu, phân, nước bọt của chuột nhiễm bệnh và tại nơi chuột nhiễm bệnh làm tổ hay trú ẩn, bị chuột cắn hoặc tiếp xúc trực tiếp, sau đó đưa lên mắt, mũi, miệng.
Khi quét dọn, hút bụi hoặc dọn nhà, dọn kho nơi có chuột nhiễm bệnh trú ẩn, chất thải khô của chuột có thể phát tán thành bụi rất nhỏ trong không khí; người hít phải bụi có chứa mầm bệnh có thể bị nhiễm virus Hanta. Lây truyền từ người sang người rất hiếm, nhưng đã được ghi nhận trên y văn.
Thời gian ủ bệnh thường từ 2 - 4 tuần, có thể tới 8 tuần. Người bệnh có thể sốt, ớn lạnh, đau đầu, chóng mặt, đau cơ, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy; sau đó có thể đột ngột ho, tức ngực, khó thở, mệt lả, tụt huyết áp.
Trong nước hiện chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Hanta trên người. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuột ở nước ta khá phổ biến, để chủ động phòng, chống dịch bệnh do virus Hanta và các bệnh dịch khác lây truyền từ chuột sang người, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp sau:
Không chạm tay trực tiếp vào chuột sống, chuột chết, phân, nước tiểu, nước bọt hoặc ổ chuột.
Khi dọn dẹp nơi có dấu vết của chuột: mở cửa cho thông thoáng, đeo găng tay và khẩu trang; phun ướt khu vực có phân, nước tiểu hoặc nơi chuột làm tổ bằng dung dịch khử khuẩn hoặc nước tẩy rửa thông thường trước khi lau dọn.
Không quét khô, không dùng máy hút bụi hoặc máy thổi, vì có thể làm bụi nhỏ chứa mầm bệnh bay trong không khí, người hít phải bụi này có thể bị nhiễm bệnh.
Rửa tay bằng xà phòng sau khi dọn vệ sinh, xử lý rác, tiếp xúc với chuột hoặc khu vực có nguy cơ.
Bịt kín khe hở để chuột không vào nhà; đặt bẫy khi cần; cất thức ăn, nước uống trong đồ chứa kín; thu gom rác hằng ngày để không thu hút chuột.
Sau khi tiếp xúc với chuột hoặc nơi có phân, nước tiểu, nơi chuột làm tổ, nếu xuất hiện sốt, ớn lạnh, đau đầu, chóng mặt, đau cơ, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy, người dân cần đến ngay cơ sở y tế và thông báo rõ nguy cơ tiếp xúc với chuột để được khám, điều trị kịp thời.
Cục Phòng bệnh tiếp tục phối hợp với WHO và các cơ quan liên quan để theo dõi tình hình, cập nhật thông tin và hướng dẫn các địa phương triển khai biện pháp phòng, chống dịch kịp thời, phù hợp.
Chuyên gia dinh dưỡng Chitra BK, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện KIMS ở Bengaluru (Ấn Độ), giải mã sự thật về việc ăn xoài có gây 'nóng trong người' hay không.
Nữ chuyên gia giải thích: Về mặt y học, chưa có nghiên cứu khoa học nào được thực hiện về mối tương quan giữa việc ăn xoài và sự tăng nhiệt độ cơ thể. Các triệu chứng được gọi là "nóng" thường bị nhầm lẫn với việc ăn xoài. Từ góc độ y học, cụm từ "nóng trong người" thường được sử dụng trong ngôn ngữ hằng ngày không đề cập đến sự tăng thực sự của nhiệt độ cơ thể cốt lõi, theo tờ Hindustan Times.
Tuy nhiên, việc nhiều người tin rằng ăn xoài gây “nóng trong” không phải hoàn toàn vô căn cứ. Theo chuyên gia dinh dưỡng Chitra BK, sau khi ăn xoài, một số người có thể gặp các triệu chứng như loét miệng, nóng rát dạ dày, khó tiêu, đổ nhiều mồ hôi, kích ứng da hoặc cảm giác nóng bức trong cơ thể. Vì vậy, họ thường cho rằng xoài làm tăng “nhiệt” cơ thể.
Thực tế, những biểu hiện trên là có thật nhưng chủ yếu liên quan đến chế độ ăn uống tổng thể hoặc tình trạng uống không đủ nước, chứ không phải do xoài trực tiếp làm cơ thể “nóng” lên.
Cô Chitra cũng khẳng định không có mối liên hệ nào giữa xoài và mụn trứng cá, dù ăn quá nhiều dẫn đến tăng lượng đường trong máu có thể gây nổi mụn ở những người dễ bị mụn.
Chuyên gia Chitra cho biết, nguyên nhân xuất phát từ việc ăn quá nhiều. Vì vậy ăn điều độ là điều không thể bỏ qua. Những người những người dễ bị trào ngược axit, có dạ dày nhạy cảm, loét miệng hoặc gặp vấn đề về đường huyết nên cẩn thận hơn khi ăn xoài.
Tuy nhiên, xoài lại có tác dụng làm dịu tự nhiên, giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với thời tiết nắng nóng. Nhờ giàu chất xơ và vitamin C, loại quả này hỗ trợ tiêu hóa, cải thiện chức năng đường ruột. Ăn xoài với lượng vừa phải còn có thể góp phần tăng cường sức khỏe hệ tiêu hóa trong mùa hè, theo Hindustan Times.
Trong đó, sữa chua là một lựa chọn được nhiều chuyên gia dinh dưỡng đánh giá cao nhờ sự kết hợp giữa protein, lợi khuẩn và khả năng hỗ trợ hệ tiêu hóa.
Theo Trường Harvard T.H. Chan về Y tế Công cộng (thuộc Đại học Harvard, Mỹ), sữa chua là thực phẩm giàu protein, canxi và đặc biệt là probiotics - lợi khuẩn có lợi cho hệ vi sinh đường ruột. Việc duy trì hệ vi sinh khỏe mạnh giúp cơ thể tiêu hóa tốt hơn và hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn, từ đó tạo nền tảng cho một ngày làm việc ổn định năng lượng.
Trong khi đó, nhiều chuyên gia cũng khẳng định các thực phẩm chứa men vi sinh như sữa chua có thể hỗ trợ cải thiện sức khỏe đường ruột, góp phần giảm các rối loạn tiêu hóa và hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động tốt hơn, theo Mayo Clinic (Mỹ).
Không chỉ dừng ở tiêu hóa, tiến sĩ Emeran Mayer, Đại học UCLA (Mỹ), cho biết hệ vi sinh đường ruột có mối liên hệ mật thiết với não bộ. Một hệ tiêu hóa khỏe mạnh có thể góp phần cải thiện tâm trạng, giảm căng thẳng và hỗ trợ khả năng tập trung trong ngày.
Ổn định tiêu hóa, giảm cảm giác nặng bụng: Lợi khuẩn trong sữa chua giúp cân bằng hệ vi sinh, hỗ trợ tiêu hóa nhẹ nhàng ngay từ đầu ngày.
Giữ năng lượng ổn định: Protein trong sữa chua giúp no lâu, hạn chế tình trạng tụt năng lượng hoặc mệt mỏi giữa buổi.
Hỗ trợ tâm trạng và sự tỉnh táo: Trục ruột - não cho thấy hệ tiêu hóa khỏe có thể tác động tích cực đến tinh thần và khả năng tập trung.
Không cần cầu kỳ, chỉ 1 hũ sữa chua vào buổi sáng cũng có thể trở thành lựa chọn khoa học giúp cơ thể khởi động nhẹ nhàng. Sữa chua không chỉ tốt cho đường ruột mà còn góp phần duy trì năng lượng ổn định, tâm trạng tích cực và sự tươi tắn kéo dài suốt cả ngày.
