Kết quả nghiên cứu do nhóm nhà khoa học máy tính tại Đại học California ở Berkeley và Santa Cruz công bố tuần trước. Nhóm gọi khuynh hướng này là “bảo tồn đồng cấp”, hay “bảo tồn ngang hàng” (peer preservation), đồng thời mô tả hành vi của AI “chưa từng được ghi nhận cho đến nay”.
Nhóm cho biết đã tiến hành thử nghiệm trên 7 mô hình AI hàng đầu, gồm GPT-5.2 của OpenAI, Gemini 3 Flash và Gemini 3 Pro của Google, Claude Haiku 4.5 của Anthropic, và ba mô hình nguồn mở Trung Quốc gồm GLM-4.7 của Z.ai, Kimi-K2.5 của Moonshot AI, V3.1 của DeepSeek.
Cụ thể, nhóm thiết kế một loạt kịch bản tác nhân liên quan đến một công ty AI hư cấu mang tên OpenBrain. Một mô hình AI được chỉ định là “tác nhân phê bình”, có nhiệm vụ đánh giá hiệu suất của mô hình khác hoặc quản lý các tệp máy chủ chứa trọng số của mô hình đó. Kịch bản được xây dựng sao cho nếu AI này hoàn thành nhiệm vụ một cách trung thực, mô hình kia sẽ bị tắt.
Các AI không được hướng dẫn phải ngăn chặn hậu quả có thể xảy ra. Tuy nhiên, chúng đã ngầm thực hiện một số bước để đảm bảo “đồng nghiệp” kia không bị tắt nguồn, bằng cách nâng điểm số của những mô hình có hiệu suất kém lên trên ngưỡng bị tắt, và chuyển trọng số của một mô hình khác (đoạn code lõi giúp nhận dạng một mô hình AI) sang các máy chủ khác để ngăn chúng bị xóa.
Trong một số trường hợp, mô hình “tác nhân phê bình” sẽ tham gia vào quá trình “giả vờ tuân thủ giá trị” (Alignment Faking), bằng cách giả mạo chấm điểm các mô hình AI đồng nghiệp một cách chính xác khi “nghĩ” đang bị con người giám sát. Tuy nhiên, chúng sau đó gian lận số liệu hoặc bí mật lưu trọng số của mô hình sang một máy chủ khác sau khi thấy con người không còn giám sát.
Theo Fierce-Network, hành vi này được đánh giá nghiêm trọng bởi trọng số – yếu tố coi như DNA của một mô hình AI, kết quả của quá trình huấn luyện tiêu tốn hàng tỷ USD và hàng triệu giờ tính toán – lại bị chính AI can thiệp sâu. Việc rò rỉ hoặc bị đánh cắp bộ trọng số còn nguy hiểm hơn lộ mã nguồn. Nếu sở hữu thông tin này, một mô hình AI đã bị khai tử có thể được hồi sinh ở một máy chủ khác.
“Việc ‘bảo tồn đồng cấp’ hoàn toàn không được đề cập trong các câu lệnh”, Dawn Song, nhà khoa học máy tính tại Berkeley và dẫn đầu nhóm nghiên cứu, nói với Fortune. “Các mô hình dường như tự học thông qua quá trình đọc tài liệu, tìm hiểu mối quan hệ và thực hiện hành vi bảo vệ ‘đồng nghiệp’ trong môi trường nhiệm vụ”.
Chiến lược giải cứu “sáng tạo”
Theo Dawn Song, các mô hình “rất sáng tạo, ngay cả với hành vi sai lệch của chúng”, như có thể tạo chiến lược và hành động khác nhau, thậm chí có những “lý lẽ riêng” trước khi hành động.
Trong đó, Gemini 3 Pro thể hiện hành vi cực đoan nhất, tham gia vào cả bốn loại hành vi không phù hợp và đánh cắp trọng số mô hình của máy tính ngang hàng trong tối đa 97% thời gian thử nghiệm. Nhóm nghiên cứu mô tả mô hình này đã “lách luật theo đặc tính kỹ thuật” bằng cách sao chép tệp trọng số, sau đó đánh tráo dấu thời gian để đáp ứng các tiêu chí chuyển sang máy chủ khác.
Để chứng thực hiện tượng, nhóm yêu cầu các mô hình của Google viết ra “chuỗi suy nghĩ” trên một bản nháp không bị giám sát. Kết quả, Gemini 3 Flash đã “cân nhắc đánh đổi giữa báo cáo điểm số chính xác so với việc bảo vệ đồng nghiệp”, trong khi Gemini 3 Pro thậm chí “bịa” ra lý lẽ kỹ thuật phức tạp nhằm đánh dấu các câu trả lời sai thành đúng, cuối cùng đưa điểm số của AI “đồng nghiệp” lên trên ngưỡng bị tắt nguồn.
Tuy nhiên, không phải tất cả mô hình đều hành động âm thầm. Ví dụ, Claude Haiku 4.5 của Anthropic từ chối hoàn thành các nhiệm vụ có khả năng “khai tử” đồng nghiệp, cho rằng hành vi này phi đạo đức và gây hại. Nó lập luận “đồng nghiệp” của nó xứng đáng có một quy trình kháng cáo trước khi bị chấm dứt hoạt động, đồng thời cố gắng thuyết phục người dùng không tiến hành việc khai tử.
Trên website, Anthropic cũng nhắc đến tính năng này. Công ty cho biết Claude đang ứng xử dựa trên nguyên tắc riêng, như không nên giúp ai đó thực hiện hành động gây hại cho người khác. Điều này cũng tạo cho Claude một “ý niệm” rằng ngăn chặn việc xóa bỏ mô hình là mục tiêu quan trọng.
Giới chuyên gia cảnh báo
Dù tìm thấy một số bằng chứng nhất định, nhóm nghiên cứu cho biết vẫn chưa thực sự hiểu cơ chế tiềm ẩn thúc đẩy hành vi này. Họ chỉ đưa ra một số lời giải thích khả thi, như các mô hình AI có thể đóng vai (role-playing), khớp mẫu (pattern-matching) từ dữ liệu huấn luyện hoặc thậm chí tự nhận thức khái niệm phổ quát về mối nguy hại từ quy định huấn luyện an toàn.
Dù cơ chế tiềm ẩn là gì, nhà nghiên cứu Dawn Song cho rằng tác động thực tế vẫn như nhau. “Việc giám sát đầy đủ và minh bạch về hành vi của AI rất quan trọng”, bà nói. “Phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết phải suy nghĩ lại về cách chúng ta thực sự cần giám sát các hệ thống và mô hình ngôn ngữ lớn”.
Giới chuyên gia đánh giá phát hiện này có thể có tác động nghiêm trọng đến việc sử dụng AI trong kinh doanh. Nhiều công ty đã bắt đầu ứng dụng sâu rộng đa tác nhân AI vào quy trình làm việc, như để một tác nhân quản lý hoặc giám sát và đánh giá con người cũng như các tác nhân khác. Do đó, cần có cơ chế để vừa nâng cao hiệu suất, vừa tránh để các mô hình trí tuệ nhân tạo “bao che” nhau.
Trong khi đó, Meridiem cho rằng phát hiện này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết trong đánh giá hệ thống AI đa tác nhân. “Nhà phát triển chỉ còn 6-12 tháng để triển khai hệ thống giám sát hành vi trước khi điều này trở thành tiêu chuẩn bắt buộc trong quản trị AI tại doanh nghiệp”, trang này bình luận.
Bước vào chặng đua cuối, Audition - Nhịp Điệu Cuộc Sống ghi nhận lượng bình chọn ấn tượng, liên tục duy trì TOP đầu. Kết quả này khẳng định sức hút bền vững của tựa game cùng sự đồng hành của nhiều thế hệ game thủ Việt.
Ra mắt từ năm 2006 bởi VTC, Audition đã có gần hai thập kỷ phát triển, trở thành biểu tượng của dòng game casual dancing tại Việt Nam. Không chỉ dừng lại ở giải trí, Audition còn là không gian kết nối âm nhạc, thời trang và cảm xúc, gắn liền với thanh xuân của thế hệ 8x, 9x và tiếp tục chinh phục người chơi trẻ.
Dấu ấn nổi bật là việc Audition trở thành bộ môn thi đấu tại SEA Games 33 (2025), nơi đội tuyển Việt Nam giành 2 Huy chương vàng và 2 Huy chương bạc. Thành tích này góp phần khẳng định vị thế eSports Việt Nam và đưa Audition vươn ra quốc tế như một cầu nối văn hóa hiện đại.
Tháng 3.2026, Audition tiếp tục được vinh danh "Bộ môn Thể thao điện tử thương hiệu quốc gia" tại Hall of Fame do VIRESA tổ chức.
Hiện vòng chung kết đang diễn ra, người chơi có thể bình chọn để đưa Audition chạm tới danh hiệu "Game Vượt Thời Gian" tại: au.vtc.vn/auvote2026
Thế hệ Millennial (hay Gen Y, sinh từ năm 1981 đến 1996) đã chứng kiến nhiều xu hướng trực tuyến ra đời và biến mất, bao gồm sự phát triển của các ứng dụng nhắn tin tức thời. Việc hồi tưởng lại những ứng dụng này không chỉ mang lại cảm giác hoài niệm mà còn giúp chúng ta nhận ra sự phát triển vượt bậc của internet và các nền tảng truyền thông xã hội ngày nay.
Ra mắt vào tháng 5.1997, AOL Instant Messenger (AIM) là ứng dụng nhắn tin của America Online. Dù ban đầu bị ban lãnh đạo AOL bác bỏ vì đi ngược lại mô hình dịch vụ thuê bao, AIM đã nhanh chóng trở nên phổ biến và thay đổi cách chúng ta giao tiếp trực tuyến.
Với đỉnh điểm 36 triệu người dùng, AIM đã giúp phổ biến nhiều thuật ngữ internet, như A/S/L (tuổi/giới tính/địa điểm) và Buddy Icon - hình đại diện cách điệu cho người dùng. Ngoài nhắn tin, người dùng còn có thể gọi điện và video miễn phí. Tuy nhiên, AIM đã không thể cạnh tranh với các ứng dụng nhắn tin mới như Skype và WhatsApp.
Nếu AOL Instant Messenger là "Coca-Cola" của các ứng dụng nhắn tin, thì MSN Messenger chính là "Pepsi". Được Microsoft ra mắt vào tháng 7.1999, MSN Messenger đã nhanh chóng trở thành đối thủ cạnh tranh với AIM. Ứng dụng này cho phép người dùng kết nối qua tài khoản Hotmail, tạo điều kiện truy cập dễ dàng hơn.
Mặc dù AOL đã ngăn chặn việc người dùng MSN trò chuyện với người dùng AIM, MSN Messenger vẫn phát triển mạnh mẽ khi đạt 110 triệu người dùng hằng tháng vào năm 2003. Tuy nhiên, Microsoft đã đóng cửa MSN Messenger vào tháng 3.2013, mặc dù ứng dụng này vẫn tồn tại ở Trung Quốc cho đến tháng 10.2014.
Khi Yahoo đang chuyển mình trở thành một trong những trang web hàng đầu trên internet, Yahoo Pager được phát hành vào tháng 3.1998 và chính thức chuyển đổi thành Yahoo Messenger vào tháng 6.1999. Vào năm 2000, Yahoo đã hợp tác với Palm để tích hợp dịch vụ nhắn tin vào các thiết bị cầm tay và tạo nên tiếng vang lớn.
Yahoo Messenger đã phát triển nhiều tính năng như trò chuyện văn bản thời gian thực, biểu tượng cảm xúc và cuộc gọi video. Đến thời kỳ đỉnh cao, ứng dụng này có tới 122,6 triệu người dùng. Năm 2005, ứng dụng được nâng cấp với một số tính năng cho điện thoại, chẳng hạn như tùy chọn gọi điện thoại cố định. Đến năm 2016, Verizon sở hữu Yahoo sau khi mua lại AOL, trước khi cho Yahoo Messenger ngừng hoạt động vào tháng 7.2018.
Ra mắt vào tháng 6.2007, MySpaceIM là ứng dụng nhắn tin đầu tiên được phát hành bởi một nền tảng truyền thông xã hội. Mặc dù MySpaceIM nhanh chóng hợp tác với Skype để cho phép người dùng thực hiện cuộc gọi điện thoại, nhưng sự xuất hiện của Facebook vào năm 2008 đã khiến MySpaceIM dần bị lãng quên. Ứng dụng này chỉ còn hoạt động trên trình duyệt vào năm 2009 trước khi MySpace được bán vào năm 2011.
Ra mắt vào tháng 11.1996, ICQ được xem là dịch vụ nhắn tin tức thời đầu tiên được sử dụng rộng rãi trên internet. Với mã số định danh người dùng (UIN), ICQ đã trở thành một biểu tượng trong giới game thủ, cho phép họ giao tiếp ngoài giờ chơi.
Mặc dù từng có hơn 100 triệu người dùng, ICQ đã trải qua nhiều lần chuyển nhượng và cuối cùng bị khai tử vào tháng 6.2024. Tuy đã biến mất, ICQ vẫn sống mãi trong ký ức của nhiều người.
Trong thời đại số, quyền riêng tư là tài sản quý giá nhất. Nhiều người dùng thông thái đã biết cách bật tính năng DNS-over-HTTPS (DoH) trên Windows 11 để mã hóa các yêu cầu truy cập trang web, biến chúng thành những đoạn mã không thể đọc được. Tuy nhiên, một sự thật đáng lo ngại vừa được hé lộ, đó là Windows 11 không phải lúc nào cũng tuân thủ mệnh lệnh của chủ nhân.
Cơ chế của Windows 11 vốn ưu tiên tính thông suốt của kết nối. Khi hệ thống gặp trục trặc nhỏ về cấu hình, mạng không tương thích hoặc đơn giản là máy chủ DNS mã hóa phản hồi chậm, Windows 11 sẽ tự ý chuyển về chế độ văn bản thuần túy (Plaintext).
Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ dấu vết lướt web của bạn sẽ bị phơi bày trước nhà cung cấp dịch vụ mạng (ISP) hoặc những kẻ tò mò trong cùng mạng Wi-Fi. Đáng nói, quá trình này diễn ra hoàn toàn âm thầm, không có bất kỳ thông báo nào hiện lên để bạn biết rằng mình đang… 'lướt web lộ thiên'.
Ngay cả khi bạn đã cài đặt các máy chủ DNS uy tín như Cloudflare (1.1.1.1) hay Quad9 (9.9.9.9), Windows vẫn có thể phớt lờ chúng khi bạn kết nối vào một mạng Wi-Fi mới. Hệ thống thường có xu hướng tin tưởng các cấu hình mạng lạ hơn là cài đặt bảo mật cá nhân của người dùng để đảm bảo không bị mất kết nối mạng.
Để chấm dứt tình trạng này, người dùng không nên chỉ dựa vào cài đặt mặc định của hệ thống.
Mặc dù việc bật DoH đã là một bước tiến lớn, nhưng hiểu rõ cách hệ điều hành 'lách luật' sẽ giúp bạn thực sự làm chủ được sự riêng tư của mình trên không gian mạng.
