Giá phân bón tăng đang trở thành mối quan tâm lớn trong ngành nông nghiệp. Giá của loại phân bón nitơ phổ biến nhất là urê đã tăng 54% từ tháng 2-3, lên tới 726 USD/tấn, theo Nikkei Asia dẫn số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới.
Con số này thể hiện mức tăng hơn 80% so với cùng kỳ năm ngoái và là mức giá cao nhất kể từ tháng 4.2022. Đó là lúc giá cả tăng vọt sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine.
Trong số nitơ, axit photphoric và kali cần thiết cho sản xuất lương thực, urê và amoniac được sản xuất bằng cách chiết xuất hydro từ khí đốt tự nhiên và tổng hợp khí này với nitơ từ khí quyển.
Nhà kinh tế học John Baffes của Ngân hàng Thế giới cho hay giá khí đốt tự nhiên đã tăng khoảng 60% từ tháng 2-3, đẩy giá urê và các loại phân bón khác leo thang. Ông Baffes nhận định tình trạng các tuyến vận chuyển ở Trung Đông bị gián đoạn không chỉ ảnh hưởng đến phân bón và năng lượng, mà còn cả các nguyên liệu thiết yếu cho sản xuất lương thực.
Theo Tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc (FAO), các quốc gia vùng Vịnh chiếm từ 30-35% lượng xuất khẩu urê toàn cầu và từ 20% đến 30% lượng xuất khẩu amoniac.
Một nhà máy sản xuất urê ở Qatar đã ngừng hoạt động sau các cuộc tấn công trả đũa của Iran, và việc vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz cũng gần như bị đình trệ hoàn toàn, theo Nikkei Asia.
Nguồn cung cấp phân bón gốc axit photphoric cũng đang khan hiếm. Quặng photphat được sản xuất ở Trung Quốc, Morocco, Jordan và các nơi khác, nhưng axit sulfuric được sử dụng để chế biến quặng này thành phân bón lại phụ thuộc vào lưu huỳnh từ các quốc gia vùng Vịnh.
Khoảng 50% thương mại toàn cầu về lưu huỳnh, một sản phẩm phụ của quá trình lọc dầu và khí đốt, được xuất khẩu qua eo biển Hormuz. Giá quốc tế của phosphat và phân DAP đã tăng 5% từ tháng 2-3.
Không giống dầu thô, không có kho dự trữ phân bón chiến lược được hình thành dưới sự phối hợp quốc tế, khiến việc xoay xở những đợt gián đoạn chuỗi cung ứng trở nên khó khăn hơn, theo FAO.
Mối quan ngại chính về giá phân bón tăng vọt là tác động đến giá lương thực. Giá lúa mì và dầu thực vật quốc tế đã bắt đầu tăng.
Giá giao dịch lúa mì của Mỹ trong tháng 3 là 276 USD/tấn, tăng 7% so với tháng 2, theo Ngân hàng Thế giới. Vùng Trung Tây Mỹ, một khu vực sản xuất chính, đang bị hạn hán, và nhiệt độ cao bất thường trong tháng 3 đã ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của lúa mì vụ đông, được thu hoạch vào tháng 6 và tháng 7.
Trong bối cảnh giá dầu thô tăng, nhu cầu về đậu nành, dầu cọ và các loại dầu thực vật khác làm nhiên liệu sinh học đang gia tăng, đẩy giá lên cao. Một số quốc gia ở Đông Nam Á đang chuyển sang tăng tỷ lệ nhiên liệu sinh học so với xăng để giảm thiểu tác động đến người tiêu dùng tại các trạm xăng. Giá dầu đậu nành trong tháng 3 đã tăng 16% so với tháng 2.
Mùa gieo trồng vụ xuân đã bắt đầu ở Bắc bán cầu. Nếu tình trạng eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài, tình trạng này sẽ ảnh hưởng đến việc trồng lúa ở châu Á, vốn sắp bước vào mùa vụ cao điểm, và việc gieo trồng nói chung ở Nam bán cầu.
Phân bón chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí nông nghiệp ở các nước đang phát triển, khiến những nước này đặc biệt dễ bị tổn thương trước tình trạng giá cả tăng. Trong khi phân bón chỉ chiếm khoảng 10% giá trị các lô hàng ngô ở Bắc Mỹ, con số này lên tới 56% ở Tây Phi, theo Nikkei Asia.
Trước tình trạng giá phân bón tăng vọt, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres đã kêu gọi Iran và các nước khác khôi phục việc vận chuyển phân bón qua eo biển Hormuz vì lo ngại cho sản xuất lương thực ở châu Phi và Nam Á.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 30-4, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã gửi thông điệp bằng văn bản đến người dân nước này, tuyên bố Tehran sẽ "loại bỏ những hành vi lạm dụng của kẻ thù" tại eo biển Hormuz dưới "cơ chế quản lý mới".
"Những người nước ngoài đến đây từ cách xa hàng nghìn km không có chỗ nào ở vùng biển này, ngoài đáy biển", ông Khamenei khẳng định.
Tuyên bố cho thấy Iran có ý định duy trì quyền kiểm soát đối với tuyến hàng hải chiến lược này.
Cùng ngày, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad-Bagher Ghalibaf, lãnh đạo phái đoàn Iran trong những cuộc đàm phán gần đây, cũng đưa ra các phát biểu mang hàm ý tương tự.
Tư lệnh lực lượng hàng không vũ trụ của Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran (IRGC) Majid Mousavi cũng cảnh báo mọi cuộc tấn công của Mỹ vào Iran, dù có giới hạn, sẽ kéo theo "những đòn đánh dài và đau đớn" nhắm vào các tài sản của Mỹ trong khu vực.
"Chúng tôi đã thấy điều gì xảy ra với các căn cứ của các vị trong khu vực. Chúng tôi sẽ thấy điều tương tự xảy ra với các tàu chiến của các vị", truyền thông Iran dẫn lời ông Mousavi.
Phát ngôn trên được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến nhận báo cáo về kế hoạch một loạt cuộc không kích mới nhằm vào Iran, với mục tiêu buộc Tehran phải đàm phán chấm dứt xung đột. Thông tin được trang tin Axios và Reuters dẫn nguồn thạo tin khẳng định.
Tin tức buổi báo cáo của ông Trump về kế hoạch không kích Iran đã đẩy giá dầu Brent ngày 30-4 có thời điểm vượt 126 USD/thùng, trước khi hạ nhiệt về quanh mức 113 USD/thùng.
Ngày 30-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai chỉ trích Thủ tướng Đức Friedrich Merz về những phát ngôn gần đây của ông liên quan đến tình hình Trung Đông.
"Thủ tướng Đức nên dành nhiều thời gian hơn cho việc chấm dứt chiến tranh Nga - Ukraine (lĩnh vực mà ông ấy hoàn toàn thiếu hiệu quả!) và sửa chữa đất nước đang đổ vỡ của mình, đặc biệt về nhập cư và năng lượng.
Ông ấy nên dành ít thời gian hơn cho việc can thiệp vào những người đang loại bỏ mối đe dọa hạt nhân Iran, qua đó làm cho thế giới, bao gồm cả Đức, an toàn hơn!".
Trước đó, ngày 28-4, ông Trump nói ông Merz "không biết mình đang nói gì", sau khi nhà lãnh đạo Đức cho rằng người Iran đang "sỉ nhục" Mỹ trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến đã kéo dài hai tháng.
Theo Hãng tin AFP, ngày 30-4, quân đội Israel thông báo một binh sĩ đã thiệt mạng tại miền nam Lebanon. Đây là trường hợp tử vong thứ tư kể từ khi lệnh ngừng bắn mong manh có hiệu lực tại đây hồi đầu tháng 4-2026.
"Trung sĩ Liem Ben Hemo, 19 tuổi, thiệt mạng trong giao tranh ở miền nam Lebanon", quân đội Israel nêu trong tuyên bố, đồng thời cho biết một binh sĩ khác bị thương trong vụ việc.
AFP không nêu chi tiết về hoàn cảnh giao tranh khiến binh sĩ trên thiệt mạng, cũng như danh tính lực lượng đối phương trong vụ việc cụ thể này.
Tuyên bố của quân đội Israel chỉ ngắn gọn rằng vụ việc xảy ra "trong giao tranh" tại miền nam Lebanon.
"Có lẽ tôi sẽ làm thế. Tại sao tôi không?", Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 30/4 trả lời khi được hỏi liệu ông có cân nhắc cắt giảm số lượng quân nhân Mỹ đồn trú ở Italy và Tây Ban Nha hay không.
"Italy không giúp đỡ gì cho chúng tôi, còn Tây Ban Nha thì thật sự tệ hại", lãnh đạo Mỹ nói thêm.
Tổng thống Trump cho biết cuộc chiến chống Iran do Mỹ dẫn đầu đã giúp ích cho cả thế giới, trong đó có Italy, Tây Ban Nha và Đức. Ông chỉ trích các nước "được gọi là đồng minh" này vì không tham gia nỗ lực "loại bỏ mối đe dọa hạt nhân Iran".
Trước đó một ngày, Tổng thống Trump cho biết Mỹ đang "nghiên cứu và đánh giá" khả năng giảm bớt số lượng binh sĩ đồn trú tại Đức, thêm rằng ông sẽ sớm công bố quyết định.
Theo hãng thông tấn AFP, có 36.436 binh sĩ Mỹ đồn trú ở Đức tính đến tháng 12/2025. Con số này tại Italy và Tây Ban Nha lần lượt là 12.662 và 3.814 quân nhân.
Không rõ chính quyền Tổng thống Trump đang xem xét rút bao nhiêu người, song một số hãng truyền thông Mỹ cho biết số lượng cắt giảm có thể sẽ khá lớn.
Tổng thống Trump đã chỉ trích gay gắt các đồng minh NATO vì không hỗ trợ chiến dịch do Mỹ - Israel phát động nhằm vào Iran, hay có động thái giúp mở cửa lại eo biển Hormuz. Đây là tuyến đường huyết mạch đối với dòng chảy dầu khí toàn cầu, nhưng đã bị phong tỏa kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát.
Sau khi Thủ tướng Italy Giorgia Meloni tháng trước chỉ trích cuộc chiến nhằm vào Iran, Tổng thống Trump đã bất ngờ công kích người từng là đồng minh cánh hữu thân cận của mình, khi cho rằng bà Meloni "thiếu can đảm" vì không dám chống lại áp lực ở trong nước, cũng như không công khai ủng hộ chiến dịch của Mỹ - Israel.
Căng thẳng giữa ông Trump và Madrid đã kéo dài từ lâu. Mâu thuẫn bắt đầu sau khi Tổng thống Trump chỉ trích quan điểm của Tây Ban Nha đối với Israel liên quan cuộc chiến giữa Tel Aviv và nhóm vũ trang Hamas ở Dải Gaza, trước khi mở rộng sang bất đồng về việc Madrid không tăng chi tiêu quốc phòng để đáp ứng yêu cầu của NATO.
Tại hội nghị thượng đỉnh của khối năm ngoái, tất cả thành viên đã đồng ý với đề nghị của Tổng thống Trump về tăng chi tiêu quốc phòng lên mức tương đương 5% GDP. Ngoại lệ duy nhất là Tây Ban Nha, khi Thủ tướng Pedro Sanchez tuyên bố sẽ chỉ làm những điều có lợi cho đất nước và quyết định giữ nguyên mức chi tiêu.
"Ngay sau tuyên bố phong tỏa trên biển của Tổng thống Mỹ Donald Trump, toàn bộ hoạt động lưu thông qua eo biển đã ngừng lại", hãng giám sát hàng hải Lloyd's List, có trụ sở chính tại London, ghi nhận thực trạng trên eo biển Hormuz vào ngày 12-13/4.
Hãng cho biết số lượng tàu chở dầu đi qua eo biển hôm 11/4 tăng nhẹ so với những ngày trước, sau khi Mỹ - Iran đồng ý ngừng bắn hai tuần và tiến hành đàm phán trực tiếp tại Islamabad, Pakistan. Lloyd's List lý giải rằng một số công ty vận tải biển đã tìm cách đón đầu rủi ro, tận dụng lệnh ngừng bắn tạm thời để đưa tàu rời khỏi Trung Đông.
Reuters ghi nhận dữ liệu vận tải cho thấy ít nhất ba tàu chở dầu siêu lớn (VLCC) đã đi qua eo biển Hormuz hôm 12/4, được cho là những tàu VLCC đầu tiên rời khỏi vịnh Ba Tư kể từ khi Mỹ - Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn vào tuần trước.
Hoạt động này giảm mạnh sau khi Mỹ - Iran kết thúc đàm phán mà không đạt được thỏa thuận và ông Trump thông báo về lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, có hiệu lực từ 10h hôm nay (21h giờ Hà Nội).
Dữ liệu cho thấy tàu VLCC Agios Fanourios I treo cờ Malta, đã tìm cách đi qua eo biển để vào vùng Vịnh nhận dầu của Iraq, nhưng phải quay đầu và hiện neo gần vịnh Oman. Reuters nhận định "các tàu chở dầu đang né eo biển Hormuz trước thềm lệnh phong tỏa của Mỹ".
Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo sẽ bắt đầu chặn tàu của tất cả quốc gia ra vào khu vực bờ biển tại Iran, trong đó có mọi cảng của Iran ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nhưng "không cản trở tự do hàng hải" đối với những tàu đến và đi từ các cảng ngoài Iran.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran vào ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn và mở cửa lại eo biển, IRGC ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại tuyến hàng hải. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, chủ yếu do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
