“Tôi từ chức, nhưng không bỏ cuộc”, Thủ tướng Latvia Evika Silina, người lãnh đạo chính phủ từ năm 2023, tuyên bố trên truyền hình hôm nay.
Chính phủ của bà Silina sẽ tiếp tục điều hành cho đến khi người kế nhiệm tuyên thệ nhậm chức. Tổng thống Edgars Rinkevics, người có nhiệm vụ lựa chọn lãnh đạo chính phủ, sẽ gặp tất cả đảng phái trong quốc hội vào ngày 15/5.
Thủ tướng Silina tuần trước cách chức Bộ trưởng Quốc phòng Andris Spruds với lý do “đánh mất niềm tin” của bà và công chúng sau vụ hai máy bay không người lái (UAV) Ukraine bay lạc vào Latvia, rơi trúng các bể chứa dầu của nước này và gây ra hỏa hoạn.
Đám cháy tại các bể dầu không gây thiệt hại về người và nhanh chóng được khống chế, nhưng đã gây ra phẫn nộ ở Latvia, khi quân đội không thể phát hiện và ứng phó UAV xâm nhập vùng trời.
Bà Silina quy trách nhiệm cho ông Spruds vì không phát triển các hệ thống chống UAV đủ nhanh. Đáp lại, đảng Progressives của ông Spruds ngày 13/5 rút lại sự ủng hộ dành cho chính phủ liên minh của Thủ tướng Silina, khiến bà mất thế đa số trong quốc hội và đối mặt nguy cơ bị bỏ phiếu bất tín nhiệm.
Thủ tướng Silina lên nắm quyền và trở thành lãnh đạo chính phủ liên minh sau khi người tiền nhiệm Krisjanis Karins, cũng thuộc đảng trung hữu New Unity, từ chức hồi tháng 8/2023.
Trong cuộc khảo sát dư luận tháng trước, Progressives đứng thứ hai toàn quốc với tỷ lệ ủng hộ 6,9%, vượt qua New Unity, đảng đứng thứ 6 với 5,9% tỷ lệ ủng hộ. Đảng đối lập Latvia First dẫn đầu cuộc thăm dò với 8,9% tỷ lệ ủng hộ. Kết quả khảo sát cũng cho thấy 26,1% cử tri chưa quyết định và 16,2% nói rằng họ không có ý định đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử tháng 10.
Một số UAV Nga và Ukraine đã rơi xuống ba nước vùng Baltic gồm Estonia, Latvia và Litva, kể từ khi xung đột bùng phát hồi tháng 2/2022.
Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiga giải thích rằng UAV bay lạc vào Latvia do “biện pháp tác chiến điện tử của Nga”. Tổng thống Volodymyr Zelensky ngày 13/5 cho biết Ukraine sẽ cử các chuyên gia sang Latvia để hỗ trợ bảo vệ không phận nước này.
Theo tờ The Hill ngày 30-4, trong phiên điều trần trước Ủy ban Quân vụ Hạ viện, Bộ trưởng Bộ Chiến tranh (Bộ Quốc phòng) Pete Hegseth xác nhận số tiền này nằm trong gói tăng cường năng lực cho châu Âu và "đã được giải ngân từ ngày hôm trước".
Tuy nhiên, các quan chức Lầu Năm Góc cho biết khoản tiền hiện chưa được ràng buộc trong các hợp đồng cụ thể.
Theo ông Jules Hurst III, Giám đốc tài chính Bộ Chiến tranh, khoản hỗ trợ đã được "giải ngân để tiến hành ký kết hợp đồng", nhưng chưa thực sự được triển khai dưới dạng mua sắm hay chuyển giao trang thiết bị. Điều này đồng nghĩa với việc thời điểm Ukraine có thể sử dụng nguồn tiền trên thực địa vẫn chưa rõ ràng.
"Việc này phụ thuộc vào những gì họ sẽ mua bằng số tiền đó", ông Hurst nói, cho biết Lầu Năm Góc sẽ tham khảo ý kiến các chỉ huy thuộc Bộ Tư lệnh châu Âu (USEUCOM) của quân đội Mỹ để đảm bảo nguồn quỹ được sử dụng hiệu quả nhất.
Trong phiên điều trần, hạ nghị sĩ Sarah Elfreth nhiều lần nhắc lại sự bức xúc của thượng nghị sĩ Mitch McConnell - cựu lãnh đạo phe Cộng hòa tại Thượng viện, về việc ngân sách lưỡng đảng không được giải ngân sớm hơn.
Bà cũng nhấn mạnh vai trò của Ukraine trong việc hỗ trợ lợi ích an ninh của Mỹ, đặc biệt tại Trung Đông.
"Bất chấp những lời hạ thấp công khai, Ukraine đã đóng góp có lẽ nhiều hơn bất kỳ đồng minh nào khác của chúng ta trong khu vực này", bà Elfreth nói.
Theo bà, Ukraine đang sử dụng những kinh nghiệm từ cuộc chiến với Nga để đánh chặn các máy bay không người lái của Iran vốn đang đe dọa lực lượng Mỹ và các đối tác trong khu vực.
Trước đó, thượng nghị sĩ McConnell đã quy trách nhiệm cho ông Elbridge Colby - Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách - vì trì hoãn và không hợp tác với các nghị sĩ khi bị chất vấn về tiến độ giải ngân.
Ông McConnell cáo buộc ông Colby đã né tránh trả lời các nhà lập pháp về tiến độ giải ngân, sau khi có thông tin ông từng đình chỉ các chuyến hàng vũ khí tới Ukraine vào năm ngoái.
Trong một bài bình luận, ông McConnell cũng lưu ý rằng đây không phải lần đầu xảy ra sự việc như vậy.
Cựu lãnh đạo phe Cộng hòa tại Thượng viện chỉ trích việc ông Colby từng đánh giá các khoản hỗ trợ an ninh cho Ukraine và các đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở khu vực Baltic là "lãng phí", đồng thời loại bỏ các chương trình này khỏi đề xuất ngân sách năm tài khóa 2026.
Vào cuối năm ngoái, Quốc hội Mỹ đã thông qua Đạo luật Ủy quyền quốc phòng trị giá 900 tỉ USD cho năm tài khóa 2026, trong đó bao gồm 400 triệu USD hỗ trợ Ukraine trong năm 2026 và thêm 400 triệu USD cho năm 2027, thông qua Sáng kiến Hỗ trợ an ninh Ukraine (USAI).
"Hơn 10.000 binh sĩ Mỹ cùng hàng chục chiến hạm, máy bay đang ngăn tàu thuyền ra hoặc vào cảng của Iran. Trong 24 giờ đầu tiên, không tàu nào vượt được qua vòng phong tỏa. 6 tàu hàng đã tuân theo chỉ thị của quân đội Mỹ, quay đầu về một cảng của Iran trên vịnh Oman", Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, ngày 14/4 thông báo.
CENTCOM tuyên bố hoạt động phong tỏa "được thực thi với tàu thuyền của mọi quốc gia" ra hoặc vào cảng, khu vực ven biển của Iran tại vịnh Ba Tư và vịnh Oman. Các tàu thuyền không liên quan đến Iran không bị quân đội Mỹ cản trở qua eo biển Hormuz.
Iran chưa bình luận về thông tin trên.
Tổng thống Donald Trump ngày 12/4 thông báo quân đội Mỹ sẽ phong tỏa eo biển Hormuz, sau khi Washington và Tehran đàm phán mà không đạt được thỏa thuận. Ông Trump cũng chỉ trích Iran hứa mở cửa lại tuyến đường, song "cố tình không thực hiện".
CENTCOM sau đó cho biết lệnh phong tỏa có hiệu lực từ 10h ngày 13/4 (21h giờ Hà Nội). Mặc dù Mỹ tuyên bố không tàu nào vượt qua khi họ áp phong tỏa, dữ liệu từ Kpler, nền tảng phân tích và dữ liệu thông minh về dòng chảy thương mại toàn cầu, cho thấy ít nhất hai tàu xuất phát từ các cảng của Iran đã đi qua eo biển Hormuz ngày 13/4.
Giới chức Iran cho rằng quyết định của Mỹ nhằm vào các cảng ở nước này là hành động khiêu khích chứa rủi ro, gọi đây là "hành động trả đũa nhắm vào nền kinh tế toàn cầu".
Trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ được áp dụng, dữ liệu hàng hải cho thấy lưu lượng giao thông tại tuyến đường thủy then chốt này đã thưa thớt dần. Các chuyên gia ngành vận tải nhận định lệnh phong tỏa từ Mỹ đặt thêm trở ngại cho các tàu đang mắc kẹt tại vùng Vịnh.
Theo Hãng tin AP, ngày 4-4 (giờ địa phương), chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nộp đơn kháng cáo phán quyết của tòa sơ thẩm về việc buộc dừng thi công phòng khiêu vũ trị giá 400 triệu USD trong khuôn viên Nhà Trắng.
Trong hồ sơ kháng cáo, các luật sư của Cục Công viên quốc gia (NPS) trực thuộc Bộ Nội vụ nhấn mạnh việc đình chỉ thi công đang "gây ra những tổn hại nghiêm trọng về an ninh quốc gia cho Nhà Trắng, tổng thống cùng gia đình và đội ngũ nhân viên của ông".
Họ cũng khẳng định dự án bị đình chỉ không chỉ là một phòng khiêu vũ mà còn bao gồm hầm trú bom, các công trình quân sự và cơ sở y tế, đồng thời kêu gọi tòa phúc thẩm ra quyết định trước ngày 11-4.
Phán quyết tạm dừng thi công trên được thẩm phán liên bang Richard Leon đưa ra hôm 1-4, liên quan vụ kiện do một nhóm bảo tồn di sản lịch sử khởi xướng.
Khi đó ông kết luận rằng phía nguyên đơn có khả năng thắng kiện cao vì "không có đạo luật nào trao cho tổng thống thẩm quyền mà ông tuyên bố mình có" nếu không được Quốc hội phê duyệt.
Tuy nhiên ông Leon cũng cân nhắc đến tính phức tạp của việc dừng một công trình đang thi công giữa chừng nên cho phép hoãn thi hành án trong 14 ngày để chính quyền kịp kháng cáo.
Vấn đề an ninh quốc gia là trọng tâm tranh luận giữa hai bên. Phía chính quyền Trump cho rằng việc dừng xây dựng tạo ra lỗ hổng an ninh nguy hiểm cho tổng thống.
Trong đơn kháng cáo, NPS cho rằng tổng thống có "toàn quyền cải tạo Nhà Trắng" và cho rằng hiện trạng khuôn viên đang là một công trường mở khiến việc bảo vệ Nhà Trắng trở nên khó khăn hơn.
Cơ quan này cũng lo nếu không có phòng khiêu vũ, Nhà Trắng sẽ phải sử dụng các lều bạt, vốn "dễ bị tổn thương hơn rất nhiều trước tên lửa, máy bay không người lái và các mối đe dọa khác so với một cơ sở an ninh quốc gia được gia cố kiên cố".
Tuy nhiên thẩm phán Leon khẳng định ông đã xem xét các tài liệu mật do chính phủ cung cấp riêng và đi đến kết luận rằng việc tạm dừng thi công không gây phương hại đến an ninh quốc gia.
Ngoài ra lệnh cấm thi công của ông cũng nêu rõ không được áp dụng với các hạng mục thi công cần thiết cho an toàn và an ninh Nhà Trắng.
Bản thân ông Trump cũng thừa nhận rằng phán quyết vẫn cho phép tiếp tục xây dựng các hầm ngầm và công trình an ninh khác trong khuôn viên Nhà Trắng, dù ông vẫn chỉ trích mạnh mẽ quyết định của tòa.
Ngoài yêu cầu tòa phúc thẩm ra phán quyết nhanh, chính quyền Trump còn đề nghị gia hạn thêm hai tuần thời gian hoãn thi hành lệnh của thẩm phán Leon, nhằm có đủ thời gian đưa vụ việc lên Tòa án tối cao nếu cần.
Dự án phòng khiêu vũ nằm trong kế hoạch quy mô lớn nhằm cải tạo thủ đô Washington DC của ông Trump. Tuy nhiên nó vấp phải phản đối từ các nhóm bảo tồn di sản vì lo ngại phá hủy các công trình lịch sử gắn liền với Nhà Trắng.
