Bốn phi hành gia của Artemis II, nhiệm vụ có người lái đầu tiên đến Mặt Trăng kể từ Apollo 17 năm 1972, hạ cánh an toàn tối 10/4 theo múi giờ EDT (sáng 11/4 giờ Hà Nội). Đây là cột mốc quan trọng, nhưng NASA đã lên lộ trình cụ thể cho mục tiêu lớn hơn những năm tới.
Artemis II là một bước đệm trong mục tiêu thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng. Trước đó, nhiệm vụ không người lái Artemis I đã diễn ra hồi tháng 11/2022, sau nhiều đợt hoãn và hủy phóng.
Nhiệm vụ tiếp theo sẽ là Artemis III, ban đầu được thiết kế là chuyến đi có người lái lên bề mặt Mặt Trăng. Nhưng cuối tháng 2, Giám đốc NASA Jared Isaacman thông báo sự thay đổi lớn: phi hành đoàn Artemis III vẫn ở lại quỹ đạo Trái Đất để thử nghiệm khả năng kết nối của tàu Orion với một hoặc hai tàu đổ bộ Mặt Trăng có người lái trong chương trình, bao gồm Starship của SpaceX và Blue Moon của Blue Origin. Nhiệm vụ này dự kiến diễn ra năm 2027.
Nếu suôn sẻ, đến cuối 2028, Artemis IV đưa phi hành gia hạ cánh xuống gần cực nam Mặt Trăng bằng tàu Orion và một phương tiện đổ bộ do tư nhân phát triển. Sau đó, các nhiệm vụ Artemis tiếp tục diễn ra, giúp thiết lập căn cứ trên Mặt Trăng vào năm 2032. Các phi hành gia sẽ sống và làm việc dài hạn tại căn cứ này, đúc rút cho NASA các kỹ năng cần thiết để thực hiện bước nhảy vọt tiếp theo là lên Sao Hỏa.
Hiện quá trình chuẩn bị cho Artemis III đã bắt đầu. Trong cuộc họp báo về Artemis II ngày 7/4, Isaacman tiết lộ NASA đã tổ chức “cuộc thảo luận về thiết kế nhiệm vụ Artemis III cấp cao đầu tiên” ngay hôm đó. “Dựa trên thông tin từ phản hồi của các nhà cung cấp, có nhiều điều chúng tôi biết là có thể đạt được”, ông nói thêm.
Artemis III đang lựa chọn quỹ đạo Trái Đất tầm thấp hoặc tầm cao. “Mỗi phương án có ưu nhược điểm riêng. Chúng tôi có thể hình dung phần nào hướng đi phù hợp dựa trên nhịp độ phóng của hai nhà cung cấp phương tiện đổ bộ tư nhân”, Isaacman giải thích.
Theo Phó giám đốc NASA Amit Kshatriya, các nhóm đã đạt được tiến bộ đáng kể trong chế tạo phần cứng cho Artemis III. Một số bộ phận tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) của nhiệm vụ đã có mặt tại địa điểm phóng – Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida. Những bộ phận khác sẽ được vận chuyển từ Cơ sở Lắp ráp Michoud của NASA ở Louisiana cuối tháng này.
“Chúng tôi đang thực sự nghiêm túc tiến hành càng nhanh càng tốt”, Kshatriya hôm 9/4 chia sẻ. Khi phi hành đoàn Artemis II hạ cánh hôm 10/4, ông nói sẽ sớm công bố danh tính các phi hành gia Artemis III.
Lý do sau 54 năm Mỹ mới bay quanh Mặt Trăng
Ngay trước chuyến bay của Apollo 17 tháng 12/1972, Quốc hội Mỹ cắt giảm ngân sách của NASA. Tổng thống Richard Nixon, nhậm chức tháng 1/1969, ủng hộ một chương trình không gian tiết kiệm hơn và chuyển trọng tâm sang tàu con thoi. Sau đó, Mỹ tập trung vào quỹ đạo Trái Đất tầm thấp và xây dựng trạm vũ trụ thay vì tiếp tục bay lên Mặt Trăng.
Nước này được cho là không còn động lực quay lại sau những cuộc đổ bộ tiêu tốn ngân sách. “Nhiều người nghĩ kiểu: Chúng ta đã làm những gì tổng thống John F. Kennedy muốn. Chúng ta đánh bại Liên Xô và vẫn là cường quốc công nghệ của thế giới. Vậy sao còn cần quay lại?”, Ed Stewart, quản lý bảo tàng tại Trung tâm Không gian và Tên lửa Mỹ, nói với Space.
Phải tới 2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ đạo NASA khởi động chương trình Artemis để đưa con người lên Mặt Trăng. Tuy nhiên, gần 50 năm đã trôi qua và phần lớn công nghệ trong chương trình Apollo đã lỗi thời, chuyên gia từng xây dựng và vận hành hệ thống thời đó cũng không còn làm việc trong lĩnh vực này.
“Toàn bộ thế hệ đó đã rời khỏi ngành. Chúng ta đang học lại cách làm, nhưng với công nghệ mới và khác biệt”, John Thornton, CEO công ty Astrobotic Technology (Mỹ), nói với Live Science.
Dù kế thừa kinh nghiệm của sứ mệnh cũ, NASA vẫn phải giải quyết những thách thức kỹ thuật trong kỷ nguyên mới. Do khởi động chương trình chưa đầy 10 năm, các hệ thống mới cần nhiều năm để nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thử nghiệm, cũng như cần thời gian chứng nhận đảm bảo an toàn và đủ điều kiện bay. Một số yếu tố khác cũng làm trì hoãn, như phát triển bộ đồ du hành vũ trụ, giải quyết vấn đề với tấm chắn nhiệt của tàu, xây dựng hệ thống hạ cánh mới.
Quan trọng hơn, khác với Apollo, Artemis không chỉ hướng đến “cắm cờ và để lại dấu chân” với những chuyến ghé thăm và nghiên cứu ngắn hạn 1-3 ngày mà muốn thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người, tạo bước đệm cho việc khám phá Sao Hỏa.
Do đó, lộ trình chinh phục Mặt Trăng của NASA được chia theo nhiều giai đoạn: Artermis I – nhiệm vụ không người lái (2022); Artermis II – nhiệm vụ có người lái bay vòng quanh Mặt Trăng (2026), Artermis III – thử nghiệm kết nối tàu Orion với tàu đổ bộ Mặt Trăng có người lái (2027), Artemis IV – đổ bộ Mặt Trăng (dự kiến 2028)…
Bù đắp cho kinh phí hạn chế, NASA cũng tăng cường hợp tác với công ty tư nhân để chế tạo những bộ phận quan trọng cho nhiệm vụ Mặt Trăng. Tuy nhiên, cả hai tàu đổ bộ chở người tư nhân đều chưa chứng minh hiệu quả.
Blue Moon của tỷ phú Jeff Bezos đến nay chưa cất cánh. Trong khi đó, Starship của Elon Musk đã thực hiện 11 chuyến bay thử nghiệm, hai chuyến gần nhất đều thành công, nhưng chưa từng lên tới quỹ đạo, chưa chứng minh được khả năng tiếp nhiên liệu ngoài Trái Đất (điều cần thiết cho mục tiêu hiện diện lâu dài trên Mặt Trăng hoặc Sao Hỏa) và cũng chưa trang bị hệ thống hỗ trợ sự sống.
Trong nhiệm vụ Artermis II, tàu Orion cũng cho thấy còn một số vấn đề cần khắc phục. Hệ thống đẩy của tàu bị rò rỉ heli, vốn dùng để đẩy nhiên liệu từ thùng chứa vào động cơ. Ông Kshatriya giải thích: “Tỷ lệ rò rỉ quan sát được nằm trong giới hạn chấp nhận, nhưng điều này có thể dẫn đến việc phải thiết kế lại hệ thống van. Với nhiệm vụ quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, tôi không cần những van đó phải chịu áp suất tương tự, nhưng với nhiệm vụ quỹ đạo Mặt Trăng thì cần”.
Nhà vệ sinh hiện đại của tàu Orion cũng nhiều lần gặp sự cố nên các kỹ sư sẽ cần điều chỉnh một số chi tiết. Space nhận định, chắc chắn còn nhiều vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai chương trình Artemis. Nhưng Isaacman tin rằng NASA đủ khả năng vượt qua thử thách, đồng thời dẫn chứng thành công của Artemis II.
“Đây mới chỉ là khởi đầu”, ông nói ngay sau khi phi hành đoàn Artemis II hạ cánh xuống biển. “Chúng ta sẽ tiếp tục thực hiện việc này thường xuyên hơn, triển khai các nhiệm vụ đến Mặt Trăng cho tới khi đổ bộ năm 2028 và bắt đầu xây dựng căn cứ”.
Ngày 10/4, Viettel Telecom cho biết đã cung cấp tính năng xác thực thuê bao trên ứng dụng My Viettel. Người dùng có thể đăng nhập, chuẩn bị căn cước công dân (CCCD), chọn tiện ích Xác thực thông tin thuê bao và làm theo hướng dẫn. VinaPhone và MobiFone cũng đưa tiện ích mới lên ứng dụng di động.
Việc triển khai diễn ra sau khi Thông tư 08 của Bộ Khoa học và Công nghệ được ban hành, có hiệu lực từ ngày 15/4. Trong đó, các doanh nghiệp viễn thông phải thực hiện xác thực thông tin thuê bao căn cứ theo giấy tờ mà tổ chức, cá nhân sử dụng để đăng ký. Sau thời gian triển khai, với thuê bao không thực hiện theo quy định, họ có nguy cơ bị nhà mạng ngừng cung cấp dịch vụ.
Theo đại diện một nhà mạng lớn, dù chưa đến thời gian chính thức theo yêu cầu, họ vẫn khuyến nghị người dùng chủ động thực hiện sớm, rút kinh nghiệm từ lần chuẩn hóa thông tin thuê bao trước đây có thể dẫn tới tình trạng quá tải cục bộ.
Ngoài ứng dụng, người dùng cũng có thể đến các đại lý của nhà mạng để thực hiện, trước khi chờ những phương thức khác, chẳng hạn qua VNeID từ ngày 15/4.
Theo quy định mới, mọi số thuê bao di động đều phải xác thực bốn trường thông tin gồm số định danh cá nhân, họ tên, ngày tháng năm sinh, sinh trắc học ảnh khuôn mặt, và các dữ liệu này phải khớp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư của Bộ Công an.
Có bốn cách xác thực được chấp nhận, gồm: trực tuyến thông qua VNeID; qua ứng dụng của nhà mạng; trực tiếp tại địa điểm dịch vụ của nhà mạng; và tại địa điểm được nhà mạng ủy quyền.
Hiện nay, khi thao tác qua ứng dụng của nhà mạng, người dùng có thể mở app, sau đó thực hiện các bước như: chụp ảnh CCCD, ảnh chân dung, quét chip trên CCCD bằng điện thoại. kiểm tra thông tin để đảm bảo chính xác trước khi thực hiện bước ký hợp đồng, xác nhận bằng OTP và chờ hệ thống xác nhận cập nhật thành công. Thực tế, quá trình này mất khoảng vài phút.
Các nhà mạng khẳng định, người dùng có thể thực hiện bằng cách này ở bất cứ đâu, kể cả khi đang ở nước ngoài.
Những thuê bao đã xác thực trước đây sẽ không cần làm lại.
Theo quy định, nếu không xác thực, thuê bao sẽ bị khóa sau 30-60 ngày. Một số nhóm được khuyến nghị nên thực hiện ngay, như những người đăng ký SIM di động bằng giấy tờ khác, nhóm thuê bao đứng tên hộ người thân. Viettel cho biết sẽ chủ động nhắn tin đến các số trong diện cần thực hiện gấp.
Việc xác thực thông tin thuê bao giúp ngăn chặn tình trạng SIM không chính chủ, một trong những nguyên nhân dẫn đến tin nhắn rác, cuộc gọi rác và nhiều hành vi lừa đảo thời gian qua. Theo thông tư, đến giai đoạn 2 (từ ngày 15/6), việc xác thực sẽ được làm chặt hơn, với yêu cầu xác thực bằng quét khuôn mặt sau mỗi lần đổi sim sang điện thoại khác.
Nguồn tin của SCMP cho biết, hôm 30.4, Ủy ban Truyền thông liên bang Mỹ (FCC) đã thông qua đề xuất cấm tất cả phòng thí nghiệm của Trung Quốc thử nghiệm các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy ảnh và máy tính để sử dụng tại Mỹ.
Cơ quan này cho biết khoảng 75% thiết bị điện tử của Mỹ được kiểm tra tại Trung Quốc. FCC có kế hoạch áp dụng quy trình phê duyệt đơn giản hóa cho các thiết bị được kiểm tra tại các phòng thí nghiệm của Mỹ hoặc từ các quốc gia không gây ra rủi ro an ninh quốc gia.
Trong một cuộc bỏ phiếu riêng biệt với tỷ lệ áp đảo 3-0, ủy ban đã thông qua đề xuất cấm China Mobile, China Telecom và China Unicom vận hành các trung tâm dữ liệu tại Mỹ. Trong tương lai, Mỹ có thể cấm các nhà mạng viễn thông kết nối với các công ty nằm trong "Danh sách bị hạn chế" về an ninh quốc gia của nước này.
Trước đó, FCC đã cấm ba công ty này hoạt động tại Mỹ.
Ủy ban Truyền thông liên bang cho biết họ cũng đang xem xét việc cấm kết nối với các công ty sở hữu trung tâm dữ liệu hoặc hiện diện tại các điểm trao đổi internet của Mỹ, mở rộng các hạn chế đối với một số thực thể con của các công ty nằm trong danh sách đen. Ngoài ra, Mỹ sẽ ra lệnh cấm kết nối với các nhà mạng sử dụng thiết bị từ các nhà cung cấp nằm trong danh sách an ninh quốc gia, bao gồm Huawei và ZTE.
Chủ tịch FCC Brendan Carr cho biết ủy ban đang xem xét một loạt hành động "để bảo vệ mạng lưới của Mỹ khỏi những rủi ro", bao gồm cả việc hạn chế khả năng kết nối.
Trước đó, từ năm 2019, Bộ Thương mại Mỹ đưa Huawei vào "Danh sách Thực thể" (Entity List), cấm các công ty Mỹ cung cấp công nghệ và linh kiện mà không có giấy phép đặc biệt. Sau đó, Mỹ liên tục gia tăng cấm vận với các công ty công nghệ Trung Quốc.
Quyết định này một phần làm chậm khả năng bắt kịp cuộc đua công nghệ của Trung Quốc nhưng mặt khác cũng thúc đẩy năng lực tự chủ của Bắc Kinh.
Ngày 21-4, chính quyền bang Florida (Mỹ) thông báo mở cuộc điều tra hình sự nhằm xác định liệu trí tuệ nhân tạo (AI) có đóng vai trò trong vụ xả súng hàng loạt gây chết người tại Đại học bang Florida hồi năm ngoái hay không.
Theo người đứng đầu cơ quan tư pháp bang Florida James Uthmeier, quyết định điều tra được đưa ra sau khi các công tố viên xem xét các đoạn trao đổi giữa chatbot ChatGPT của OpenAI và nghi phạm nổ súng Phoenix Ikner.
Cụ thể, ông Uthmeier cho biết luật bang Florida quy định bất kỳ ai hỗ trợ hoặc tư vấn cho việc thực hiện tội phạm đều có thể bị xem là "đồng phạm" và phải chịu trách nhiệm tương đương với đối tượng trực tiếp gây án. Theo đó, ông Uthmeier nhấn mạnh nếu là con người, ChatGPT sẽ phải đối mặt với cáo buộc giết người.
Phản hồi về vụ việc, người phát ngôn của OpenAI khẳng định vụ xả súng tại Đại học bang Florida hồi năm ngoái là một thảm kịch, song ChatGPT không chịu trách nhiệm cho tội ác khủng khiếp này. ChatGPT chỉ cung cấp các câu trả lời mang tính tham khảo, dựa trên thông tin sẵn có rộng rãi trên mạng Internet và không khuyến khích hay thúc đẩy hành vi bất hợp pháp hoặc gây hại.
Người đại diện này cũng cho biết OpenAI đã xác định tài khoản ChatGPT liên quan đến nghi phạm và cung cấp cho cơ quan thực thi pháp luật ngay sau khi vụ việc xảy ra.
Theo yêu cầu của chính quyền bang Florida, trong 30 ngày, OpenAI phải nộp toàn bộ chính sách nội dung từ năm 2012 đến nay liên quan đến tự tử, tự hại, xả súng trường học và giết người hàng loạt.
Bang cũng yêu cầu các báo cáo nội bộ, email, nội dung chat về cách xử lý câu lệnh nhạy cảm, cùng nhiều dữ liệu và tài liệu khác. Chính quyền Florida tuyên bố sẽ xem xét cáo buộc "thực hành thương mại lừa đảo" nếu OpenAI quảng cáo ChatGPT an toàn cho trẻ em nhưng không cảnh báo rủi ro.
Đây không phải lần đầu OpenAI đối mặt kiện tụng liên quan đến bạo lực. Năm 2025, một gia đình ở California kiện công ty và đồng sáng lập Jony Ive, cáo buộc ChatGPT xúi giục con trai 16 tuổi tự tử sau hàng tháng trò chuyện. Trước đó, chatbot AI cũng bị kiện tại Florida vì bị cho là góp phần vào vụ tự tử của bé trai 14 tuổi.
Trên thực tế, các vụ xả súng hàng loạt thường diễn ra tại Mỹ, nơi quyền sở hữu súng được Hiến pháp nước này bảo vệ và có xu hướng lấn át lời kêu gọi siết chặt kiểm soát vũ khí. Thực trạng này diễn ra bất chấp sự ủng hộ rộng rãi của người dân Mỹ đối với các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn, trong đó có hạn chế bán các loại băng đạn dung lượng lớn.
Tuy nhiên thay vì chỉ tập trung vào các nhà sản xuất vũ khí, các công tố viên bang Florida đang xem xét liệu OpenAI có phải chịu trách nhiệm hình sự với tư cách pháp nhân hay không.
Người đứng đầu cơ quan tư pháp bang Florida James Uthmeier nhận định chính quyền đang bước vào một khía cạnh pháp lý chưa từng có tiền lệ với AI, song cần làm rõ liệu OpenAI có chịu trách nhiệm hình sự hay không.
