Đất hiếm là nhóm nguyên tố kim loại cần thiết cho việc chế tạo sản phẩm dân dụng lẫn thiết bị quân sự. Một vài gram có thể đủ dùng để chế tạo tivi hoặc máy tính xách tay nhưng cần đến hàng trăm gram để chế tạo một quả tên lửa Tomahawk hoặc Patriot.
Theo AFP ngày 13.5, Mỹ đang nỗ lực thiết lập chuỗi cung ứng đất hiếm nhằm tái nạp kho vũ khí giữa xung đột Iran. Viện Chính sách công Payne tại Trường đại học Mỏ Colorado (Mỹ) ước tính lực lượng Mỹ đã phóng hàng ngàn quả tên lửa xuống các mục tiêu Iran từ ngày 28.2, ngày bắt đầu xung đột.
Bên cạnh đó, Lầu Năm Góc đang ráo riết thúc đẩy các công ty như MP Materials hay REalloys đẩy nhanh tiến độ thiết lập chuỗi cung ứng đất hiếm độc lập vì chỉ còn chưa đầy 8 tháng nữa là đến thời điểm lệnh cấm sử dụng đất hiếm Trung Quốc trong toàn bộ hệ thống quốc phòng Mỹ có hiệu lực.
Theo giáo sư Roderick Eggert tại Trường đại học Mỏ Colorado, sẽ mất thời gian để các đối thủ gia tăng năng lực đủ để giảm đáng kể thị phần của các nhà sản xuất đất hiếm Trung Quốc, nước đang kiểm soát khoảng 90% năng lực xử lý đất hiếm toàn cầu.
Chuyên gia Mahnaz Khan, Phó chủ tịch Viện nghiên cứu Đẩy nhanh chính sách Silverado (Mỹ) đánh giá xung đột Trung Đông đang chỉ ra loại khoáng sản nào là cần thiết cũng như những điểm yếu trong chuỗi cung ứng. Bà cho rằng việc thiếu hụt nguồn cung có thể làm gia tăng sức ép lên năng lực tái sản xuất vũ khí của Mỹ vì đất hiếm được sử dụng trong mọi thứ, từ máy bay không người lái (UAV), tên lửa đánh chặn, cho đến tên lửa dẫn đường, máy bay chiến đấu.
Hồi cuối tháng 4, Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ) dự báo việc khôi phục kho vũ khí đang cạn dần và bổ sung đến mức mong muốn sẽ cần nhiều năm.
Trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump (2017-2021) và nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden (2021-2025), thị phần sản xuất đất hiếm của Mỹ đã tăng từ 3% lên 13% tổng sản xuất toàn cầu nhờ việc trợ giá và ưu đãi thuế.
Tuy nhiên, cho đến năm 2025, chỉ có một mỏ đất hiếm lớn hoạt động đó là mỏ tại Mountain Pass ở bang California, do MP Materials vận hành. Chính phủ Mỹ nắm 15% cổ phần công ty này.
Vào tháng 7.2025, công ty Ramaco Resources mở mỏ đất hiếm đầu tiên trong hơn 70 năm tại bang Wyoming nhưng đến nay chưa khai thác. Có 9 dự án khác đang được phát triển tại các bang Montana, Wyoming và Nebraska.
Bên cạnh việc khai thác, Mỹ cũng đang tập trung vào mảng tái chế để bổ trợ cho chuỗi cung ứng. Ngoài ra, chính quyền ông Trump cũng hướng đến hợp tác với nước ngoài như việc hỗ trợ công ty USA Rare Earth (chính phủ Mỹ năm 10% cổ phần) mua lại nhà sản xuất Serra Verde của Brazil.
Trong vài tháng qua, Mỹ cũng đã đạt thỏa thuận với các quốc gia sản xuất khác như Úc, Cộng hòa Dân chủ Congo, Rwanda và Thái Lan.
Khai thác là bước đầu tiên trong quá trình sản xuất đất hiếm. Sau khi khai thác, nguyên liệu thô còn phải qua bước tinh chế và tách chiết các nguyên tố ra riêng trước khi chế biến.
Tách chiết là bước giúp Trung Quốc thống trị lĩnh vực đất hiếm. Tính đến năm 2025, Trung Quốc kiểm soát 91% sản lượng tách chiết toàn cầu, theo Cơ quan Năng lượng quốc tế.
Tổng giám đốc điều hành MP Materials James Litinsky cho biết công ty sẽ lập tức triển khai hoạt động tách chiết đất hiếm tại Mountain Pass. Vào tháng 1, công ty Energy Fuels (Mỹ) nắm quyền kiểm soát công ty ASM của Úc và lên kế hoạch xây cơ sở tách chiết mới tại Mỹ.
USA Rare Earth cũng đã đầu tư vào công ty đất hiếm Carester của Pháp và đang hợp tác hoàn thiện quy trình tách chiết.
Ở cuối chuỗi cung ứng, các công ty Vulcan Elements và eVAC Magnetics từ năm ngoái đã bắt đầu chế tạo nam châm vĩnh cửu, thành phần cực quan trọng của các hệ thống vũ khí hiện đại. “Chúng tôi không chỉ bán nam châm. Chúng tôi mang lại một chuỗi cung ứng an toàn, độc lập khỏi Trung Quốc. Ưu tiên của chúng tôi là đảm bảo Mỹ và đồng minh có thể tiếp cận với nam châm mà họ cần cho an ninh quốc gia và sức chống chịu kinh tế”, CEO Vulcan Elements John Maslin nói.
Ông Maslin cho rằng việc Mỹ có thể hoàn toàn tự chủ về đất hiếm, từ khai thác cho đến bán nam châm vĩnh cửu, không còn là viễn cảnh xa vời. “Ngành công nghiệp phải đổi mới và nhảy cóc, không chỉ sao chép Trung Quốc”, ông Maslin nói.
Theo Hãng tin AFP ngày 28-4, phát biểu tại cuộc họp báo chung với Tổng thống Estonia Alar Karis, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb nhấn mạnh vai trò then chốt của quân đội Ukraine, gọi đây là "lực lượng lớn nhất, hiệu quả nhất và hiện đại nhất ở châu Âu".
"Thay vì nghĩ rằng Ukraine cần châu Âu, có lẽ chúng ta nên nghĩ rằng chính châu Âu cần Ukraine nhiều hơn", ông Stubb nói.
Theo ông, thay vì chỉ nhìn nhận Ukraine như một bên cần được hỗ trợ, các nước châu Âu nên đánh giá lại mức độ phụ thuộc chiến lược của mình vào Kiev, cả trong khuôn khổ Liên minh châu Âu (EU) lẫn Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Trong những năm gần đây, châu Âu đã tăng tốc củng cố năng lực phòng thủ nhằm ứng phó với cuộc xung đột kéo dài giữa Nga và Ukraine, cũng như các hình thức tấn công "lai" từ Matxcơva như sử dụng máy bay không người lái, nghi phá hoại và chiến dịch truyền thông thông tin sai lệch.
Trong bối cảnh đó, cả Phần Lan và Estonia đều công khai ủng hộ nguyện vọng gia nhập EU và NATO của Ukraine.
Dù nhìn chung các nhà lãnh đạo châu Âu vẫn ủng hộ nguyện vọng này của Ukraine, nhưng khối này chưa sẵn sàng thúc đẩy tiến trình để Kiev thực sự trở thành thành viên chính thức, bất chấp những lời kêu gọi từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.
Về phần NATO, triển vọng trở thành một phần khối này của Kiev vẫn còn nhiều trở ngại, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thể hiện lập trường phản đối việc mở rộng liên minh để kết nạp thêm thành viên.
Đáng chú ý, ông Stubb cho rằng tình hình chiến trường gần đây đang có dấu hiệu chuyển biến có lợi cho Ukraine.
Dẫn các số liệu mới nhất, ông cho biết tổn thất của phía Nga đã tăng lên mức 30.000 - 35.000 binh sĩ mỗi tháng, với tỉ lệ thương vong ước tính là cứ một binh sĩ Ukraine thì có năm binh sĩ Nga.
"Nếu nhìn vào bốn tháng qua, Ukraine thực tế đang làm tốt hơn Nga", ông nói.
Ngoài ra, nhà lãnh đạo cũng nhận định Ukraine đã cải thiện đáng kể năng lực tấn công tầm xa, hiện có thể phóng nhiều tên lửa và máy bay không người lái vào lãnh thổ Nga hơn so với chiều ngược lại. Trong khi đó tốc độ tiến quân của Nga bị đánh giá là chậm, với chi phí rất lớn về nhân lực, khoảng 250 binh sĩ thiệt mạng cho mỗi km² kiểm soát được.
Theo Hãng tin AP, ngày 4-4 (giờ địa phương), chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nộp đơn kháng cáo phán quyết của tòa sơ thẩm về việc buộc dừng thi công phòng khiêu vũ trị giá 400 triệu USD trong khuôn viên Nhà Trắng.
Trong hồ sơ kháng cáo, các luật sư của Cục Công viên quốc gia (NPS) trực thuộc Bộ Nội vụ nhấn mạnh việc đình chỉ thi công đang "gây ra những tổn hại nghiêm trọng về an ninh quốc gia cho Nhà Trắng, tổng thống cùng gia đình và đội ngũ nhân viên của ông".
Họ cũng khẳng định dự án bị đình chỉ không chỉ là một phòng khiêu vũ mà còn bao gồm hầm trú bom, các công trình quân sự và cơ sở y tế, đồng thời kêu gọi tòa phúc thẩm ra quyết định trước ngày 11-4.
Phán quyết tạm dừng thi công trên được thẩm phán liên bang Richard Leon đưa ra hôm 1-4, liên quan vụ kiện do một nhóm bảo tồn di sản lịch sử khởi xướng.
Khi đó ông kết luận rằng phía nguyên đơn có khả năng thắng kiện cao vì "không có đạo luật nào trao cho tổng thống thẩm quyền mà ông tuyên bố mình có" nếu không được Quốc hội phê duyệt.
Tuy nhiên ông Leon cũng cân nhắc đến tính phức tạp của việc dừng một công trình đang thi công giữa chừng nên cho phép hoãn thi hành án trong 14 ngày để chính quyền kịp kháng cáo.
Vấn đề an ninh quốc gia là trọng tâm tranh luận giữa hai bên. Phía chính quyền Trump cho rằng việc dừng xây dựng tạo ra lỗ hổng an ninh nguy hiểm cho tổng thống.
Trong đơn kháng cáo, NPS cho rằng tổng thống có "toàn quyền cải tạo Nhà Trắng" và cho rằng hiện trạng khuôn viên đang là một công trường mở khiến việc bảo vệ Nhà Trắng trở nên khó khăn hơn.
Cơ quan này cũng lo nếu không có phòng khiêu vũ, Nhà Trắng sẽ phải sử dụng các lều bạt, vốn "dễ bị tổn thương hơn rất nhiều trước tên lửa, máy bay không người lái và các mối đe dọa khác so với một cơ sở an ninh quốc gia được gia cố kiên cố".
Tuy nhiên thẩm phán Leon khẳng định ông đã xem xét các tài liệu mật do chính phủ cung cấp riêng và đi đến kết luận rằng việc tạm dừng thi công không gây phương hại đến an ninh quốc gia.
Ngoài ra lệnh cấm thi công của ông cũng nêu rõ không được áp dụng với các hạng mục thi công cần thiết cho an toàn và an ninh Nhà Trắng.
Bản thân ông Trump cũng thừa nhận rằng phán quyết vẫn cho phép tiếp tục xây dựng các hầm ngầm và công trình an ninh khác trong khuôn viên Nhà Trắng, dù ông vẫn chỉ trích mạnh mẽ quyết định của tòa.
Ngoài yêu cầu tòa phúc thẩm ra phán quyết nhanh, chính quyền Trump còn đề nghị gia hạn thêm hai tuần thời gian hoãn thi hành lệnh của thẩm phán Leon, nhằm có đủ thời gian đưa vụ việc lên Tòa án tối cao nếu cần.
Dự án phòng khiêu vũ nằm trong kế hoạch quy mô lớn nhằm cải tạo thủ đô Washington DC của ông Trump. Tuy nhiên nó vấp phải phản đối từ các nhóm bảo tồn di sản vì lo ngại phá hủy các công trình lịch sử gắn liền với Nhà Trắng.
Một người đàn ông tối 25/4 tìm cách vượt qua chốt an ninh bên trong khách sạn Washington Hilton để tiếp cận bữa tiệc của hiệp hội phóng viên chuyên trách Nhà Trắng, sự kiện Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự. Người này đã đấu súng với lực lượng hành pháp, bắn trúng một sĩ quan mặc áo chống đạn trước khi bị khống chế. Tổng thống Trump đã được sơ tán sau khi có tiếng súng nổ.
Trong cuộc họp báo sau đó, ông Trump cho biết nghi phạm đến từ bang California và đặc vụ liên bang đang khám xét nhà của người này. Truyền thông Mỹ dẫn nguồn tin giới hành pháp cho biết nghi phạm là Cole Tomas Allen, 31 tuổi, sống ở thành phố Torrance tại bang California.
Một hồ sơ trên mạng xã hội LinkedIn có ảnh và tên trùng khớp với nghi phạm cho thấy người này là giáo viên bán thời gian tại C2 Education, công ty chuyên luyện thi và dạy kèm. C2 từng vinh danh Allen là "giáo viên của tháng" hồi cuối năm 2024.
Allen tốt nghiệp Viện Công nghệ California (Caltech) vào năm 2017 với tấm bằng cử nhân kỹ thuật cơ khí. Anh ta nhận bằng thạc sĩ về khoa học máy tính tại Đại học Bang California - Dominguez Hills hồi năm ngoái.
Khi còn là sinh viên tại Caltech, Allen từng xuất hiện trên một bản tin địa phương vào năm 2017 nhờ phát triển một nguyên mẫu phanh khẩn cấp dành cho xe lăn.
Theo hồ sơ của Ủy ban Bầu cử Liên bang, Allen đã quyên góp 25 USD cho chiến dịch tranh cử tổng thống của ứng viên đảng Dân chủ Kamala Harris vào tháng 10/2024. Dù vậy, người này đăng ký bầu cử với tư cách cử tri tự do.
Allen còn tự mô tả mình là nhà phát triển game trong hồ sơ trên LinkedIn và dường như đã phát hành một tựa game độc lập có tên Bohrdom trên nền tảng Steam, với mức giá 1,99 USD. Anh ta đã đăng ký thương hiệu cho tên tựa game của mình vào năm 2018, theo hồ sơ liên bang. Trên LinkedIn, Allen cho biết đang phát triển tựa game thứ hai có tên tạm thời là "First Law".
Người đàn ông 50 tuổi sống gần nhà Allen cho biết gia đình anh này rất thân thiện. "Chúng tôi gặp họ mỗi ngày và chào hỏi nhau. Họ rất tốt bụng. Họ là những người hiền lành, không gây ồn ào và luôn chào khi gặp người khác", ông mô tả.
Colin, người hàng xóm 39 tuổi, cho biết gia đình Allen mới chuyển đến cách đây 6 tháng. "Thật bi thảm", anh nói. "Không cần phải dùng đến bạo lực trong thời đại này".
Cảnh sát trưởng thành phố Washington cho biết nghi phạm hành động một mình và hiện chưa rõ mục tiêu cùng động cơ của anh ta, dù Tổng thống Trump nghĩ rằng bản thân là mục tiêu.
Dựa vào thông tin đã có, lãnh đạo Mỹ không cho rằng sự việc có liên quan đến xung đột ở Trung Đông. Tuy nhiên, Tổng thống Trump cho biết các hành động do ông tiến hành nhằm vào Iran có thể khiến bản thân trở thành mục tiêu và ông sẽ không chùn bước.
