Tôi đến Thiềng Liềng (ở Cần Giờ) lần đầu vào năm 2014, trong một chuyến đi gần như không có kế hoạch. Hòn đảo nhỏ bao quanh bởi những cánh rừng đước mênh mông và dòng Soài Rạp quanh năm sóng vỗ khi đó hiện ra đúng nghĩa là một vùng đất xa xôi hẻo lánh nhất của TP.HCM: không nhà trọ, không dịch vụ du lịch, không nhiều người biết đến.
Muốn ở lại, chúng tôi chỉ có thể xin ngủ nhờ một người dân làm muối tốt bụng. Đêm xuống, cả đảo chìm trong bóng tối, thỉnh thoảng mới thấy vài ánh đèn le lói.
Không gian yên tĩnh đến mức có thể nghe rõ tiếng tàu chạy ngoài sông, tiếng máy nổ phát điện đều đều. Đón tôi là chị Mười Giạ – chủ homestay đã gắn bó với hòn đảo nhỏ hơn 30 năm. Năm 1993, chị Giạ lúc đó mới 23 tuổi đã theo chồng về làm dâu ở đảo, bắt đầu làm quen với nghề làm muối truyền thống của gia đình.
Chị Giạ nhớ mãi những ngày đầu bước chân về nhà chồng: vài nóc nhà rải rác, lối đi nhỏ xíu len lỏi giữa ruộng muối, tiếng ếch nhái kêu và những ánh đèn dầu leo lét ban đêm, nhà nào khá giả lắm thì chạy thêm máy nổ phát điện. Nghề làm muối thời gian đó phụ thuộc hoàn toàn vào nắng gió và sức người: từ lăn ruộng, làm bờ, quay nước…
Cuộc sống sinh hoạt đã khó khăn, việc tìm con chữ của trẻ em Thiềng Liềng ngày ấy cũng thật gian nan khi trên đảo chỉ có trường mẫu giáo và tiểu học. Muốn học tiếp cấp 2, cấp 3 các em phải vào Thạnh An, mỗi ngày thức dậy từ 4 giờ sáng, rọi đèn pin men theo những con đường nhỏ để kịp chuyến đò 5 giờ xuất bến.
Gần 40 năm người dân Thiềng Liềng sống bằng đèn dầu, bằng máy phát điện cho đến năm 2011, Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC) thực hiện lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên đảo. Tuy nhiên, nguồn năng lượng này chỉ đủ để thắp sáng, xem tivi, còn máy bơm nước, máy giặt, tủ lạnh, máy lạnh hay xa hơn nữa là giúp sức cho nghề làm muối lúc đó vẫn còn xa vời với chị Giạ và dân đảo.
Ngày 29.4.2016, công trình xây dựng lưới điện 22 kV xuyên rừng cấp điện cho ấp Thiềng Liềng chính thức được khánh thành và đóng điện. Hàng trăm hộ dân trên đảo trong đó có gia đình chị Giạ đã vỡ òa trong niềm vui – một khoảnh khắc mà nhiều người chờ đợi suốt hàng chục năm.
Ít ai biết rằng, để có được ánh sáng ấy, những người làm điện đã phải vượt qua không ít khó khăn: kéo cáp ngầm băng qua sông, xuyên qua rừng ngập mặn, đi qua những cánh đồng muối mênh mông – những địa hình phức tạp bậc nhất của vùng ven biển Cần Giờ.
Thế nhưng, bằng sự chỉ đạo quyết liệt của chính quyền các cấp và quyết tâm của ngành điện thành phố, công trình vẫn được hoàn thành, đưa điện lưới quốc gia đến với Thiềng Liềng – mở ra một bước ngoặt thực sự trong đời sống và sinh kế của người dân nơi đây.
Đường điện kéo tới đâu, ánh sáng theo về tới đó, không chỉ thắp sáng một vùng quê mà còn thắp lên những ước mơ và khát khao bao đời của những người như chị Giạ. Điện về, những đứa trẻ ở Thiềng Liềng có thể tự ra bến đò trên con đường sáng trưng, có thể học bài dưới ánh đèn sáng và tiếp cận với internet qua nhiều thiết bị hiện đại. Từ đây một bước ngoặt thực sự mở ra với đời sống sản xuất của người dân đảo. Qua rồi cái thời ngồi hì hục ngồi quay nước cả ngày để nước đầy vuông muối, giờ đây chỉ cần chiếc mô tơ điện, bật công tắc là nước đã được bơm đều vào ruộng muối giúp tiết kiệm không chỉ thời gian mà cả sức lực cho diêm dân.
Đến Thiềng Liềng những ngày này, tôi cảm nhận không khí tất bật của hòn đảo nhỏ, bận rộn nhưng ai cũng phấn khởi vui mừng. Những cánh đồng muối trắng trải dài tít tắp, những thuyền ghe neo san sát ngoài sông chờ thu mua, những dáng người ngược xuôi gánh muối từ ruộng về kho, chở muối ra bến và cả tiếng nói cười xôn xao của những du khách… Mang ra ly nước trái siro từ vườn nhà, chị Giạ hồ hởi kể về vai trò mới của mình: chủ homestay kiêm hướng dẫn viên.
Năm 2022, Thiềng Liềng bắt đầu phát triển du lịch cộng đồng, và chị Giạ là một trong những người tiên phong. Có điện lưới quốc gia, chị Giạ mở rộng căn nhà, trang bị thêm tủ đông trữ đồ ăn, quạt, máy lạnh. Từ ruộng muối, chị mở thêm dịch vụ homestay lưu trú, làm siro giải khát đồng thời kể câu chuyện của Thiềng Liềng cho du khách. “Ngày mới ra đảo chị không bao giờ nghĩ đến cảnh sẽ có ai ra đây du lịch chứ đừng nói tới ở lại” – chị cười tươi rói.
Tuy mới chỉ có khoảng 16 hộ làm du lịch cộng đồng, thế nhưng Thiềng Liềng đã tạo được dấu ấn về một hòn đảo mộc mạc bình yên không chỉ có muối mà còn đa dạng trải nghiệm từ cảnh sắc, ẩm thực đến văn hóa nghệ thuật.
Những đứa trẻ Thiềng Liềng năm xưa học bài dưới ánh đèn dầu giờ bắt đầu quay lại xây dựng quê hương trong vai trò những hướng dẫn viên bản địa, những chủ homestay, chủ quán cà phê. Nhờ hòa lưới điện quốc gia, hòn đảo nhỏ thực sự đã thay áo mới, đầy sức sống, đầy nội lực cho một chặng đường phát triển mới.
Hơn ba thập kỷ trôi qua, chị Giạ từ một cô gái trẻ liều lĩnh theo chồng đi khởi nghiệp đã trở thành bà ngoại của những đứa trẻ, là chủ homestay đồng thời cũng là người chứng kiến vô vàn những đổi thay của một hòn đảo leo lét ánh đèn dầu, rồi bỗng bừng sáng với điện lưới quốc gia.
Hành trình đưa điện ra Thiềng Liềng không đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật, mà là câu chuyện của sự kiên trì, của những nỗ lực của ngành điện thành phố manh tên Bác đã rút ngắn khoảng cách giữa đảo xa và đất liền. Điện giờ đây không chỉ thắp sáng những ngôi nhà mà còn mở ra một hướng đi mới giúp bà con trên đảo phát triển kinh tế bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống.
Hừng đông trên bãi tràn ngập nắng hồng, thứ nắng như được ngư dân chở về từ xa khơi. Vài con thuyền cập bờ. Chị cởi dép ấn vào tay tôi, chạy ào xuống sát mép nước, nơi mấy giỏ cá vừa được chuyển lên bến. Chị reo: "Cá hố!". Ánh mắt rất vui của mấy anh ngư dân đổ dồn về phía chị. Tôi cũng nhìn chị chứ nói chi ai. Và tôi thấy hạnh phúc ánh lên trong mắt chị. Đó là niềm hạnh phúc khi gặp một món ngon từng in đậm trong ký ức. Chị mừng như gặp bạn cũ cũng phải.
Mỗi năm về thăm quê một lần, kiểu "vội vã trở về vội vã ra đi", chị không có thời gian dạo bến quê. Lần này chị có 3 ngày ở lại. Giờ thì chị đã gặp… cố ngư. Mua cá xong, hai chị em về. Chị đi chân không, tay cầm mấy con cá. Còn tôi… xách dép. Chị xuýt xoa: "Cá quá trời tươi luôn. Cá này cắt lát, khứa nhẹ vài đường rồi ướp nghệ tươi với chút muối và bột nêm rồi chiên lên. Trời ơi ta nói cơm từ nồi nhôm cho chí nồi đồng đều hết sạch".
Lâu rồi chị mới đích thân làm cá, đứng bếp. Chị vui trong từng cử chỉ, từng cái nhìn với "đối tượng" của mình. Chị cẩn thận xắt cá ra từng lát, nhẹ và dứt khoát. "Cho cá khỏi trầy da, đường cắt phải sắc lẹm cho lát cá nhìn đẹp mắt", chị nói nhẹ nhàng và rõ từng tiếng. Tôi cười: "Làm cá mà như đang… hát tình ca, xin nghiêng mình chào nghệ sĩ ẩm thực". Chị cười rung bờ vai nhỏ…
Nghệ tươi hay nghệ bột đều cho mùi và màu không khác mấy. Nhưng chị nói, cá hố tươi phải được ướp với nghệ tươi mới "môn đương hộ đối". Nghệ tươi chỉ cần một củ nhỏ thôi cũng "chấp" 3 - 4 muỗng nghệ bột. Em nghĩ coi, lát cá ngời ánh bạc như vầy mà rắc bột nghệ vào chẳng phải… xúc phạm cá hay sao? Trưa trờ trưa trật, tôi đạp xe tới nhà thằng bạn. Mệt quá, tôi chỉ nói trong tiếng thở: Chị tao… cá hố… nghệ tươi… tao xin, rồi chỉ tay ra sau nhà. Thằng bạn hiểu. Nó chạy ra vườn như sợ chậm một giây là… gây tai nạn.
Mẹ nói cạo vỏ củ cho sạch đất cát. Chị không làm vậy vì vỏ củ chứa nhiều dưỡng chất. Chị rửa sạch rồi mài củ nghệ mà không nhờ tôi. Mẹ nói đeo bao tay vô, nghệ nó bám lâu lắm. Chị cười: "Con biết, nhưng con muốn mài tay trần cho nó vàng rực lên để sống lại thuở… hoàng kim". Đó là chị nói vui về một thời đói kém. Là chị cả nên hễ đi học về là nhào xuống bếp giành mẹ nấu cơm cho 5 miệng ăn.
Chị trộn đều nghệ với một ít muối, bột nêm rồi nhẹ nhàng ướp vào cá. Đang ngời trắng, cá ngả sang màu vàng tươi rất bắt mắt. Một lát sau, dầu trong chảo lăn tăn sôi nhẹ. Chị canh lửa vừa đủ để nghệ và gia vị thẩm thấu vào từng sớ thịt của cá. Cho cá ra đĩa, chị rắc lên chút lá hành cho... xanh thêm bữa cơm đoàn tụ. Tôi khen những "chiếc nhẫn" hành phi dễ thương. Chị bật mí: Cắt hành từng lát thẳng góc với cuống hành, khi phi sẽ có những vòng tròn đồng tâm nhìn ngộ lắm. Đúng là đĩa cá trông… mỹ miều hẳn.
Món cá hố chị làm đậm đà, mượt mà, quấn quýt cái lưỡi hơn món cá hố nấu ngót hay kho mặn. Cái kết của bữa cơm sum họp ngon vui là thứ gì cũng hết. Chỉ đọng lại trong tôi một "âm mưu" là nghĩ cách giữ chị lại thêm vài bữa nữa…
Nghị quyết mới về phát triển TP.HCM cùng với luật đô thị đặc biệt và quy hoạch tổng thể sẽ là những nền tảng quan trọng giúp TP.HCM tiếp tục tăng tốc, giữ vai trò dẫn dắt. (trang 2)
Hình ảnh Tổng thống Hàn Quốc cùng phu nhân thưởng thức phở và món ăn đường phố tại Hà Nội một lần đưa ẩm thực VN lan tỏa toàn cầu. (trang 5)
Xung đột Mỹ - Iran tiếp tục duy trì lệnh ngừng bắn, đồng thời tiếp tục bế tắc về giải pháp ngoại giao, vậy đâu là giải pháp để kết thúc chiến sự?. (trang 24)
6 giờ sáng 15.5, dòng xe từ hướng đường Trường Chinh đổ về đường Cộng Hòa bắt đầu đông dần như thường lệ. Nhưng khác với cảnh chen chúc quen thuộc nhiều năm qua ở cửa ngõ sân bay Tân Sơn Nhất, sáng nay các phương tiện được CSGT hướng dẫn đi vào phần đường linh hoạt vừa chính thức vận hành sau 2 ngày thí điểm.
Giữa tiếng còi điều tiết liên tục của lực lượng chức năng, nhiều tài xế chậm rãi quan sát biển báo điện tử mới lắp, rồi chạy theo dòng xe được phân luồng vào làn đảo chiều. Có người còn lúng túng vì chưa quen hướng lưu thông mới, nhưng cũng không ít người bắt đầu cảm nhận giao thông trên đường Cộng Hòa bớt cảnh nhích từng mét trong giờ cao điểm.
Cán bộ Đội CSGT Tân Sơn Nhất, thuộc Phòng CSGT Công an TP.HCM túc trực điều tiết, tạo "luồng xanh" cho dòng xe lưu thông, bước đầu giúp giảm xung đột giao thông ở cửa ngõ sân bay Tân Sơn Nhất.
Theo ghi nhận của PV Thanh Niên, hướng từ đường Trường Chinh đi đường Út Tịch được ưu tiên tăng thêm làn xe trong giờ cao điểm sáng. Như vậy, hướng vào trung tâm TP.HCM có 4 làn xe lưu thông, trong khi chiều ngược lại còn 2 làn.
Khác với 2 ngày đầu thí điểm còn khá lúng túng, sáng nay hệ thống biển báo điện tử đã bắt đầu hiển thị hướng dẫn lưu thông rõ ràng. Tại các điểm giao cắt, CSGT liên tục điều tiết để tạo "luồng xanh" cho phương tiện di chuyển trong phần đường linh hoạt. Nhờ vậy, tình trạng xe cắt ngang dòng lưu thông gây nguy hiểm và ùn ứ trong làn đảo chiều giảm đáng kể.
Trao đổi với PV Thanh Niên, trung tá Hoàng Bá Tuấn, Phó trưởng phòng CSGT Công an TP.HCM, cho biết sau khi Sở Xây dựng hoàn thiện đề án tổ chức giao thông trên tuyến Cộng Hòa, PC08 đã chỉ đạo Đội CSGT Tân Sơn Nhất phối hợp điều tiết, phân luồng theo phương án được đề xuất.
Theo trung tá Tuấn, đây vẫn là giai đoạn đầu triển khai nên nhiều người dân còn bỡ ngỡ với hướng lưu thông, biển báo và vạch kẻ đường. Vì vậy, lực lượng CSGT cùng các đơn vị hỗ trợ đang cố gắng túc trực liên tục để hướng dẫn người dân đi đúng làn, đúng hướng.
"Bước đầu ghi nhận trên tuyến chưa xảy ra xung đột giao thông lớn", trung tá Hoàng Bá Tuấn đánh giá và cho biết sau buổi vận hành đầu tiên, các đơn vị sẽ tiếp tục họp để đánh giá thực tế, từ đó điều chỉnh hạ tầng, biển báo và phương án tổ chức giao thông phù hợp hơn.
Trong khi đó, ông Nguyễn Kiên Giang, Phó trưởng phòng Quản lý bảo trì và khai thác công trình giao thông (Sở Xây dựng TP.HCM), cho biết hiện nhiều người dân vẫn chưa quen với phương án lưu thông mới, đặc biệt là người đi bộ. Một số xe máy cũng chưa mạnh dạn đi vào làn đường linh hoạt nên vẫn xuất hiện ùn ứ cục bộ ở khu vực hông cầu vượt Hoàng Hoa Thám, hướng từ ngoại thành vào trung tâm.
Theo ông Giang, khi người dân quen dần với cách tổ chức giao thông mới, tình hình sẽ cải thiện tốt hơn. Sở Xây dựng cũng đang tiếp tục theo dõi để điều chỉnh phương án phù hợp với thực tế lưu thông.
Đáng chú ý, ngành giao thông TP.HCM cho biết nếu mô hình này phát huy hiệu quả, thành phố sẽ nghiên cứu triển khai ở các tuyến cửa ngõ khác - nơi lưu lượng phương tiện thay đổi mạnh theo từng khung giờ giữa nội thành và ngoại thành.
Dù giao thông bước đầu thông thoáng hơn, nhiều người đi bộ vẫn gặp khó khăn khi qua đường. Bạn Ngọc Ánh, sinh viên Học viện Hàng không Việt Nam, cho biết từ khi tổ chức lại giao thông, việc sang đường trở nên nguy hiểm hơn do xe chạy liên tục và không có khoảng dừng để người đi bộ băng qua.
"Em mong có đoạn băng qua đường thuận tiện hơn hoặc có cầu vượt cho người đi bộ", Ngọc Ánh chia sẻ.
Nhiều người dân, tài xế thường xuyên lưu thông qua khu vực cho biết không còn cảnh nhích từng mét, mất 30 - 40 phút mới qua được đoạn đường này trong giờ cao điểm.
Ở góc nhìn người thường xuyên chạy xe qua tuyến này, anh Nguyễn Duy Khánh (30 tuổi, ngụ phường Tân Thuận) đánh giá phương án đảo chiều giúp giao thông buổi sáng đỡ ùn tắc hơn trước.
"Tôi chạy xe giờ cao điểm trước đây có khi mất 30 - 40 phút mới qua được đoạn này. Nếu tổ chức lại giao thông mà rút xuống còn khoảng 15 phút thì tài xế đỡ cực, chạy được nhiều cuốc hơn", anh Khánh nói.
Dù vẫn còn những bất tiện với người đi bộ hay sự bỡ ngỡ trong những ngày đầu triển khai, nhiều người dân cho rằng phương án đảo chiều trên đường Cộng Hòa đang cho thấy tín hiệu tích cực khi dòng xe giờ cao điểm dần thông thoáng hơn.
Người dân kỳ vọng "dễ thở" hơn trên các tuyến đường cửa ngõ sân bay Tân Sơn Nhất
ẢNH: NHẬT THỊNH
Sau nhiều năm trở thành một trong những điểm kẹt xe căng thẳng nhất cửa ngõ sân bay Tân Sơn Nhất, người dân kỳ vọng việc tổ chức giao thông linh hoạt lần này có thể giúp hành trình đi làm, mưu sinh mỗi ngày bớt cảnh nóng nực, chờ đợi và chen chúc giữa dòng xe ken đặc.
