Tây Ban Nha mở lại đại sứ quán tại Iran, nhiều nước lên án Israel vi phạm ngừng bắn

Sau khi cuộc đàm phán kéo dài 21 giờ giữa Mỹ và Iran không đạt được thỏa thuận, Tổng thống Donald Trump ngày 12/4 tuyên bố áp lệnh phong tỏa eo biển Hormuz.

"Có hiệu lực ngay lập tức. Hải quân Mỹ, lực lượng tinh nhuệ nhất thế giới, sẽ bắt đầu quá trình phong tỏa mọi tàu ra vào eo biển Hormuz", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

Trọng tâm của lệnh phong tỏa là hải quân Mỹ sẽ kiểm tra bất kỳ tàu nào ra vào các cảng hoặc khu vực ven biển của Iran, về thực chất là chặn bắt những con tàu đã trả phí cho Iran để được đi qua eo biển. "Bất kỳ lực lượng Iran nào nhắm bắn vào chúng tôi hoặc các tàu hòa bình đều sẽ bị hủy diệt", ông cảnh báo.

Quyết định đóng cửa eo biển của Iran trước đó đã gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho một số quốc gia phụ thuộc vào nguồn dầu thô Trung Đông, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt, gồm cả ở Mỹ. Vậy tại sao ông Trump lại muốn phong tỏa eo biển mà chính ông nỗ lực tìm cách mở cửa thời gian qua?

David Goldman, nhà phân tích của CNN, cho hay thực tế eo biển Hormuz không đóng hoàn toàn thời gian qua. Iran đã cho phép tàu dầu một số nước đi qua eo biển, thậm chí biến Hormuz thành "trạm thu phí" với mức thu lên tới 2 triệu USD mỗi tàu.

Điều quan trọng là Iran vẫn cho phép dầu của nước này lưu thông trong và ngoài khu vực suốt thời gian chiến sự. Iran xuất khẩu trung bình 1,85 triệu thùng dầu thô mỗi ngày tính đến hết tháng 3, nhiều hơn khoảng 100.000 thùng mỗi ngày so với ba tháng trước đó, theo dữ liệu từ công ty phân tích dầu mỏ Kpler.

Do đó, bằng cách áp lệnh phong tỏa eo biển, ông Trump có thể cắt đứt nguồn tài chính quan trọng cho chính phủ và các hoạt động quân sự của Iran. "Đây là đòn bẩy mà chính quyền Mỹ vốn không muốn sử dụng. Phong tỏa eo biển, kể cả với dầu của Iran, sẽ khiến giá dầu có thể tăng vọt trên toàn cầu", Goldman viết.

Đó là lý do hải quân Mỹ trong hơn một tháng qua vẫn cho phép tàu chở dầu của Iran đi qua khu vực này, dù các chiến hạm Mỹ hiện diện dày đặc trong khu vực. Bất kỳ lượng dầu nào được xuất khẩu từ Trung Đông lúc này đều có thể giúp kiềm chế giá dầu thế giới ở một mức độ nào đó, theo Goldman.

Nhà phân tích này thêm rằng hồi tháng 2, Mỹ đã cấp phép tạm thời miễn trừng phạt cho Iran để bán số dầu đã được chuyển lên các tàu. Mỹ đã áp đặt các lệnh trừng phạt với dầu mỏ Iran một cách gián đoạn trong nhiều thập kỷ và chính quyền ông Trump đã chặn việc bán dầu thô của nước này kể từ khi rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2018.

Quyết định nới trừng phạt của ông Trump tháng trước đã giúp giải phóng khoảng 140 triệu thùng dầu, đủ để đáp ứng nhu cầu của toàn cầu trong khoảng 1,5 ngày, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ. Iran đã hưởng lợi từ các đợt bán hàng này, khi giá dầu của họ được bán cao hơn vài USD so với dầu thô Brent tiêu chuẩn quốc tế.

Nhà Trắng đã cố gắng tìm kiếm các biện pháp khả dĩ để kiềm chế giá dầu trong khi chiến sự diễn ra. Bên cạnh phối hợp xả kho dự trữ dầu toàn cầu, chính quyền ông Trump tháng trước cũng đã dỡ lệnh trừng phạt với hàng trăm triệu thùng dầu của Nga.

"Giờ ông Trump đang mạo hiểm đẩy giá xăng dầu lên cao hơn nữa để tối đa hóa đòn bẩy với Iran, nhằm chấm dứt xung đột", Goldman cho hay.

Andrew Tillett, nhà phân tích của Australian Financial Review, nhận định ông Trump tin rằng lệnh phong tỏa eo biển Hormuz có thể gây ra nỗi đau kinh tế lớn cho Iran, khiến nước này cạn kiệt nguồn tiền mặt mà không cần phá hủy kho dầu tại đảo Kharg, nơi xử lý 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran.

Tillett nói thêm Nhà Trắng dường như cũng tính toán rằng việc phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz sẽ khiến khách mua dầu của Iran bị ảnh hưởng, buộc phải gây áp lực đối với Tehran để nhượng bộ các yêu cầu mà Mỹ đưa ra trong đàm phán.

Một quan chức Mỹ giấu tên nói với Washington Post rằng cuộc đàm phán tại Pakistan cuối tuần qua thất bại vì Tehran không chấp nhận một số yêu cầu của Washington. Mỹ muốn Iran phải chấm dứt mọi hoạt động làm giàu uranium, cho phép Washington thu hồi uranium đã làm giàu cấp độ cao và tháo dỡ tất cả các cơ sở làm giàu hạt nhân lớn.

Washington cũng muốn Tehran chấp nhận khuôn khổ giảm căng thẳng lớn hơn với sự tham gia của các cường quốc khu vực, cũng như chấm dứt tài trợ cho các nhóm dân quân như Hamas, Hezbollah và Houthi. Và điểm quan trọng là Iran phải mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz mà không thu phí với tàu thuyền qua lại.

Hãng thông tấn Tasnim của Iran cho rằng đây là "những yêu sách quá đáng" mà Iran không thể chấp nhận. Iran cảnh báo hiện trạng ở eo biển Hormuz sẽ không thể thay đổi "trừ phi Mỹ nhất trí với một thỏa thuận hợp lý". "Chúng tôi chẳng có gì phải vội vàng", một thành viên trong đoàn đàm phán của Iran nói.

Dù vậy, ông Trump vẫn bày tỏ lạc quan rằng một thỏa thuận vẫn sẽ được ký kết với Iran và nhắc lại nhận định trước đó của Phó Tổng thống JD Vance rằng điểm nghẽn chính là sự bất đồng về chương trình hạt nhân của Tehran.

Khi được hỏi liệu ông có tiếp tục tấn công Iran nếu nước này không từ bỏ chương trình hạt nhân hay không, ông Trump nói "có". Ông cho biết các cuộc tấn công vào nhà máy điện, cơ sở sản xuất tên lửa, cầu đường và thậm chí cả nhà máy khử mặn nước biển có thể xảy ra. Song ông cũng nói thêm rằng "ghét" việc phải nhắm mục tiêu vào nguồn nước của quốc gia này.

"Tôi dự đoán họ sẽ quay lại và đưa cho chúng ta mọi thứ chúng ta muốn", ông Trump nói.

Thông báo phong tỏa eo biển Hormuz của ông Trump được đưa ra chỉ vài giờ sau khi cuộc đàm phán kết thúc cho thấy Tổng thống Mỹ vẫn mong đợi Tehran chấp nhận nhượng bộ, theo Susannah George, nhà phân tích của Washington Post.

Khi ông Vance trả lời báo giới ngay trước khi rời thủ đô Pakistan ngày 12/4, ông gợi ý rằng Mỹ vẫn để ngỏ giải pháp ngoại giao, nhưng chỉ khi Iran chấp nhận "đề nghị cuối cùng và tốt nhất của chúng tôi".

Trước khi ông Trump thông báo phong tỏa eo biển Hormuz, các quan chức Iran cũng cho thấy họ vẫn để ngỏ giải pháp ngoại giao. Tuy nhiên, nhà đàm phán hàng đầu của họ là Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf gợi ý rằng Washington trước đó phải có động thái khiến Iran cảm thấy tin tưởng.

Danny Citrinowicz, từng là người đứng đầu bộ phận phân tích về Iran của tình báo quân đội Israel, tin rằng việc đóng cửa hoàn toàn eo biển sẽ khó có thể khiến Iran khuất phục.

"Những gì không đạt được sau 5 tuần liên tục gây sức ép bằng không kích thì khó lòng thành công nếu chỉ trông vào sức ép trên biển", Citrinowicz viết trên X. "Nó khó có thể khiến các lãnh đạo Iran chấp nhận những điều mà họ coi là sự áp đặt từ phía Mỹ. Tehran có thể không phản đối việc đi tới một thỏa thuận, nhưng sẽ không chấp nhận các điều khoản mà họ cảm thấy bị ép buộc".

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng ra tuyên bố cho rằng eo biển Hormuz "đang được quản lý, kiểm soát một cách thông minh và an toàn cho tàu bè dân sự tuân thủ các quy định cụ thể". IRGC không đề cập tới hoạt động thu phí tàu thuyền trong tuyên bố.

Cơ quan này cũng cảnh báo bất cứ tàu quân sự nào tìm cách vượt qua eo biển Hormuz sẽ bị xem là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn và "sẽ bị xử lý thích đáng".

Hãng thông tấn Tasnim dẫn lời một quan chức Iran giấu tên cho hay những tuyên bố của ông Trump về phong tỏa và hạn chế tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz "không đáng tin cậy và không hiệu quả".

"Lập trường như vậy sẽ không giúp cải thiện quá trình giải quyết vấn đề, và ông Trump nên lo sợ việc để mất cả eo biển Bab al-Mandab nếu cứ tiếp tục đưa ra những lời đe dọa như vậy", quan chức Iran nói, đề cập đến eo biển nối với biển Đỏ, vốn được coi là "yết hầu" năng lượng thứ hai của khu vực. Lực lượng Houthi, đồng minh của Iran, đang gần như kiểm soát eo biển này.

Tuy nhiên, một số nhà quan sát lại lạc quan hơn với biện pháp mới của ông Trump.

"Phong tỏa luôn hợp lý hơn là chiếm đóng đảo Kharg. Nó chặn đứng xuất khẩu và doanh thu của Iran, đồng thời là một đòn đối trọng với việc họ đóng cửa eo biển. Iran có thể đáp trả bằng cách tấn công các cơ sở dầu mỏ ở vùng Vịnh, nhưng điều đó sẽ gây áp lực lớn hơn lên Tehran", cựu đại sứ Mỹ Dennis Ross, chuyên gia lâu năm về Iran, nhận xét.

Tin Gốc: https://vnexpress.net/thong-diep-cua-ong-trump-khi-ra-lenh-phong-toa-hormuz-5061585.html

Số vật liệu hạt nhân của Iran hiện là nút thắt then chốt trong các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran. Hồi giữa tháng, ông Trump nói rằng Iran đã đồng ý chuyển giao kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao cho Mỹ, nhưng phía Iran đã phủ nhận tuyên bố này chỉ vài giờ sau đó.

Nếu ý tưởng này trở thành hiện thực, quá trình vận chuyển uranium làm giàu khỏi Iran sẽ bao gồm chiết xuất vật liệu từ các cơ sở hạt nhân đã bị phá hủy dưới đòn tập kích của Mỹ - Israel, nơi các thanh sát viên quốc tế đã không thể tiếp cận trong 10 tháng qua. Quá trình này cũng đòi hỏi một thỏa thuận chính trị về việc số uranium đã làm giàu của Iran có thể được chuyển đến đâu.

Mỹ từng có nhiều kinh nghiệm trong việc vận chuyển uranium làm giàu mức độ cao ở các quốc gia khác, nhưng theo các cựu quan chức và chuyên gia ngoài chính phủ, chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ đối mặt những thách thức chưa từng có khi di dời vật liệu hạt nhân này khỏi Iran.

"Đây có lẽ là chiến dịch di dời uranium phức tạp nhất trong lịch sử", Andrew Weber, cựu quan chức Lầu Năm Góc từng tham gia các chiến dịch tương tự trước đây, nhận định. "Hiện còn rất nhiều yếu tố bất định do các cuộc tấn công của Mỹ hồi tháng 6 năm ngoái, cùng những yêu cầu khắt khe về hậu cần, rủi ro an ninh và căng thẳng đối ngoại".

Iran có đủ uranium làm giàu 60% để cung cấp nhiên liệu cho khoảng 11 vũ khí hạt nhân. Chính quyền Trump nhất quyết yêu cầu Tehran phải chuyển số uranium đã làm giàu gần cấp độ vũ khí này ra nước ngoài nhằm chặn nguy cơ Tehran sở hữu bom nguyên tử. Tờ Wall Street Journal hôm 17/4 đưa tin chính quyền Trump sẵn sàng giải tỏa khoảng 20 tỷ USD tài sản đang bị đóng băng của Iran ở nước ngoài để đổi lấy việc họ bàn giao kho dự trữ uranium.

Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), một nửa lượng vật liệu hạt nhân làm giàu cấp độ cao của Iran đang nằm trong các đường hầm dưới lòng đất tại khu phức hợp hạt nhân Isfahan. Số còn lại được lưu trữ tại cơ sở làm giàu Natanz. Cả hai địa điểm đều bị hư hại nặng sau các cuộc không kích của Mỹ - Israel vào Iran hồi mùa hè năm ngoái. Theo báo cáo tình báo, Tehran từng gia cố lối ra vào tại Isfahan và Natanz trước khi xung đột nổ ra hồi tháng hai, nhưng các đòn tấn công gần đây từ Mỹ - Israel vào Natanz đã khiến những lối vào này bị vùi lấp sâu hơn.

Việc Iran chuyển giao số uranium đã làm giàu của mình để đổi lấy các lợi ích kinh tế lớn vốn từng có tiền lệ. Cụ thể, trong khuôn khổ thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giúp dỡ bỏ những lệnh trừng phạt kinh tế nặng nề lên nước này, hơn 11 tấn uranium làm giàu ở mức dưới 20% đã được chuyển sang Nga.

Thỏa thuận trên giới hạn kho dự trữ của Iran ở mức dưới 300 kg uranium làm giàu 3,67% trong vòng 15 năm. Tuy nhiên, mọi thứ bắt đầu đổ vỡ sau khi ông Trump rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018.

Theo IAEA, trước các cuộc tấn công hồi tháng 6 năm ngoái, Iran sở hữu 441 kg uranium làm giàu cấp độ cao 60% và khoảng 200 kg uranium làm giàu 20%. Lượng vật liệu kể trên có thể được làm giàu lên mức 90% đủ để chế tạo vũ khí chỉ trong vòng vài tuần.

Iran hiện không còn làm giàu uranium và khả năng này được cho là đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau cuộc xung đột hồi tháng 6 năm ngoái. Các nguồn tin thân cận với tiến trình đàm phán cho hay Tehran từng đề nghị pha loãng số uranium làm giàu cấp độ cao 60% xuống còn tối đa 20%, giúp xoa dịu phần nào mối lo ngại ở Washington. Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn tin rằng để chặn hoàn toàn khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân của Iran, toàn bộ số uranium làm giàu phải được kiểm soát.

"Chúng phải rời khỏi Iran", Richard Nephew, chuyên gia đàm phán hạt nhân với Iran dưới thời chính quyền tổng thống Barack Obama và Joe Biden, nói.

Mỹ từng thu hồi 600 kg uranium làm giàu cấp độ cao 90% từ một nhà máy ở Kazakhstan trong chiến dịch bí mật năm 1994 mang tên Dự án Sapphire. Khi đó, một đội ngũ của Mỹ đã túc trực tại đây hơn một tháng để đóng gói số vật liệu vào hơn 440 thùng chuyên dụng, trước khi đưa lên hai chiếc vận tải cơ C-5 khổng lồ để chuyển đi.

Hai máy bay được tiếp nhiên liệu trên không ba lần để chuyến hàng hạt nhân không phải lưu lại bất kỳ sân bay nước ngoài nào trước khi đáp xuống căn cứ không quân Dover tại Delaware. Đây là những chuyến bay dài nhất trong lịch sử của dòng máy bay C-5. Sau khi hạ cánh, số vật liệu cấp độ vũ khí này được vận chuyển trên các xe tải không gắn biển tới phòng thí nghiệm quốc gia Oak Ridge tại Tennessee, nơi người ta pha loãng chúng để sử dụng cho các lò phản ứng điện của Mỹ.

4 năm sau, các chuyên gia Mỹ và Anh đã thu hồi gần 5 kg uranium làm giàu cấp độ cao từ một lò phản ứng nghiên cứu cũ của Liên Xô gần Tbilisi, Gruzia. Số vật liệu này được đưa lên máy bay C-5 để chuyển tới một cơ sở hạt nhân tại Scotland.

Dựa trên hai chiến dịch này và những hoạt động thu hồi khác trên thế giới, Bộ Năng lượng Mỹ cùng các phòng thí nghiệm hạt nhân trực thuộc đã thiết lập một "chương trình đóng gói cơ động". Theo đó, Mỹ có một quy trình để triển khai chuyên gia cùng các thiết bị phòng thí nghiệm như máy X-quang, cân, buồng thao tác cách ly ra nước ngoài để chiết tách plutonium hoặc uranium làm giàu cấp độ cao.

Nếu Mỹ cử chuyên gia tới Iran, các chuyên gia IAEA có thể được mời đến để xác nhận số lượng và mức độ làm giàu của số uranium cần chuyển đi sau khi khai quật chúng.

"Đây sẽ là một công việc cực kỳ khó khăn và có thể kéo dài nhiều tuần", Scott Roecker, cựu giám đốc Văn phòng Thu hồi Vật liệu Hạt nhân thuộc Bộ Năng lượng Mỹ, nhận xét.

Do số uranium làm giàu cấp độ cao của Iran được lưu trữ dưới dạng khí trong các bình chứa nặng, Roecker cho rằng các chuyên gia sẽ cần đánh giá xem liệu có thể vận chuyển an toàn chúng ở trạng thái đó không hay phải chuyển hóa sang dạng bột oxit trước.

Những vấn đề phát sinh khác sẽ xuất hiện nếu một số bình chứa uranium chôn dưới lòng đất bị hư hại. Theo David Albright, cựu thanh sát viên vũ khí và là người đứng đầu Viện Khoa học và An ninh Quốc tế, công việc này có thể thực hiện bằng những thiết bị điều khiển từ xa chuyên dụng để kiểm tra mức độ hư hại cũng như kiểm đếm những vật liệu nguy hiểm.

"Bản thân số vật liệu này có thể gây ra một số thách thức về kỹ thuật nhưng chúng ta hoàn toàn có khả năng xử lý về mặt chuyên môn. Và một khi đã đưa chúng về dạng vận chuyển được thì mọi việc sau đó sẽ khá thuận lợi", Roecker nói.

Một câu hỏi khác đặt ra là số vật liệu hạt nhân thu từ Iran sẽ được chuyển đến đâu. Các quan chức Iran từng phản đối bất kỳ thỏa thuận nào mà trong đó Mỹ sẽ tiếp nhận số uranium của họ. WSJ dẫn lời một số chuyên gia đề xuất số vật liệu này có thể được chuyển sang Nga như từng thực hiện theo thỏa thuận năm 2015 hoặc pha loãng rồi bán cho một công ty thương mại.

Axios đưa tin Tổng thống Putin từng đề xuất phương án chuyển uranium từ Iran sang Nga trong cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ nhưng ông Trump không đồng ý.

Weber cho rằng một phương án thay thế là chuyển số vật liệu trên tới Kazakhstan bằng đường hàng không, nơi đặt ngân hàng uranium làm giàu thấp do IAEA kiểm soát. Số uranium làm giàu cấp độ cao của Iran có thể được pha loãng rồi lưu trữ tại ngân hàng này, nơi sẽ hỗ trợ các quốc gia có nguồn cung cấp nhiên liệu cho nhà máy điện hạt nhân của họ nếu chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

Tin Gốc: Vnexpress

Theo video ghi lại từ hiện trường, những người tham dự, trong đó có Tổng thống Donald Trump, đã phải tìm chỗ trú ẩn tại bữa tiệc dành cho các phóng viên Nhà Trắng tối 25.4 (sáng nay giờ VN) sau khi nghe thấy tiếng động lớn. Theo Reuters, Tổng thống Trump đã được các nhân viên Mật vụ đưa đi.

Tin Gốc: Thanh Niên