Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy thông điệp rất rõ là giáo dục đại học và khoa học công nghệ đang được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia. Đây không chỉ là định hướng chính trị mà còn là “mệnh lệnh hành động” đối với các trường đại học trong giai đoạn tới.
Trong nhiều năm, các trường đại học thường được nhìn nhận chủ yếu với vai trò đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, tinh thần của các nghị quyết mới cho thấy kỳ vọng đã thay đổi căn bản: đại học phải trở thành trung tâm sáng tạo tri thức, làm chủ công nghệ lõi, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và góp phần giải quyết các bài toán phát triển của đất nước.
Người đứng đầu Đảng và Nhà nước cũng nhấn mạnh “vấn đề quyết định hiện nay là hành động”. Điều này phản ánh thực tế Việt Nam hiện không thiếu chủ trương hay quyết sách chiến lược.
Thách thức lớn nhất nằm ở năng lực triển khai, làm sao để các nghị quyết đi vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm khoa học công nghệ, mô hình đào tạo mới và giá trị thực sự cho xã hội.
Với các trường đại học, điều đó đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ từ tư duy quản trị đến mô hình hoạt động. Chương trình đào tạo phải gắn hơn với nhu cầu phát triển quốc gia và doanh nghiệp; nghiên cứu khoa học phải hướng tới ứng dụng và thương mại hóa.
Đồng thời cần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo kết nối “ba nhà” (nhà trường – doanh nghiệp – Nhà nước). Qua đó phát huy tối đa nguồn lực tri thức phục vụ sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có ý nghĩa tạo động lực lớn cho hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Các trường tốp đầu như Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP.HCM nếu hành động nhanh có thể trở thành “đầu tàu” trong thu hút nhân tài quốc tế, xây dựng trung tâm nghiên cứu mạnh và mở rộng hợp tác sâu với doanh nghiệp.
Tuy nhiên câu hỏi đặt ra là liệu mục tiêu này có khả thi khi hệ thống giáo dục đại học Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế về quản trị, tư duy và nguồn lực.
Thực tế cho thấy không ít cơ sở đào tạo vẫn vận hành theo mô hình quản trị nặng tính hành chính, chương trình đào tạo chậm cập nhật, giảng viên thiếu động lực cho nghiên cứu ứng dụng, nhiều trường ưu tiên sự an toàn hơn là chấp nhận rủi ro để đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, nguồn lực dành cho khoa học – công nghệ còn hạn chế. Ngân sách nghiên cứu thấp, cơ sở vật chất lạc hậu, đội ngũ giảng viên phải kiêm nhiệm nhiều công việc, số lượng công bố quốc tế chất lượng cao chưa nhiều. Hệ thống với hơn 240 trường đại học cũng dẫn đến tình trạng đầu tư dàn trải.
Khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn là điểm nghẽn lớn. Số lượng nghiên cứu được chuyển giao vào thực tiễn còn ít, nhiều sinh viên sau tốt nghiệp thiếu kỹ năng thực hành và trải nghiệm dự án thực tế trong các lĩnh vực như IoT, bảo trì dự đoán hay học tập theo dự án.
Điều quan trọng là đổi mới quản trị đại học, lựa chọn đội ngũ lãnh đạo có năng lực, giảm can thiệp hành chính, trao quyền tự chủ thực chất, cho phép tuyển dụng nhân tài quốc tế, xây dựng cơ chế trả lương theo hiệu quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.
Cần tập trung nguồn lực, ưu tiên đầu tư chiều sâu cho khoảng 10 – 15 trường đại học mũi nhọn thay vì dàn trải. Đồng thời, tăng cường liên kết doanh nghiệp trong hoạt động R&D để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra đúng “điểm nghẽn cốt lõi” của sự phát triển quốc gia khi khoảng cách giàu nghèo giữa các quốc gia hiện không còn chủ yếu nằm ở tài nguyên thiên nhiên hay lao động giá rẻ, mà nằm ở năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Một quốc gia chậm đổi mới sẽ không chỉ tụt hậu về kinh tế, mà còn suy giảm năng lực cạnh tranh, lệ thuộc vào công nghệ bên ngoài và đánh mất quyền chủ động trong quá trình phát triển.
Tôi thấy nhận định này đặc biệt có ý nghĩa vì đại học không chỉ là nơi đào tạo nhân lực mà còn là trung tâm sản sinh tri thức, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ cho xã hội. Nếu chỉ dừng ở truyền thụ kiến thức mà không thúc đẩy nghiên cứu, sáng tạo và tư duy đổi mới, chúng ta sẽ khó tạo ra đội ngũ đủ năng lực dẫn dắt nền kinh tế tri thức.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học và chuyển đổi số đang thay đổi cấu trúc toàn cầu, yêu cầu đặt ra là các trường đại học phải chuyển mạnh từ “dạy những gì mình có” sang “đào tạo những gì đất nước cần và tương lai đòi hỏi”.
Điều đó đòi hỏi đầu tư lớn hơn cho nghiên cứu, tăng quyền tự chủ đại học, thu hút nhân tài và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Đại học phải là trung tâm nghiên cứu lõi và phát triển công nghệ chuyên sâu của đất nước.
Lịch sử cho thấy không có quốc gia phát triển bền vững nào đứng ngoài khoa học và công nghệ. Vì vậy, phát triển tri thức, đổi mới sáng tạo và giáo dục đại học chính là con đường ngắn nhất để Việt Nam nâng cao vị thế quốc gia và tránh nguy cơ tụt hậu trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu.
Thông tin được nêu ở tạo đàm về chương trình hướng nghiệp cho giới trẻ diễn ra sáng 22.4 tại TP.HCM, do Hiệp hội Kế toán công chứng Anh quốc (ACCA) phối hợp với Công ty CP kết nối văn hóa Việt và Nhà văn hóa Sinh viên TP.HCM tổ chức. Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh Bộ GD-ĐT vừa ban hành Thông tư 16 quy định về hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục hồi cuối tháng 3.
Chia sẻ với Thanh Niên bên lề sự kiện, bà Khuất Thị Liên Hương, Giám đốc đào tạo ACCA Việt Nam, cho biết điểm nhấn của Thông tư 16 là quy định cụ thể nội dung, cách thức phối hợp giữa cơ sở giáo dục phổ thông không chỉ với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, ĐH, mà còn với doanh nghiệp, tổ chức liên quan. Đây là hành lang pháp lý quan trọng để nhà trường tích hợp, lồng ghép nội dung hướng nghiệp vào các môn học và hoạt động giáo dục.
Đơn cử, chương trình hướng nghiệp của các tổ chức và doanh nghiệp liên quan tới lĩnh vực kế toán, tài chính, kinh doanh có thể kết hợp với môn giáo dục kinh tế và pháp luật và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, theo bà Hương. Việc triển khai thành công phụ thuộc vào định hướng, nguồn lực của nhà trường, nhu cầu của học sinh cũng như sự phối hợp với các bên liên quan.
Từ thực tế quan sát, bà cho rằng nhiều bạn trẻ đang loay hoay trong việc tìm ra ngành nghề phù hợp, một phần tới từ việc thiếu trải nghiệm thực tế. Hệ quả là không ít học sinh đưa ra lựa chọn dựa trên định hướng của phụ huynh, giáo viên hơn là từ mong muốn của bản thân. "Do đó, thay vì để các em tiếp cận thông tin rồi phải lập tức quyết định ngành học, cần cho các em có thêm bước trải nghiệm để quyết định", nữ giám đốc chia sẻ.
Tuy nhiên, bà Hương cho biết dù một số trường công lập bày tỏ quan tâm đến việc hợp tác doanh nghiệp, họ vẫn còn ít nhiều băn khoăn xoay quanh việc xây dựng chương trình, thủ tục xin phép cũng như mức độ hỗ trợ từ phía đơn vị triển khai. Ngược lại, ở khối trường quốc tế, quá trình tích hợp diễn ra thuận lợi hơn và hiện đã có những trường tiên phong bắt tay hợp tác và dự kiến triển khai ngay từ năm học tới.
Trong khi đó, bà Trầm Từ Mai Anh, Giám đốc dịch vụ kiểm toán của PwC Việt Nam, thông tin chỉ vài tháng nữa, đơn vị sẽ tổ chức trại hè dành cho học sinh THCS và THPT, tập trung vào 3 mục tiêu chính là rèn kỹ năng mềm như tư duy và làm việc nhóm; dạy kiến thức cơ bản về ngành nghề và trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp; cũng như dạy kiến thức cơ bản về kế toán, kiểm toán theo khung chứng chỉ quốc tế.
Đây là nỗ lực mới nhất của đơn vị nhằm hướng nghiệp sớm cho học sinh ngay từ bậc phổ thông. Song song đó, với bậc ĐH, PwC Việt Nam hiện cũng đang phối hợp với một số ĐH triển khai chương trình "Study tour" (tham quan học thuật) thay vì dừng ở tham quan doanh nghiệp đơn thuần. Hoạt động này sẽ cho phép các sinh viên quy đổi kết quả tham gia thành điểm số trong học phần cụ thể.
Tiến sĩ Phan Thị Bảo Quyên, Phó trưởng khoa Kế toán Trường Kinh doanh UEH, ĐH Kinh tế TP.HCM (UEH), lưu ý thêm nội dung hướng nghiệp phải có sự tương thích với phát triển tâm, sinh lý mức độ nhận thức của học sinh ở từng cấp học. Chẳng hạn khi nói về lĩnh vực tài chính, nếu đối tượng là các em lớp 6, người phụ trách không nên chia sẻ quá sâu về các khái niệm, câu chuyện doanh nghiệp mà có thể đề cập đến việc quản lý tài chính cá nhân.
Trao đổi tại sự kiện, bà Nguyễn Thị Tú, Hiệu trưởng Trường Trung học Thực hành (Trường ĐH Sư phạm TP.HCM), chia sẻ rằng nhà trường hiện thiết kế một mạng lưới mentor (cố vấn) bài bản, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia tới từ các trường ĐH, tổ chức, doanh nghiệp. Đây là mô hình nổi bật giúp học sinh được "đỡ đầu" từ sớm, giúp các bạn phát triển và có định hướng tốt hơn cho tương lai.
"Bản thân chúng tôi cũng trở thành mentor cho học sinh những trường khác", bà Tú nói.
Bài học kinh nghiệm từ ĐH Bách khoa Hồng Kông (PolyU) cho thấy, việc hình thành mạng lưới cố vấn không chỉ dừng ở quan hệ song phương người cố vấn - người được cố vấn, mà có thể mở rộng thành mô hình nhóm gồm 3 lớp: sinh viên - cựu sinh viên mới vào nghề - chuyên gia giàu kinh nghiệm với tỷ lệ nhân sự là 3:2:1, theo PGS George Wong, Phó trưởng khoa Kế toán và tài chính thuộc Trường Kinh doanh PolyU.
Cụ thể, một chuyên gia sẽ cố vấn cho 2 cựu sinh viên đang ở giai đoạn đầu sự nghiệp, và hai bạn này tiếp tục cố vấn cho 3 sinh viên đang theo học. Trong đó, chuyên gia buộc phải là những người có vị thế rất cao trong nghề, còn cựu sinh viên là những người đã tốt nghiệp trong vòng 10 năm trở lại. "Mô hình giúp cố vấn và người được cố vấn hầu như không tồn tại khoảng cách thế hệ", PGS Wong chia sẻ.
Ông Wong cũng đề xuất lộ trình giúp sinh viên có năng lực sẵn sàng trong nghề nghiệp với 3 giai đoạn chính trải dài trong 4 năm. Trong đó, điểm nổi bật là yêu cầu sinh viên tham gia thực tập từ năm nhất, cũng như tiến tới bắt buộc tất cả phải tham gia kỳ học trao đổi ở nước ngoài vào cuối năm 2027. Chưa kể, các môn học của khoa ông hiện tích hợp tối thiểu 10% yếu tố công nghệ, trong đó có AI.
"Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về nền tảng, hạ tầng của AI, các bạn cũng có thể đăng ký học chuyên ngành phụ do Khoa Khoa học máy tính phụ trách đào tạo", ông chia sẻ.
Toàn thành phố có 118.550 chỉ tiêu, đồng nghĩa khoảng 70% học sinh tốt nghiệp THCS có chỗ học lớp 10 công lập. THPT Marie Curie, Hùng Vương, Nguyễn Văn Tăng, Trần Quang Khải, Tây Thạnh là những trường tuyển nhiều học sinh nhất, khoảng 1.000 em trở lên.
Tất cả trường đều tăng hoặc giữ nguyên mức tuyển so với năm ngoái, chỉ 4 trường giảm là Phú Mỹ (khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu), Nguyễn An Ninh (khu vực Bình Dương), Trung học Thực hành Sư phạm và Phổ thông Năng khiếu Thể thao Olympic (khu vực TP HCM).
THPT Phước Kiển và Thái Hòa là hai trường có biến động chỉ tiêu lớn nhất, tăng lần lượt 375, 365 chỉ tiêu. Ba trường khác tăng hơn 300 học sinh là Nguyễn Văn Tăng, Võ Trường Toản, Hồ Thị Bi.
Năm nay, TP HCM có hơn 169.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng gần 43.000 so với năm ngoái. Kỳ thi vào lớp 10 dự kiến vào ngày 1-2/6 với ba môn Toán, Văn, Ngoại ngữ (chủ yếu Tiếng Anh).
Nhóm có nguyện vọng vào trường chuyên sẽ làm bài môn chuyên tương ứng. Riêng ở xã đảo Thạnh An, đặc khu Côn Đảo, các trường xét tuyển vào lớp 10 bằng học bạ.
Cụ thể, 124 trường THPT công lập và công lập chất lượng cao được giao tổng số 1.830 lớp và 81.448 học sinh lớp 10.
Trong đó, 119 trường THPT công lập không chuyên tuyển hơn 78.300 học sinh, trường chất lượng cao Phan Huy Chú - Đống Đa tuyển 400 em, 4 trường THPT chuyên sẽ tuyển hơn 2.700 học sinh lớp 10.
Tổng chỉ tiêu tương đương năm ngoái, nhưng năm nay Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng khoảng 20.000 em. So với số học sinh tốt nghiệp THCS và tổng chỉ tiêu được giao cho các trường THPT công lập thì năm nay chỉ khoảng 55% học sinh tốt nghiệp THCS có cơ hội vào lớp 10 công lập, thấp hơn so với các năm trước (khoảng 62 - 63%, bao gồm 4 trường chuyên với 78 lớp, 2.370 học sinh; 1 trường THPT công lập chất lượng cao được giao 10 lớp với 400 học sinh).
Sở GD-ĐT Hà Nội cũng đồng thời có quyết định giao chỉ tiêu tuyển sinh cho 89 trường THPT tư thục với 817 lớp và 34.059 học sinh.
29 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên được giao 262 lớp với 11.675 học viên.
Dự kiến, năm học 2026 - 2027, thành phố có thêm 6 trường THPT mới đi vào hoạt động và sẽ giao chỉ tiêu bổ sung sau khi có quyết định thành lập.
Trong đó, khối công lập có 4 trường gồm: THPT Hoàng Quán Chi (P.Yên Hòa), THPT Vĩnh Hưng (P.Vĩnh Hưng), THPT Việt Hùng (xã Đông Anh) và THPT Xuân Khanh (P.Sơn Tây). Khối tư thục có thêm 2 trường mới dự kiến tuyển sinh năm nay là THPT Trần Hưng Đạo (P.Vĩnh Tuy) và THPT Edison (xã An Khánh).
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập năm học 2026 - 2027 tại Hà Nội sẽ diễn ra trong 2 ngày 30 và 31.5, với 3 môn thi gồm toán, ngữ văn và ngoại ngữ.
Một trong những điểm mới đáng chú ý năm nay là Hà Nội yêu cầu đăng ký dự thi vào lớp 10 theo hình thức trực tuyến, chỉ những trường hợp đặc biệt, bất khả kháng mới đăng ký trực tiếp vào "đơn xanh" như trước.
Từ hôm nay 4.4 đến 6.4, Hà Nội vận hành thử nghiệm hệ thống đăng ký trực tuyến. Sau giai đoạn thử nghiệm, toàn bộ dữ liệu sẽ được xóa trước khi bước vào đăng ký chính thức từ ngày 10 - 17.4.
Điểm mới đáng chú ý trong tuyển sinh lớp 10 năm học 2026 - 2027 tại Hà Nội là mỗi học sinh được đăng ký tối đa 3 nguyện vọng vào 3 trường công lập không chuyên, không chia theo khu vực tuyển sinh như các năm trước. Các nguyện vọng sắp xếp theo thứ tự ưu tiên từ nguyện vọng 1 đến nguyện vọng 3. Học sinh không được điều chỉnh nguyện vọng sau khi hết hạn đăng ký.
