Ngày 7/4, Tập đoàn Quốc tế Phú Hoa phát cáo phó Chủ tịch danh dự, Giám đốc Bảo tàng Gỗ Tử đàn Trung Quốc Trần Lệ Hoa đã qua đời ngày 5/4 tại Bắc Kinh, thọ 85 tuổi. Bà từng là nữ tỷ phú giàu nhất Trung Quốc nhưng nhiều người chỉ biết đến với danh hiệu “vợ Đường Tăng” Trì Trọng Thụy.
Bà là người Mãn Châu, thuộc dòng dõi quý tộc, lớn lên ở Di Hòa Viên – cung điện mùa hè của các triều đình phong kiến. Từ khi bà còn nhỏ, gia cảnh đã sa sút. Bà bỏ học từ cấp ba làm thợ may, sau đó chuyển sang sửa chữa đồ gỗ cho một xưởng nội thất.
Giữa hoàn cảnh khó khăn, bà vẫn thường làm bánh chia cho lối xóm và luôn có mặt khi người khác cần giúp đỡ. Những đức tính này giúp bà kết giao được nhiều mối quan hệ và nắm bắt nhiều thông tin kinh doanh độc quyền.
Đầu năm 1980, Trần Lệ Hoa phát hiện nhiều bàn ghế cũ làm từ gỗ tử đàn, kim tơ nam mộc, hoàng hoa lê, bị bỏ đi trong một xưởng nội thất. Nhờ kinh nghiệm sống tại Di Hòa Viên, bà nhận ra giá trị của những món đồ này. Bà mua lại với giá rẻ, tự sửa chữa rồi bán ra với giá cao. Thương vụ đầu đời mang về cho bà một số vốn lớn.
Năm 1981, bà sang Hong Kong, mua 12 căn biệt thự và bán lại khi thị trường bất động sản tăng giá, thu lãi hàng chục triệu USD. Năm 1988, bà lập Tập đoàn Quốc tế Phú Hoa.
Đầu thập niên 1990, bà trở về Bắc Kinh mua khu đất sát quảng trường Thiên An Môn, chi hơn 60 triệu USD xây Tòa nhà Trường An và thành lập Câu lạc bộ Trường An dành cho giới siêu giàu. Đến nay, đây vẫn là một trong bốn câu lạc bộ cao cấp của Bắc Kinh, với các thành viên là những tỷ phú như Lý Gia Thành, Hoắc Anh Đông, Quách Bỉnh Tương.
Năm 2000, bà đầu tư 555 triệu USD cải tạo Phố Kim Bảo ở Vương Phủ Tỉnh. Dự án yêu cầu di dời 2.100 hộ dân, được bà hoàn tất ký hợp đồng giải tỏa trong 28 ngày. Khoản đầu tư biến khu nhà cũ nát thành đại lộ với khách sạn, trung tâm mua sắm và câu lạc bộ đua ngựa, mang về hàng trăm triệu USD tiền thuê mỗi năm.
Năm 2016, bà Trần Lệ Hoa là nữ tỷ phú giàu nhất Trung Quốc với tài sản 7,11 tỷ USD. Dù quản lý 1,5 triệu m2 bất động sản thương mại, bà duy trì chi phí sinh hoạt cá nhân ở mức khoảng 1,4 USD một ngày. Thức ăn chính của bà là cơm trộn nước nguội và rau xào.
Đối với nhân viên, bà áp dụng nguyên tắc không nợ lương, cung cấp 4 bữa ăn mỗi ngày. “Nhân viên làm việc là đang giúp đỡ bạn, tương đương với việc bạn có thêm một cánh tay, nợ tiền nhân viên là không hợp lý”, bà từng nói.
Nửa sau cuộc đời, bà Trần Lệ Hoa tập trung cho nghệ thuật điêu khắc gỗ tử đàn. Năm 1999, bà trực tiếp sang Ấn Độ và Myanmar tìm gỗ tử đàn nguyên khối. Bà chi 28 triệu USD xây dựng Bảo tàng Gỗ Tử đàn Trung Quốc rộng gần 10.000 m2 tại Bắc Kinh. Tại đây, bà cùng các thợ thủ công dùng cấu trúc mộng ngàm không đinh phục dựng 16 cổng thành và 10 tháp canh Bắc Kinh xưa.
Dù tiền bán vé không đủ trả chi phí vận hành, Trần Lệ Hoa từ chối mọi đề nghị mua lại bộ sưu tập. “Tuy tôi là thương nhân, nhưng toàn bộ tài sản nên đặt vào nơi này để lưu giữ cho đất nước”, bà nói.
Bảo tàng là nơi giao lưu văn hóa, đón tiếp nhiều chính khách và người nổi tiếng như cựu Thủ tướng Đức Helmut Kohl, Công chúa Thái Lan Sirindhorn, Chủ tịch Quốc hội Sri Lanka Chamal Rajapaksa.
Sau chuyến tham quan năm 2018, cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger viết tặng bà: “Người phụ nữ huyền thoại, một kỳ tích vĩ đại!”. Đại học Nghệ thuật và Thiết kế Savannah (Mỹ) trao bà danh hiệu “Tiến sĩ danh dự về nhân văn” và chọn ngày 25/5 hằng năm làm “Ngày Trần Lệ Hoa”. Năm 2012, tạp chí Time đưa bà vào danh sách 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới.
Trần Lệ Hoa làm việc liên tục đến những năm cuối đời. Bước qua tuổi 80, bà vẫn thức dậy lúc 6h30 và đến xưởng điêu khắc lúc 7h30.
“Tôi chưa bao giờ nghĩ đến việc đứng trên người khác, càng không muốn trở thành người bị kẻ khác coi thường. Bất kể làm gì, miễn là việc chân chính thì cứ làm, nỗ lực rồi sẽ thành công”, Trần Lệ Hoa nói.
Khoảng ba tháng trước, Bàn Thị Tâm, 20 tuổi, quê Tuyên Quang cùng bạn trai Nguyễn Minh Hiệp, 22 tuổi, quê Ninh Bình chuyển đến sống tại một khu trọ ở phường Phú Diễn, Hà Nội cùng con gái 4 tuổi của Tâm.
Theo cơ quan công an, Hiệp và Tâm khai đã nhiều lần đánh đập đứa trẻ. Cứ vài ngày, hai người lại dùng dép, chổi, cán hót rác, móc quần áo đánh đập đứa trẻ. Đầu tháng 5, bé bị bỏ đói, bắt đeo chai nước nặng vào cổ. Sáng 3/5, sau trận đòn, bé có dấu hiệu ngừng thở, được đưa đi cấp cứu và tử vong chiều 6/5 tại bệnh viện.
Vân Anh (đã đổi tên), sinh viên năm nhất, thuê trọ ở tầng trên ngay phía trên phòng của Tâm và Hiệp. Cô nói chưa lần nào gặp bé gái 4 tuổi con của Tâm, nhưng tối nào cũng nghe tiếng khóc.
"Từ tháng 4, tôi nghe tiếng chửi mắng xưng mày tao và ép bé đọc chữ cái đến khuya", Vân Anh kể. Cuối tháng 4, tiếng khóc xuất hiện liên tục hơn. Cô sinh viên nghĩ đó là đứa trẻ lười học bị cha mẹ phạt. Sự thiếu gắn kết ở khu trọ cũng khiến cô không gõ cửa hỏi thăm.
Vân Anh nói khi bi kịch xảy ra với cháu bé, cô đã rất sốc và "tràn ngập cảm giác áy náy". "Nếu thời gian quay trở lại, khi nghe tiếng khóc bất thường tôi sẽ báo công an chứ không im lặng như lần này", cô nói.
Anh Đinh Hữu Thành, 25 tuổi, ở tầng một khu trọ, cho biết các phòng tại đây luôn đóng kín. Anh từng gặp bé gái vài lần, thấy bình thường. "Các phòng ở đây đều đóng kín cửa nên khó nghe rõ bên trong. Tôi ở tầng một buôn bán nên cũng ồn", anh nói.
Anh cho biết nếu nhận diện được dấu hiệu, chắc chắn sẽ can thiệp để bi kịch không xảy ra. Tuy nhiên, Thành thừa nhận chưa từng tìm hiểu dấu hiệu trẻ bị bạo hành.
Theo ông Đặng Hoa Nam, nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cũ), sự thiếu hiểu biết và lối sống khép kín là rào cản trong việc giải cứu trẻ em. Trung bình mỗi năm, Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 nhận hơn 300.000 cuộc gọi. Đến nay, Tổng đài đã can thiệp hơn 11.000 trường hợp trẻ bị xâm hại. Riêng năm 2024, gần 2.000 vụ việc bị điều tra hình sự với khoảng 1.500 bị can. Nhiều vụ trong số đó, thủ phạm là người thân sống cùng nhà.
Ông Nam cho biết trẻ sống trong gia đình có cha mẹ ly hôn, sống cùng cha dượng, mẹ kế thường đối mặt nguy cơ bạo lực cao hơn. "Pháp luật đã quy định đầy đủ, nhưng việc phòng ngừa ở cơ sở còn yếu. Nhiều cán bộ phụ trách trẻ em cấp xã làm kiêm nhiệm nên khó phát hiện sớm", ông nói.
Theo chuyên gia tâm lý trẻ em Hồng Hương (Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam) trẻ bị bạo hành thường có một số dấu hiệu nhận biết như: e dè, sợ sệt, né tránh tiếp xúc hoặc sống thu mình, lầm lũi. Ngoài ra, tiếng quát mắng kéo dài của cha mẹ, tiếng khóc thường xuyên, cùng các vết bầm tím, trầy xước ở vùng mô mềm cũng là dấu hiệu cảnh báo.
"Người lớn xung quanh có thể quan sát dấu hiệu báo động đỏ thông qua phản ứng của trẻ. Nhiều em chỉ cần thấy người khác giơ tay lên đã hoảng loạn, cúi gằm mặt hoặc né tránh theo phản xạ", bà Hương nói.
Các chuyên gia cho rằng khi phát hiện trẻ có nguy cơ bị bạo hành, người dân cần chủ động báo công an, tổ dân phố hoặc gọi Tổng đài bảo vệ trẻ em 111 để được hướng dẫn can thiệp. Trong tình huống khẩn cấp, nên hô hào người xung quanh can thiệp sớm, giúp cứu một đứa trẻ khỏi bi kịch.
Bà Hương phân tích thêm, ở đô thị, lối sống khép kín khiến hàng xóm khó nhận ra bất thường sau cánh cửa. Vì vậy, công tác bảo vệ trẻ em không thể chỉ trông chờ vào gia đình.
Kiếm tiền bằng cách nào có quan trọng bằng việc mình đang cố gắng sống tử tế và không bỏ cuộc. Chấp nhận làm mọi nghề để trang trải, trước khi tìm được hướng đi lâu dài, chẳng xấu hổ!
Bước sang ngưỡng 30, Hoài Bảo (30 tuổi, TP.HCM) kể đã có bằng đại học, nhưng hiện vẫn loay hoay, làm thêm công việc phục vụ tại một quán ăn để trang trải.
Đến độ tuổi mặc định phải “ổn định sự nghiệp”, thế mà đôi lúc anh cảm nhận được sự coi thường từ chủ quán, với suy nghĩ chủ quan rằng ở độ tuổi này, có trình độ đại học nhưng vẫn làm công việc phục vụ.
Tuy nhiên, anh thừa nhận bản thân không quá bận tâm. Bảo vẫn luôn cố gắng hoàn thành tốt công việc, phục vụ khách hàng chu đáo và chuyên nghiệp. Bởi đây chỉ là công việc tạm thời trong giai đoạn cần trang trải tài chính.
“Mỗi công việc đều mang lại những trải nghiệm quý giá riêng. Vì vậy, không có gì phải xấu hổ khi kiếm tiền bằng sức lao động chân chính. Quan trọng là khi mình làm gì, mình cũng sẽ tập trung vào câu hỏi “mình học được gì ở đây”, mỗi trải nghiệm là mỗi bài học, còn nếu không có mục tiêu thì làm gì cũng thấy vô nghĩa”, Bảo tâm sự.
Tương tự, Thành Trung (30 tuổi, TP.HCM) kể sau 8 năm làm công việc văn phòng với tấm bằng đại học trong tay, anh quyết định rẽ hướng và bắt đầu lại từ đầu.
Anh từng làm phụ bếp tại căng tin của một phòng gym, sau đó theo đuổi nghề huấn luyện viên cá nhân (PT) để xây dựng nguồn thu nhập ổn định. Song song đó, Trung tiếp tục học hỏi và thử sức với lĩnh vực tiếp thị liên kết để thêm trang trải.
“Điều quan trọng không nằm ở việc làm công việc gì, mà là hiểu rõ mình đang làm gì và ý nghĩa của công việc đó đối với bản thân. Chậm một chút cũng không sao, miễn không bỏ cuộc”, Trung nói.
Ngọc Ánh (30 tuổi, Huế) kể sau khi tốt nghiệp nhưng chưa tìm được việc đúng chuyên môn, cô đã xin làm pha chế tại một quán gần nhà. Mỗi ngày Ánh làm việc từ 12 đến 16 tiếng khá vất vả. Đôi khi gặp bạn bè, cô cũng có chút chạnh lòng.
Tuy nhiên chồng luôn động viên rằng chỉ cần kiếm tiền bằng lao động chân chính thì không có gì phải xấu hổ hay dừng lại. Nhờ sự kiên trì và nỗ lực, hiện tại Ánh đã trở thành kế toán công nợ, làm việc theo giờ hành chính.
Dù công việc mới đi kèm nhiều áp lực và căng thẳng, cô cho biết động lực lớn nhất là có thể lo cho gia đình và người mình yêu, từ đó tiếp tục cố gắng mỗi ngày.
Châu Giang (32 tuổi, TP.HCM) cho rằng thất nghiệp không phải điều đáng sợ. Điều đáng lo là sau khi mất việc nhưng không nỗ lực tìm kiếm cơ hội mới.
Giang kể trước đây từng làm công việc chăm sóc vườn tại một homestay 4 sao. Khi nhân viên lễ tân đột ngột nghỉ việc, anh được đề nghị thay thế dù chưa có kinh nghiệm và khá lo lắng khi phải trực tiếp tiếp xúc với khách.
Giang đã chủ động tự học cách sử dụng các ứng dụng đặt phòng, đồng thời trau dồi kiến thức và kỹ năng cần thiết. Chỉ sau ba tháng, cô được tin tưởng giao vị trí quản lý tại cơ sở này.
"Ai cũng có giai đoạn long đong, tự ti với gia đình, bạn bè hay chính bản thân vì thất nghiệp. Nhưng đừng bỏ cuộc, miễn còn cố gắng, cứ dám thử vì tuổi trẻ có đặc ân được thất bại. Còn trẻ hãy cứ làm những gì mình cho là đúng sau khi nghiêm túc rồi chúng ta sẽ đi đúng đường", Giang bày tỏ.
Một bé gái 13 tuổi bỏ nhà đi nhiều ngày để đến phòng trọ của người đàn ông quen qua Facebook. Một vụ việc khác, hai em gái nhỏ trở thành nạn nhân trong vụ án hiếp dâm...
Đọc những tin ấy, người lớn thường phản ứng rất nhanh bằng sự giận dữ: trách kẻ phạm tội, trách mạng xã hội, trách trẻ "thiếu hiểu biết"...
Nhưng sau những vụ việc đau lòng ấy có lẽ cần nhìn sâu hơn vào một thực tế khác: trẻ em hôm nay đang lớn lên trong một thế giới mà khoảng cách giữa "người lạ" và "người quen" gần như bị xóa nhòa.
Một tài khoản Facebook, TikTok hay game online xa lạ đôi khi len sâu vào tâm lý trẻ còn nhiều hơn cả người thân trong nhà.
Nguy hiểm nhất là nhiều đứa trẻ không hề nghĩ mình đang gặp nguy hiểm. Các em nghĩ mình "được yêu", "được quan tâm", "được thấu hiểu". Trong khi phía bên kia có thể là một người trưởng thành đầy kinh nghiệm thao túng tâm lý.
Một đứa trẻ 13 tuổi chưa đủ khả năng nhận thức đầy đủ để tự bảo vệ mình trước những cạm bẫy cảm xúc và dục vọng của người lớn.
Về phía pháp luật, những hành vi quan hệ tình dục với trẻ vị thành niên rõ ràng phải bị xử lý nghiêm minh, không thể có bất kỳ sự biện minh nào bằng lý do "tự nguyện", "quen biết qua mạng" hay "hai bên có tình cảm".
Nhưng chỉ pháp luật thôi là chưa đủ, bởi sau mỗi vụ việc, điều đau đớn nhất không chỉ là bản án dành cho thủ phạm mà còn là những tổn thương kéo dài trong tâm lý đứa trẻ. Có em mất niềm tin vào người khác; có em mặc cảm, khủng hoảng, học hành đổ vỡ. Có gia đình tan nát vì cảm giác bất lực và ân hận.
Nhiều phụ huynh thường nghĩ nguy cơ xâm hại chỉ đến từ bên ngoài xã hội. Thật ra rất nhiều đứa trẻ bị tổn thương bắt đầu từ khi trẻ cô đơn, lạc lối khi đang ở ngay trong gia đình mình.
Cha mẹ bận rộn, con có điện thoại từ sớm. Mỗi ngày trẻ dành hàng giờ trên mạng, người lớn gần như không biết con đang nói chuyện với ai, xem gì, tham gia hội nhóm nào. Những mối quan hệ độc hại len vào những khoảng trống tình cảm gia đình.
Điều đáng lo là trẻ tiếp xúc thông tin quá nhanh nhưng lại không kịp có kỹ năng tự bảo vệ. Trẻ có thể biết dùng mạng xã hội từ tiểu học nhưng không được dạy đủ về ranh giới cơ thể, sự đồng thuận, nguy cơ dụ dỗ trên mạng hay cách cầu cứu khi gặp nguy hiểm.
Nhiều gia đình vẫn xem giáo dục giới tính là chuyện "nhạy cảm", ngại nói với con. Trong khi Internet thì dạy trẻ đủ mọi thứ, kể cả những điều méo mó và lệch lạc. Sự im lặng của người lớn đôi khi nguy hiểm hơn cả mạng xã hội.
Nhưng bảo vệ trẻ em không thể chỉ bắt đầu sau một bi kịch mà phải bắt đầu từ đời sống hằng ngày. Cha mẹ cần chịu khó trò chuyện với con, biết hôm nay con vui hay buồn, biết bạn bè con là ai, biết con đang theo dõi những tài khoản nào trên mạng, biết những thay đổi bất thường trong tâm lý con...
Ngoài gia đình, nhà trường cũng cần thay đổi cách tiếp cận. Giáo dục kỹ năng sống và an toàn số không thể chỉ là vài buổi tuyên truyền. Trẻ cần được học thực chất về nguy cơ trên không gian mạng, kỹ năng từ chối, kỹ năng cầu cứu và cả giá trị của lòng tự trọng.
Một đứa trẻ thiếu kỹ năng và thiếu sự đồng hành sẽ rất dễ trở thành nạn nhân giữa thế giới ảo đầy cạm bẫy trên mạng xã hội. Một chiếc điện thoại thông minh có thể mở ra tri thức, kết nối và cơ hội nhưng cũng có thể mở ra những cuộc trò chuyện nguy hiểm mà cha mẹ không hề hay biết.
Sau mỗi vụ việc đau lòng, xã hội thường phẫn nộ vài ngày rồi quên đi nhưng với những đứa trẻ, vết thương có thể kéo dài nhiều năm. Do vậy bảo vệ trẻ em hôm nay không chỉ là trách nhiệm của công an hay pháp luật.
Đó còn là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và cả cộng đồng trong việc tạo ra một môi trường mà trẻ được lắng nghe, được trang bị kỹ năng và được lớn lên an toàn.
