Theo báo New York Times, khi chiếc F-15 bị bắn rơi, viên sĩ quan hệ thống vũ khí ngồi ở ghế sau đã tiếp đất bằng dù. Sĩ quan này bị thương nhưng vẫn có thể đi lại được. Sau đó người này leo lên một sườn núi cao khoảng 2.100m trước khi ẩn náu trong một khe đá.
Trong tình huống sinh tử như vậy, bộ đồ tác chiến được trang bị trên người sĩ quan đóng vai trò then chốt, khi tích hợp sẵn thiết bị liên lạc CSEL cùng thực phẩm, nước uống, vật dụng sơ cứu và một khẩu súng ngắn.
CSEL (Combat Survivor Evader Locator – tạm dịch: Thiết bị định vị cho người sống sót và lẩn tránh trong chiến đấu) là hệ thống do Hãng Boeing phát triển.
Thiết bị nặng khoảng 800 gam, có độ bền cao, có thể hoạt động ngay cả sau khi bị ngâm nước ở độ sâu 10 mét và duy trì chế độ chờ lên đến 21 ngày.
Điểm khác biệt của CSEL so với các thiết bị liên lạc thông thường là thiết bị sử dụng tín hiệu mã hóa kết hợp công nghệ nhảy tần, giúp giảm đáng kể khả năng bị phát hiện hoặc gây nhiễu.
Ngoài ra thiết bị còn có nút khẩn cấp để phát tín hiệu không mã hóa trong tình huống nguy hiểm.
CSEL cũng được tích hợp bản đồ, dữ liệu nhiệm vụ và có thể kết nối với hệ thống vệ tinh quân sự, đảm bảo duy trì liên lạc liên tục.
Nhờ cơ chế phát tín hiệu cực ngắn và thay đổi tần số liên tục, thông tin về vị trí và tình trạng của phi công vẫn được truyền đi một cách kín đáo về trung tâm chỉ huy. Đồng thời thiết bị còn cho phép nhận lại hướng dẫn từ lực lượng giải cứu, chẳng hạn như di chuyển đến khu vực an toàn hơn trong lúc chờ giải cứu.
Trong gần 48 giờ đầy căng thẳng, phi công duy trì trạng thái ẩn mình, chỉ bật CSEL theo từng khoảng thời gian để tiết kiệm pin và hạn chế nguy cơ bị dò tìm.
Ngày 3-4, khi “hàng chục máy bay” (theo lời kể của Tổng thống Donald Trump) và hàng trăm lính đặc nhiệm, bao gồm biệt kích SEAL Team 6 (Đội 6 SEAL) của Hải quân Mỹ tiến gần, thiết bị được chuyển sang chế độ dẫn đường chính xác, giúp xác định vị trí theo thời gian thực để chiến dịch cứu hộ diễn ra thành công.
"Các quốc gia châu Âu bị đổ lỗi là không hỗ trợ, nhưng làm sao có thể làm điều đó khi mà ngay từ đầu chúng tôi đã không được mời tham gia", Tổng thống Czech Petr Pavel nói hôm 2/5.
Sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran hồi cuối tháng 2, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần công kích các đồng minh trong NATO vì họ chỉ trích thay vì hỗ trợ hành động của Washington. Ông cũng đe dọa rút lực lượng đồn trú Mỹ khỏi Đức, Italy và Tây Ban Nha sau khi lãnh đạo các nước này lên tiếng phản đối xung đột.
Tổng thống Pavel cho rằng lãnh đạo Mỹ cần hiểu các đồng minh châu Âu "không phải kẻ thù", ngay cả khi tồn tại những bất đồng giữa các bên. "Chúng ta ở cùng một phe. Điều chúng tôi muốn là sự đối xử công bằng và tôi tin là nếu các nước châu Âu được tham gia ngay từ đầu, họ chắc chắn sẽ sẵn lòng góp sức hơn", ông cho hay.
Lãnh đạo Czech thêm rằng các nước châu Âu không được xem như đồng minh ngay từ đầu và sau đó bị đổ lỗi là "những kẻ hèn nhát" khiến họ thấy mình bị đối xử "không công bằng". "Chúng ta phải nói chuyện với nhau như những người bình đẳng, không phải như một bên phụ thuộc", ông nói.
Mỹ dường như đang quyết tâm gây sức ép với những đồng minh không ủng hộ nước này trong xung đột với Iran, cũng như không tham gia nỗ lực gỡ phong tỏa và tuần tra tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải biển huyết mạch của thế giới đang bị Tehran khóa chặt.
Reuters tuần trước dẫn lời một quan chức Mỹ giấu tên cho biết Lầu Năm Góc đã nghiên cứu phương án trừng phạt những đồng minh NATO bị coi là "thiếu hợp tác với Washington" trong chiến dịch Iran.
Các lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) tháng trước họp thượng đỉnh tại Cộng hòa Cyprus và thảo luận về điều khoản 42.7 vốn ít khi được nhắc tới. Điều khoản quy định các quốc gia thuộc EU có "nghĩa vụ viện trợ và hỗ trợ bằng mọi phương tiện trong khả năng của mình" nếu một nước thành viên bị chính phủ nước ngoài hay thực thể phi nhà nước tấn công.
Tin Gốc: Vnexpress
Khi các bên trung gian đang nỗ lực thúc đẩy vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran để chấm dứt xung đột, một vấn đề trọng tâm đang nổi lên như điểm mấu chốt gây tranh cãi là khối tài sản của Tehran bị đóng băng ở nước ngoài.
Hôm 10/4, trước khi vòng đàm phán ngừng bắn đầu tiên diễn ra tại Pakistan, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã viết trên X rằng những tài sản bị phong tỏa của nước này phải được giải phóng trước khi bất kỳ cuộc thương lượng nào diễn ra.
Đến ngày 11/4, tại cuộc đàm phán ngừng bắn ở thủ đô Islamabad, Pakistan, một số thông tin xuất hiện cho rằng Mỹ đã đồng ý giải tỏa ít nhất một phần tài sản của Iran ở nước ngoài. Tuy nhiên, chính phủ Mỹ đã nhanh chóng bác bỏ khẳng định những tài sản đó vẫn bị phong tỏa.
Khối tài sản 100 tỷ USD
Nền kinh tế Iran đã suy yếu nhiều năm qua do loạt lệnh trừng phạt từ Mỹ và các quốc gia khác. Những lệnh trừng phạt này bắt đầu từ năm 1979, đầu tiên là do vụ bắt con tin tại đại sứ quán Mỹ ở Tehran sau cuộc cách mạng Hồi giáo, sau đó gia tăng vì chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo Iran.
Các lệnh trừng phạt này khiến Iran không thể tiếp cận nhiều tài sản của chính mình, như doanh thu bán dầu đang bị đóng băng tại các ngân hàng nước ngoài. Theo thông tin tổng hợp từ phía Iran và giới chuyên gia, ước tính tổng tài sản của nước này đang bị kẹt ở nước ngoài là hơn 100 tỷ USD.
Frederic Schneider, chuyên gia tại Hội đồng các Vấn đề Toàn cầu Trung Đông, cho hay khối tài sản này gấp khoảng 4 lần doanh thu từ dầu khí hàng năm của Iran.
"Đó là khoản tiền rất lớn, đặc biệt đối với một đất nước đã phải chịu các lệnh trừng phạt do Mỹ áp đặt trong nhiều thập kỷ", ông nói.
Tuy nhiên, Schneider lưu ý thêm rằng ngay cả khi đồng ý giải phóng những tài sản này, vẫn chưa rõ liệu Mỹ có đặt ra điều kiện về cách Iran sử dụng chúng hay không.
Jacob Lew, bộ trưởng tài chính dưới thời tổng thống Mỹ Barack Obama, từng phát biểu vào năm 2016 rằng Iran sẽ không thể tiếp cận toàn bộ tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài ngay cả khi mọi lệnh trừng phạt được dỡ bỏ. Tại thời điểm đó, Iran vừa đạt được thỏa thuận lịch sử với Mỹ và các cường quốc khác, chấp nhận hạn chế chương trình hạt nhân của mình để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt.
Lew đã phát biểu trước quốc hội Mỹ rằng trên thực tế, Iran cùng lắm cũng chỉ có thể tiếp cận khoảng một nửa số tài sản bị phong tỏa, bởi phần còn lại đã bị ràng buộc vào các cam kết đầu tư từ trước hoặc để thanh toán các khoản vay.
Hiện tại, yêu cầu then chốt của Tehran trong các cuộc đàm phán ngừng bắn là Mỹ phải giải phóng ít nhất 6 tỷ USD tài sản bị phong tỏa, coi đây như một cách xây dựng lòng tin.
Tài sản bị đóng băng là gì?
Khi tiền bạc, của cải hoặc số dư chứng khoán của các cá nhân, doanh nghiệp hoặc ngân hàng trung ương một quốc gia bị nhà chức trách nước khác hoặc tổ chức quốc tế tạm giữ, đó chính là phong tỏa tài sản.
Khả năng bán tài sản của chủ sở hữu sẽ bị hạn chế do các lệnh trừng phạt, phán quyết từ tòa án hoặc những lý do pháp lý khác.
Tài sản có thể bị đóng băng bởi tòa án, một quốc gia khác, tổ chức quốc tế hoặc một định chế ngân hàng. Các quốc gia thường tuyên bố phong tỏa tài sản của quốc gia hay công ty khác dựa trên những cáo buộc về hoạt động tội phạm, rửa tiền hoặc vi phạm luật pháp quốc tế.
Nhưng những người chỉ trích biện pháp phong tỏa tài sản cho rằng cách làm này đang được sử dụng để nhắm vào những đối thủ của phương Tây thay vì với mục đích răn đe. Phần lớn các nước đang chịu lệnh trừng phạt và bị phong tỏa tài sản là các quốc gia bị phương Tây coi là "không thân thiện", như Iran, Nga, Triều Tiên, Libya hay Venezuela.
Vì sao Iran bị đóng băng tài sản?
Theo hồ sơ lưu trữ của chính phủ Mỹ, đợt phong tỏa tài sản đầu tiên diễn ra vào tháng 11/1979, khi tổng thống Jimmy Carter lúc bấy giờ tuyên bố Iran "đã tạo ra mối đe dọa bất thường và đặc biệt đối với an ninh quốc gia, chính sách đối ngoại cũng như nền kinh tế Mỹ".
Vào thời điểm đó, các sinh viên Iran đang bắt 66 công dân Mỹ làm con tin tại đại sứ quán Mỹ ở Tehran.
Ông William Miller, bộ trưởng tài chính Mỹ khi ấy, cho biết tài sản dễ thanh khoản của Iran có giá trị chưa tới 6 tỷ USD, trong đó khoản lớn nhất là 1,3 tỷ USD trái phiếu kho bạc do Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York nắm giữ. Năm 1981, Hiệp định Algiers do Algeria làm trung gian giữa Mỹ và Iran đã dẫn đến việc Mỹ giải tỏa một phần đáng kể các tài sản này để đổi lấy việc Iran trả tự do cho 52 con tin Mỹ vẫn bị giam tại Tehran.
Tuy nhiên, trong những năm sau đó, quan hệ giữa Mỹ và Iran tiếp tục xấu đi do Washington lo ngại về chương trình hạt nhân của Tehran.
Iran luôn khẳng định chương trình làm giàu uranium của mình chỉ phục vụ mục đích năng lượng dân sự, mặc dù họ đã làm giàu uranium vượt xa ngưỡng cần thiết cho mục tiêu đó.
Israel và Mỹ đã liên tục cáo buộc Iran làm giàu uranium để phát triển vũ khí hạt nhân. Mỹ cùng các đồng minh, đặc biệt là châu Âu, đã áp đặt nhiều đợt trừng phạt lên quốc gia này.
Năm 2015, dưới thời tổng thống Obama, Mỹ đã dẫn dắt các cuộc đàm phán để Iran đạt được thỏa thuận với các cường quốc thế giới mang tên Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA). Theo thỏa thuận, Tehran đồng ý thu hẹp chương trình hạt nhân và nhờ đó được tiếp cận lại phần lớn tài sản ở nước ngoài của mình.
Tuy nhiên, vào năm 2018, trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Donald Trump đã đơn phương rút Mỹ khỏi JCPOA, gọi đây là một thỏa thuận "phiến diện" và tái áp đặt các lệnh trừng phạt lên Iran, một lần nữa phong tỏa số tài sản ở nước ngoài của Tehran.
Năm 2023, Mỹ và Iran thống nhất một thỏa thuận trao đổi tù nhân, theo đó Iran trả tự do cho 5 công dân Mỹ gốc Iran để đổi lấy việc Mỹ thả một số người Iran, đồng thời cho phép Tehran tiếp cận hàng tỷ USD tiền bị phong tỏa. Khoản tiền này là 6 tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ bị phong tỏa tại Hàn Quốc.
Theo kế hoạch trên, số tiền được chuyển đến Qatar để giám sát. Tuy nhiên, một năm sau, tổng thống Mỹ Joe Biden đã áp đặt các lệnh trừng phạt mới nhằm đáp trả cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran vào Israel, khiến họ một lần nữa mất quyền tiếp cận số tiền đang được đóng băng tại Doha.
Ngoài Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) cũng phong tỏa một phần tài sản của ngân hàng trung ương Iran với lý do nước này bị cáo buộc vi phạm nhân quyền, không tuân thủ các quy định về hạt nhân...
Tài sản bị đóng băng của Iran hiện do nhiều quốc gia nắm giữ. Số tiền chính xác tại mỗi quốc gia chưa rõ ràng, nhưng truyền thông Iran trước đây đưa tin Nhật Bản, một khách hàng dầu mỏ quan trọng, đang nắm giữ khoảng 1,5 tỷ USD, Iraq giữ khoảng 6 tỷ USD, Ấn Độ giữ 7 tỷ USD.
Mỹ cũng nắm giữ khoảng 2 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran, trong khi các quốc gia EU như Luxembourg giữ khoảng 1,6 tỷ USD. Qatar hiện giữ khoảng 6 tỷ USD, số tiền đã được chuyển từ Hàn Quốc để thanh toán cho Iran, nhưng sau đó bị Mỹ chặn lại.
Hy vọng cho nền kinh tế Iran
Nền kinh tế Iran đang lâm vào khủng hoảng khi các lệnh trừng phạt kéo dài nhiều thập kỷ đã hạn chế xuất khẩu dầu mỏ, đồng thời làm tê liệt khả năng thu hút đầu tư và hiện đại hóa công nghiệp cũng như công nghệ của nước này.
Lạm phát tăng cao và đồng nội tệ mất giá đã dẫn đến các cuộc biểu tình quy mô lớn hồi đầu năm nay. Cuộc xung đột với Mỹ - Israel bùng phát từ ngày 28/2 đã khiến cơ sở hạ tầng của Iran bị tàn phá nặng nề.
Fatemeh Mohajerani, người phát ngôn chính phủ Iran, ngày 14/4 cho biết thiệt hại mà nước này hứng chịu trong 6 tuần chiến sự là khoảng 270 tỷ USD, yêu cầu Mỹ, Israel và các nước vùng Vịnh bồi thường.
Trong bối cảnh này, tài sản bị đóng băng nếu được giải phóng sẽ là nguồn tiền mà Iran có thể sử dụng ngay lập tức. 100 tỷ USD tương đương gần 1/4 GDP của Iran.
Roxane Farmanfarmaian, giảng viên chính trị quốc tế chuyên về Iran tại Đại học Cambridge, Anh, cho rằng việc tài sản được phá băng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Iran.
"Điều này đồng nghĩa với việc Iran có thể đưa các khoản tiền thu được bằng ngoại tệ mạnh từ việc bán dầu mỏ trở lại nền kinh tế trong nước. Nó cũng giúp họ kiểm soát biến động tỷ giá, từ đó hạn chế những tổn thương trước tình trạng trồi sụt của đồng nội tệ", Farmanfarmaian giải thích.
Bà lưu ý rằng những cơ sở công nghiệp chủ chốt, trong đó có các mỏ dầu, hay hệ thống nước, mạng lưới điện đang xuống cấp của Iran sẽ được nâng cấp nếu họ có quyền tiếp cận với tài sản bị đóng băng của mình. Với nguồn tiền đó, Iran có thể chi trả cho các công ty nước ngoài và cấp vốn cho những ngành công nghiệp trong nước để bắt đầu cải thiện tình hình kinh tế.
"Rõ ràng, Iran cũng sẽ phải tái thiết sau xung đột và các tài sản được giải phóng sẽ ngay lập tức giúp quá trình đó diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn", Farmanfarmaian nói thêm. "Ngoài ra, việc tiếp cận các khoản tiền bị phong tỏa còn tạo đà tăng trưởng kinh tế, cải thiện mối quan hệ giữa chính phủ với người dân".
Quyết định của Mỹ về việc có giải tỏa tài sản của Iran hay không cũng sẽ là một thông điệp ngoại giao quan trọng, Chris Featherstone, chuyên gia chính trị tại Đại học York, bình luận.
"Về mặt quốc tế, việc giải tỏa các tài sản có thể là tín hiệu cho thấy Mỹ đang giảm bớt áp lực lên nền kinh tế Iran", Featherstone cho biết, song lưu ý rằng với cách tiếp cận khó đoán của chính quyền Trump, ít ai có thể dự đoán được ông sẽ làm gì sau đó.
Tin Gốc: Vnexpress
"Tôi đã nói chuyện với những người đại diện cho Ukraine tại các cuộc đàm phán Istanbul năm 2022. Họ giải thích chi tiết rằng họ đã đồng ý với mọi thứ. Hơn nữa, điều rất quan trọng là họ nói Tổng thống từng sẵn sàng từ bỏ Donbass", Yuliia Mendel, cựu thư ký báo chí của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, nói trong chương trình podcast của Tucker Carlson phát sóng ngày 11/5.
Cựu thư ký báo chí của ông Zelensky giai đoạn 2019-2021 không đưa ra bằng chứng cho tuyên bố này, cũng không nêu danh tính những nguồn tin mà cô đề cập.
Trong cuộc phỏng vấn, Mendel nói thêm rằng sự hỗ trợ hợp lý nhất dành cho Ukraine vào thời điểm này là thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình. Cô chỉ trích Tổng thống Zelensky thể hiện hình ảnh ôn hòa trước công chúng nhưng cư xử "hiếu chiến" ở hậu trường.
Cô nhận định cuộc chiến đã "đánh mất ý nghĩa" đối với người Ukraine, lập luận rằng nếu mục tiêu là gia nhập NATO thì Kiev không có cơ hội, còn nếu nhằm giành lại lãnh thổ thì Ukraine vẫn đang thất thế.
Cuối cuộc phỏng vấn, Mendel gửi thông điệp bằng tiếng Nga đến Tổng thống Putin, kêu gọi chấm dứt các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào dân thường ở Kherson - quê hương của cô này. Cô mô tả xung đột hiện nay là "cuộc chiến không có người chiến thắng".
Văn phòng Tổng thống Ukraine ngày 12/5 bác bỏ tuyên bố từ Mendel và công kích uy tín của cựu thư ký báo chí.
"Cô ấy không tham gia đàm phán, không tham gia quá trình ra quyết định, từ lâu không còn am hiểu tình hình thực tế. Ai đã nói với cô ấy những thông tin này, hay liệu chúng có thực sự xảy ra hay không. Mọi thứ đều không phải đáng để bình luận nghiêm túc", một đại diện Văn phòng Tổng thống Ukraine nói.
Vấn đề nhượng lại Donbas từng được thảo luận trong nhiều vòng đàm phán hòa bình Nga - Ukraine năm 2022, song chưa rõ liệu các bên có tiến gần đến bất kỳ thỏa thuận nào hay không.
Theo những tiết lộ trên truyền thông những năm qua, Ukraine dường như đã đề xuất giữ chính sách trung lập để đổi lấy các đảm bảo an ninh và Nga trao trả các vùng lãnh thổ bị sáp nhập.
Tuy nhiên, cũng có tài liệu dự thảo trong vòng đàm phán Istanbul đề cập khả năng Nga rút khỏi một số khu vực của Ukraine nhưng vẫn kiểm soát Crimea và vùng Donbass. Đàm phán cuối cùng đổ vỡ, giao tranh tiếp diễn, trong khi Kiev luôn phủ nhận từng đồng ý nhượng lại Donbass cho Nga.
Tin Gốc: Vnexpress