Bác sĩ Phạm Ánh Ngân, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh – Cơ sở 3, cho biết trên hành trình điều trị các bệnh lý mạn tính đau đớn, bà thấy nhiều người dễ tin vào những cam kết “có cánh” như trị dứt điểm, khỏi hoàn toàn hay những video diễn viên đóng giả bác sĩ quảng cáo bán thuốc. Tuy nhiên, đằng sau sự giảm đau tức thời là những cái bẫy chết người.
Đầu tiên, người bệnh cần tỉnh táo, “biết tên bệnh không có nghĩa là tự chữa được”. Những cơn đau ở cơ xương khớp, những rối loạn chức năng trong các bệnh lý gan thận, chuyển hóa như đái tháo đường, béo phì không tương đồng với các bệnh lý được nhắc trên quảng cáo thuốc.
Nhiều cơ sở đánh vào tâm lý quen thuộc của người tiêu dùng, liệt kê các tên bệnh trong nhóm bệnh lý chung, hoặc liệt kê triệu chứng dễ gặp như đau nhức, ngứa,… khiến người tiêu dùng đồng cảm và bỏ tiền ra mua.
Trường hợp gọi đúng tên bệnh đã được chẩn đoán như “thoái hóa khớp”, “viêm khớp gút”, “đái tháo đường” thì bệnh trạng của từng người sẽ khác nhau, cần phối hợp với bác sĩ để điều trị.
“Không một loại thuốc gia truyền bán tràn lan nào có thể bao trùm mọi cơ địa”, bác sĩ nói.
Khảo sát năm 2023 của Viện Dinh dưỡng và Y học Dự phòng cho thấy 47% người cao tuổi ở nông thôn từng sử dụng thuốc xương khớp không rõ nguồn gốc qua lời truyền miệng. Con số này đã tăng 15% so với năm 2020. Niềm tin đặt sai chỗ vào các quảng cáo bán thuốc đang buộc nhiều gia đình phải trả giá bằng tình trạng suy thận, hoại tử xương và thậm chí là tính mạng của chính người thân.
Bác sĩ Ngân giải thích nguyên nhân đằng sau thực trạng này xuất phát từ tâm lý khao khát hết bệnh của người mắc bệnh mạn tính. Các cơ sở kinh doanh lậu nắm bắt rất rõ điểm yếu này. Họ liệt kê hàng loạt triệu chứng phổ biến như đau nhức hay ngứa ngáy để tạo sự đồng cảm. Người tiêu dùng khi thấy đúng nỗi đau của mình sẽ dễ dàng mở ví.
Tuy nhiên, việc nhận biết triệu chứng không đồng nghĩa với khả năng tự điều trị. Ngay cả khi người bệnh được chẩn đoán chính xác mắc thoái hóa khớp, gút hay đái tháo đường, thể trạng mỗi cá nhân luôn đòi hỏi một phác đồ y khoa riêng biệt.
Không một loại thuốc gia truyền sản xuất đại trà nào có thể phù hợp với mọi cơ địa. Thêm vào đó, khái niệm trị dứt điểm sau một đêm đối với bệnh mạn tính là một điều không tưởng. Khác với các bệnh cấp tính như viêm ruột thừa, mục tiêu điều trị bệnh cơ xương khớp hay rối loạn chuyển hóa là thuyên giảm triệu chứng và hạn chế các đợt bùng phát.
Đằng sau cảm giác hết đau thần kỳ là một cái bẫy tàn phá sức khỏe nghiêm trọng. Giám định dược phẩm tại các Trung tâm Kiểm nghiệm trong 5 năm qua phát hiện nhiều mẫu thuốc gia truyền chứa trộn tân dược như Corticoid, NSAIDs, Paracetamol liều cao. Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy kim loại nặng gồm chì, thủy ngân, asen.
Một số sản phẩm bào chế từ thảo dược nhưng quy trình phơi sấy bẩn đã sinh ra aflatoxin, một chất gây ung thư gan. Bệnh nhân khi uống vào sẽ ăn ngon, tăng cân và hết đau nhanh chóng, nhưng bác sĩ Ngân gọi đây là trạng thái khỏe giả.
Corticoid lạm dụng sẽ gây loãng xương trầm trọng, làm cột sống và khớp hông giòn gãy. Nhiều người đối mặt với suy thận, loét dạ dày, tăng huyết áp hoặc suy tuyến thượng thận, dẫn đến suy kiệt hoàn toàn nếu ngừng thuốc.
Để tự bảo vệ mình, bác sĩ khuyên người dân cần chủ động truy cập trang web của Cục Quản lý Dược để tra cứu số đăng ký pháp lý của sản phẩm. Thuốc giả hoặc thuốc lậu thường in mờ nhòe, thiếu ngày sản xuất, không có nhãn tiếng Việt và núp bóng dưới mác hàng xách tay bán qua mạng.
Cơ quan chức năng cần tăng cường giám sát để ngăn chặn những đối tượng buôn bán thuốc lậu. Về phần người bệnh, sự tỉnh táo trước những diễn viên đóng giả bác sĩ trên mạng xã hội là rào chắn đầu tiên bảo vệ sức khỏe.
“Đừng đợi đến khi da mỏng đi, cơ thể bầm tím, teo cơ hay mặt phù giữ nước mới nhận ra sai lầm thì mọi can thiệp y tế đều đã trở nên quá muộn”, bác sĩ nói.
Việc ăn cơm nguội mang lại những tác động tích cực cho sức khỏe nhờ sự hiện diện của tinh bột kháng, theo bài đăng trên Guangming Daily được thẩm định chuyên môn bởi bác sĩ Vương Lỗi, khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện số 1 thuộc Đại học Y Chiết Giang. So với cơm nóng, cơm đã để nguội hỗ trợ tốt hơn trong việc giảm cân, cải thiện quá trình chuyển hóa đường, lipid, kiểm soát đường huyết sau ăn, đồng thời hỗ trợ điều trị gan nhiễm mỡ và bảo vệ sức khỏe đường ruột.
Điều này là vì khi cơm nguội đi, một phần tinh bột đã chín sẽ chuyển hóa ngược lại thành trạng thái tinh bột thô, gọi là quá trình "thoái hóa tinh bột" để tạo ra tinh bột kháng. Loại tinh bột này tiêu hóa cực chậm và gần như không bị hấp thụ khi đi qua dạ dày hay ruột non mà hoạt động tương tự một loại chất xơ tự nhiên. Khi xuống đến đại tràng, chúng trở thành nguồn dinh dưỡng quý giá cho các vi sinh vật có lợi tại đây. Do đó, việc thường xuyên bổ sung các thực phẩm giàu tinh bột kháng sẽ mang lại nhiều lợi ích to lớn cho sức khỏe.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng ngay cả khi được hâm nóng lại, lượng tinh bột kháng trong cơm nguội vẫn cao hơn so với cơm vừa nấu chín lần đầu nhờ cấu trúc bền vững. Tuy nhiên, nhóm người có hệ tiêu hóa kém, mắc bệnh dạ dày hoặc thể trạng quá gầy nên hạn chế áp dụng phương pháp này. Khi sử dụng cơm nguội, cần lưu ý bảo quản trong hộp kín ở ngăn mát tủ lạnh và không để quá lâu nhằm tránh nhiễm khuẩn Listeria hoặc Bacillus cereus.
Bên cạnh cơm nguội, nhiều loại thực phẩm chứa tinh bột khác như bánh bao, bánh mì, khoai tây, khoai lang, ngô và các loại đậu sau khi chế biến và để nguội cũng sản sinh tinh bột kháng. Ngoài ra, chuối chín và hạt nưa (konjac) là những lựa chọn thay thế hoàn hảo. Chuối chứa hàm lượng tinh bột kháng cao tự nhiên, trong khi hạt nưa giàu chất xơ hòa tan giúp tăng cảm giác no và hỗ trợ tốt cho bệnh nhân tiểu đường hoặc người bị táo bón.
Bên cạnh việc chọn thực phẩm, thứ tự ăn uống cũng đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát đường huyết. Quy trình lý tưởng cho hầu hết mọi người, đặc biệt là người thừa cân hoặc mắc bệnh tiểu đường, nên bắt đầu bằng một bát canh trong hoặc nước ấm, sau đó đến các món rau xanh, tiếp theo là thực phẩm giàu đạm như thịt, cá, đậu phụ và cuối cùng mới đến tinh bột. Việc kết hợp ngũ cốc nguyên hạt khi nấu cơm cũng mang lại hiệu quả vượt trội. Cơm nấu cùng kê giúp ổn định đường huyết và cân bằng dinh dưỡng; cơm gạo lứt giúp ngăn ngừa táo bón và ung thư đại trực tràng, trong khi cơm yến mạch chứa beta-glucan hỗ trợ giảm cholesterol xấu và làm chậm sự gia tăng đường huyết sau bữa ăn.
Để kiểm soát đường huyết hiệu quả, người dân nên linh hoạt phối hợp giữa việc bổ sung tinh bột kháng, thay đổi thứ tự món ăn trong bữa chính và ưu tiên các loại ngũ cốc thô thay vì chỉ sử dụng gạo trắng tinh chế. Đây là lộ trình dinh dưỡng khoa học không chỉ giúp ổn định chỉ số đường huyết mà còn cải thiện toàn diện sức khỏe hệ chuyển hóa.
Điều trị càng sớm càng giúp giảm tổn thương não và hạn chế di chứng, đặc biệt trong đột quỵ thiếu máu não do tắc mạch. Nguyên nhân là do một số phương pháp điều trị chỉ hiệu quả trong một khoảng thời gian nhất định, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Tuy nhiên, khi thấy người thân có biểu hiện như méo miệng, nói khó, yếu tay chân hoặc mất thăng bằng đột ngột, nhiều người lại xử lý theo thói quen hoặc truyền miệng dân gian. Một số hành động tưởng như vô hại như để người bệnh nằm nghỉ, cho uống thuốc có thể khiến điều trị bị chậm trễ.
Dưới đây là những điều không nên làm nếu nghi ngờ ai đó đang bị đột quỵ:
Một số người nghĩ rằng aspirin có thể làm loãng máu nên sẽ giúp ích khi nghi ngờ đột quỵ. Đây là quan niệm nguy hiểm vì không phải tất cả các trường hợp đột quỵ đều do cục máu đông gây ra.
Hiệp hội Đột quỵ Mỹ cho biết đột quỵ có thể xảy ra do tắc mạch máu não hoặc do xuất huyết não. Nếu người bệnh đang bị xuất huyết não, dùng aspirin có thể khiến tình trạng chảy máu nghiêm trọng hơn. Ngoài aspirin, cũng không nên cho người bệnh uống thuốc huyết áp, thuốc cảm hoặc bất kỳ bài thuốc dân gian nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Người bị đột quỵ có thể bị ảnh hưởng khả năng nuốt do tổn thương vùng não kiểm soát cơ họng và đường thở. Vì vậy, cho uống nước, sữa hoặc ăn cháo trong lúc chờ cấp cứu có thể làm tăng nguy cơ sặc. Nếu người bệnh nôn ói thì nên để họ nằm nghiêng sang một bên để hạn chế nguy cơ hít dịch nôn vào phổi.
Một số người thấy bệnh nhân mệt hoặc than nhức đầu nên nghĩ rằng để họ ngủ một lát sẽ giúp cơ thể hồi phục. Trên thực tế, đây có thể là thời điểm tình trạng tổn thương não đang tiến triển nặng hơn.
Nếu người bệnh ngủ hoặc ở một mình, người thân có thể không nhận ra khi triệu chứng trở nặng như mất ý thức, khó thở hoặc liệt nặng hơn. Điều này cũng làm tăng nguy cơ bỏ lỡ thời gian điều trị quan trọng.
Trong một số trường hợp, khi người bệnh đột ngột méo miệng hoặc yếu tay chân, người thân có thể nghĩ đến cạo gió, bấm huyệt, chích máu đầu ngón tay hoặc các mẹo dân gian khác.
Không có bằng chứng khoa học nào cho thấy những biện pháp trên có thể đảo ngược đột quỵ và quan trọng hơn là chúng làm mất thời gian cấp cứu. Với đột quỵ, từng phút đều quan trọng vì hàng triệu tế bào não có thể bị tổn thương mỗi phút nếu dòng máu không được phục hồi, theo Medical News Today.
Theo Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (FSA), vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm phát triển nhanh hơn ở nhiệt độ cao. Khi thời tiết nóng, thực phẩm rất dễ rơi vào “vùng nguy hiểm” - khoảng nhiệt độ thuận lợi để vi khuẩn sinh sôi mạnh, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn nếu không được bảo quản đúng cách.
Tiến sĩ Darin Detwiler, chuyên gia an toàn thực phẩm tại Mỹ, cho biết vi khuẩn có thể nhân đôi chỉ trong khoảng 20 phút nếu thực phẩm để ở nhiệt độ môi trường quá lâu. Điều này lý giải vì sao các món ăn để ngoài trời, đặc biệt trong mùa nắng nóng, dễ trở thành nguồn gây bệnh.
Ngoài ra, theo Trung tâm Kiểm soát Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, thực phẩm để ngoài nhiệt độ phòng quá lâu sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển nhanh, đặc biệt khi nhiệt độ vượt quá 32 độ C.
Tiến sĩ Masarat Jilani tại Anh cũng cảnh báo, các món chứa trứng, sữa hoặc hải sản rất dễ hỏng trong thời tiết nóng nếu không được giữ lạnh đúng cách, làm tăng nguy cơ ngộ độc.
Bảo quản không đúng cách: Thực phẩm không được làm lạnh kịp thời.
Ăn uống ngoài trời nhiều hơn: Tiệc, picnic, đồ ăn đường phố.
Vệ sinh kém: Tay, dụng cụ hoặc bề mặt chế biến không sạch.
Thực phẩm dễ hỏng: Thịt, hải sản, sữa, đồ ăn chế biến sẵn.
Theo CDC Mỹ, bất kỳ ai cũng có thể bị ngộ độc thực phẩm, nhưng trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có bệnh nền có nguy cơ cao hơn.
Các chuyên gia khuyến cáo, để giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong mùa nắng nóng, cần tuân thủ nguyên tắc an toàn thực phẩm:
Giữ vệ sinh sạch sẽ. Rửa tay trước khi chế biến và ăn uống. Làm sạch dụng cụ, bề mặt bếp thường xuyên để tránh lây nhiễm chéo.
Tách biệt thực phẩm sống và chín. Không để thịt sống tiếp xúc với thực phẩm đã nấu chín để tránh vi khuẩn lây lan.
Nấu chín kỹ. Thực phẩm cần được nấu ở nhiệt độ đủ cao để tiêu diệt vi khuẩn gây hại.
Bảo quản lạnh kịp thời. Theo CDC Mỹ, thực phẩm dễ hỏng không nên để ngoài quá 2 giờ, hoặc chỉ 1 giờ trong điều kiện nhiệt độ cao.
Ưu tiên ăn ngay sau khi nấu. Hạn chế để thức ăn lâu ngoài môi trường nóng, đặc biệt là các món chứa trứng, sữa hoặc hải sản.
Trong thời tiết nắng nóng, sai sót trong bảo quản hay chế biến cũng có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Vì vậy, duy trì thói quen ăn uống an toàn là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe, đặc biệt với nhóm người dễ tổn thương.
Nhiệt độ cao tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển nhanh hơn. Do đó, việc giữ vệ sinh, nấu chín kỹ và bảo quản đúng cách có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong mùa nắng nóng, theo CDC Mỹ.
