Sau khi đọc bài viết “Nhiều lao động bị vắt kiệt vì ‘KPI, deadline’”, tôi như thấy chính mình trong đó. Tôi năm nay đã ngoài 40 tuổi, làm việc ở một công ty suốt 13 năm nay. Từng ấy thời gian đủ để tôi chứng kiến sự thay đổi của môi trường công sở, của áp lực công việc và cả cách con người dần bị biến thành những cỗ máy chạy theo năng suất.
Ngày mới đi làm, tôi từng chăm chỉ hết mình vì niềm tin sẽ có một cuộc sống ổn định. Tôi từng tự hào vì mình là người chịu khó, có trách nhiệm và luôn hoàn thành công việc đúng hạn.
Nhưng càng về sau, tôi càng nhận ra sự chăm chỉ của mình đang bị khai thác đến mức kiệt quệ. Chúng tôi không chỉ làm việc ở công ty tám tiếng mỗi ngày, mà còn mang việc về nhà, thức khuya trả lời email, giải quyết tin nhắn nhóm, hoàn thành báo cáo, chạy KPI và sống trong cảm giác lúc nào cũng sợ chậm deadline.
Ranh giới giữa công việc và cuộc sống cá nhân của tôi ngày càng biến mất. Có những tối tôi vừa ăn cơm vừa nhìn điện thoại vì sợ sếp nhắn. Có những ngày cuối tuần đáng lẽ được nghỉ ngơi thì laptop lại sáng đèn từ sáng đến khuya. Tôi từng đưa con đi chơi nhưng đầu óc vẫn nghĩ về bảng số liệu chưa làm xong. Thậm chí, ngay cả lúc nằm ngủ, tôi vẫn giật mình vì nhớ ra một email chưa trả lời. Cứ thế, tôi sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài suốt nhiều năm mà không hề hay biết.
Áp lực công việc ngày nay không còn đơn thuần là “làm nhiều”, mà là cảm giác không bao giờ được nghỉ ngơi thật sự. Công nghệ giúp chúng ta kết nối nhanh hơn, nhưng cũng khiến công việc bám theo con người mọi lúc mọi nơi. Chỉ cần điện thoại còn kết nối internet, người lao động như tôi gần như không thể thoát khỏi công việc.
>> Tôi 10 năm cống hiến nhưng công ty xem là điều hiển nhiên
Nhiều người nói rằng áp lực là điều bình thường khi đi làm, ai cũng phải chịu. Tôi không phủ nhận doanh nghiệp cần doanh thu, cần hiệu suất để tồn tại. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ nhiều công ty đang đẩy áp lực vượt quá giới hạn chịu đựng của người lao động.
Có giai đoạn tôi phải làm việc liên tục từ sáng đến hơn 10 giờ đêm trong nhiều tuần. Hết báo cáo tháng lại đến kế hoạch quý, hết chỉ tiêu doanh số lại đến đánh giá hiệu suất. Mỗi năm KPI lại tăng, nhưng thời gian nghỉ ngơi của tôi thì ngày càng ít đi. Chúng tôi luôn được yêu cầu phải “cố thêm chút nữa”, “nỗ lực thêm chút nữa”, nhưng không ai hỏi chúng tôi đã mệt đến mức nào?
Tôi từng chứng kiến đồng nghiệp bật khóc trong nhà vệ sinh vì áp lực công việc. Có người phải uống thuốc ngủ vì mất ngủ kéo dài. Có người mới ngoài 30 tuổi đã mắc bệnh dạ dày, rối loạn lo âu, huyết áp cao. Nhưng sáng hôm sau, tất cả vẫn phải mặc đồng phục, cười nói bình thường và tiếp tục chạy deadline như chưa có chuyện gì xảy ra.
Phải chăng xã hội đang dần xem sự kiệt sức như một biểu hiện của chăm chỉ? Người ta tung hô những ai làm việc xuyên đêm, trả lời email ngoài giờ hay không nghỉ phép suốt nhiều năm. Nhưng ít ai tự hỏi liệu đó có phải là một cuộc sống lành mạnh hay không? Tôi từng tự hào vì mình “cày việc” giỏi, nhưng giờ đây không còn thấy điều đó đáng tự hào nữa.
Đổi lại cho những năm tháng lao lực tuổi trẻ là sức khỏe giảm sút rõ rệt. Tôi thường xuyên đau đầu, mất ngủ và lúc nào cũng cảm thấy mệt mỏi. Có những ngày tan làm về nhà, tôi không còn đủ năng lượng để trò chuyện với vợ con. Con tôi nhiều lần muốn bố chơi cùng nhưng tôi chỉ muốn nằm im vì quá kiệt sức. Tôi nhận ra mình đang dành phần lớn năng lượng cho công ty, còn gia đình lại chỉ nhận được phần mệt mỏi còn sót lại. Đó là điều khiến tôi day dứt nhất.
Khi kinh tế khó khăn, ai cũng lo mình tụt lại phía sau. Vì sợ mất việc, nhiều người như tôi vẫn chấp nhận làm thêm ngoài giờ, chấp nhận bị giao việc cả cuối tuần, chấp nhận sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài. Chúng tôi không dám từ chối vì còn gánh nặng gia đình, tiền nhà, tiền học cho con và vô số áp lực cơm áo khác.
Nhưng con người không phải cỗ máy. Tôi nghĩ nhiều doanh nghiệp đang nhầm lẫn giữa hiệu suất và sự cống hiến mù quáng. Một nhân viên làm việc 14 tiếng mỗi ngày chưa chắc hiệu quả hơn một người được nghỉ ngơi đầy đủ và làm việc trong trạng thái cân bằng. Khi con người quá mệt mỏi, họ dễ mất sáng tạo, giảm năng suất và dần mất động lực với công việc.
Tôi vẫn đang phải tiếp tục làm việc, vẫn cố gắng hoàn thành trách nhiệm của mình. Nhưng càng lớn tuổi, tôi càng mong các doanh nghiệp nhìn người lao động bằng sự thấu hiểu hơn. Bởi phía sau những bảng KPI và deadline là những con người bằng xương bằng thịt, cũng biết mệt, biết áp lực và cũng cần được sống chứ không chỉ tồn tại để làm việc.
Trước đại dịch Covid-19 gia đình chồng tôi có mua cho hai vợ chồng một lô đất ở khu dân cư để ra ở riêng, được giới thiệu là đất đầu tư ngon, kinh doanh tốt, mua năm nay là năm sau có sổ hồng.
Sau khi mua và xây dựng nhà cửa ổn định thì vấn đề bắt đầu đến. Sổ hồng đến nay là 6 năm mua đất vẫn chưa có, hỏi cò thì chỉ nhận được phản hồi là: "Anh không có thẩm quyền cấp sổ. Anh không biết khi nào có, các em tự liên hệ hỏi xem...".
Phần đất này các hàng quán bắt đầu mọc lên, đầu tiên là chịu ồn hát karaoke, sau đó lại bật nhạc ầm ĩ, đỉnh điểm là cách nhà 50 m lại mở ra một quán beer club ngoài trời với các em DJ ăn mặc gợi cảm, các anh MC liên tục nói: "tay đâu, tay đâu", những bạn vũ công lên nhún nhảy lộ thiên và mở nhạc với âm lượng kinh khủng.
Gia đình tôi thì có mẹ già, con nhỏ chỉ mới hai tuổi vậy mà đã biết nói: "Ồn ào quá sao con ngủ được". Đáng lẽ trẻ em tầm tuổi này và người già phải được nghỉ ngơi ngủ sớm, vậy mà giờ ngày nào cũng phải chờ quán beer club bớt nhạc mới có thể vào giấc được.
Báo cáo cơ quan chức năng thì chỉ vào nhắc nhở, xong rồi lại đâu vào đấy. Có cán bộ đến thì quán bật nhạc nhỏ lại, sau đó cũng lại như bình thường. Nhìn con thấy thương nhưng bất lực.
Với tình trạng này tôi đã đầu tư hơn 70 triệu để làm phòng cách âm cho em bé ngủ nhưng quán bật nhạc bass to quá thấy cũng không giảm được nhiều. Giờ muốn bán đất đi chỗ khác cũng không có sổ để mà bán. Mà có bán thì xung quanh còn đất trống chưa chắc người ta mua của mình.
Thật là sai lầm khi đầu tư đất ở mà không tìm hiểu kỹ.
Tôi là một kỹ sư xây dựng ở tỉnh, có hai bằng đại học. Ngày mới ra trường, tôi từng giữ một niềm tin rằng đây là một nghề có chuyên môn, có cơ hội phát triển, có thể mang lại thu nhập ổn định. Nhưng thực tế, sau 10 năm đi làm, thứ tôi nhận lại là ba lần mất việc, đến mức phải tự hỏi bản thân: mình đang theo đuổi điều gì?
Công việc của tôi không những áp lực mà còn luôn ở trạng thái quá tải. Công trình chạy tiến độ, deadline dồn dập, họp hành liên miên. Tôi làm việc gần như 12-14 tiếng mỗi ngày, tăng ca là chuyện bình thường, làm cả thứ bảy, chủ nhật, thậm chí lễ Tết cũng không được nghỉ trọn vẹn.
Bên ngoài, mức lương 25 triệu đồng mỗi tháng nghe có vẻ không tệ. Nhưng nếu chia theo số giờ làm việc thực tế, tôi không nghĩ mình được trả công xứng đáng. Chưa kể, có những giai đoạn chuyện bị nợ lương thường xuyên như cơm bữa, thưởng thì bấp bênh, chế độ lại thay đổi "ẩm ương" theo tình hình công ty.
Cái mệt của nghề này không chỉ đến từ công việc, mà còn từ môi trường. Làm ngoài công trường, kỹ sư như tôi vừa phải chịu nắng gió, vừa phải căng đầu xử lý kỹ thuật. Có những lúc đứng giữa công trường, tôi thấy mình chẳng khác gì một công nhân: vừa làm tay chân, vừa phải tính toán, mà không có khoảng nghỉ.
Văn hóa làm việc cũng là điều khiến tôi nhiều lần muốn bỏ nghề. Chuyện chửi bới, quát tháo, ứng xử thô kệch... không phải hiếm. Có những ngày đi làm về, tôi cảm thấy kiệt sức cả về thể xác lẫn tinh thần.
>> Kỹ sư IT làm shipper để trả nợ mua nhà Sài Gòn 1,8 tỷ
Trong 10 năm qua, tôi đã chứng kiến nhiều anh em kỹ sư lớn tuổi dần bỏ nghề. Người chuyển sang kinh doanh, người làm trái ngành, người chấp nhận công việc nhẹ nhàng hơn với thu nhập thấp hơn. Lớp kỹ sư trẻ kế cận như tôi, từng rất nhiệt huyết, nhưng giờ cũng không còn mặn mà.
Ba lần mất việc là ba lần tôi phải bắt đầu lại từ đầu. Lần đầu còn tự nhủ do mình chưa đủ giỏi. Lần thứ hai tôi bắt đầu hoài nghi. Đến lần thứ ba, tôi hiểu rằng vấn đề không chỉ nằm ở bản thân, mà còn ở chính môi trường nghề nghiệp này.
Tôi đã suy nghĩ rất nhiều trước khi quyết định chuyển nghề. Bỏ một ngành đã gắn bó 10 năm, bỏ cả hai tấm bằng đại học, không phải chuyện dễ dàng. Nhưng tôi nhận ra, nếu cứ tiếp tục, mình sẽ còn mất nhiều hơn, không chỉ là thời gian, mà là cả sức khỏe và sự cân bằng trong cuộc sống.
Giờ đây, khi bắt đầu một công việc mới ở một lĩnh vực khác, thu nhập ban đầu có thể chưa bằng trước, nhưng ít nhất tôi có thời gian cho bản thân, có buổi tối đúng nghĩa, có cuối tuần để nghỉ ngơi. Và nhất là tôi không còn cảm giác kiệt quệ mỗi ngày.
Nhiều người nói "phí" khi tôi bỏ nghề kỹ sư. Điều đó có thể đúng. Nhưng với tôi, điều đáng sợ hơn là tiếp tục một công việc khiến mình mệt mỏi mà không thấy tương lai rõ ràng.
Tôi đã rơi vào tình huống bất đắc dĩ như vậy, trên một chuyến xe.
Tôi đi xe giường nằm từ TP HCM lên Gia Lai. Xe xuất bến lúc 18h40. Xe chạy được một quãng thì rước một vị khác, là nữ, khoảng 40-50 tuổi, giường của bà ấy kế bên giường tôi.
Sau khi ổn định vị trí xong xuôi, người phụ nữ này lấy điện thoại ra và gọi Zalo cho một người thân nào đó, thực hiện qua video call và dĩ nhiên là bật loa ngoài. Người bên kia đầu dây, đang ăn cơm với gia đình nhưng vẫn bắt máy với giọng miễn cưỡng và phải nghe hết câu chuyện của người này.
Ngày hôm nay như thế nào? Làm sao? Vợ chồng nhà bà A như thế nào, nhà bà B có đứa con gái... Bà ấy nói oang oang cả xe nghe thấy chứ không riêng gì tôi.
>> Bài học nhớ đời vì tôi quên mang tai nghe ra sân bay
Sau khi người bên kia "thấm mệt", không còn muốn tiếp chuyện nữa thì người phụ nữ này tắt máy. Ơn trời - tôi nghĩ thầm cuối cùng sự im lặng cũng được trả về, nhưng không. Người phụ nữ ấy lại vào danh bạ và tiếp tục gọi video cho một người khác, vẫn lặp lại câu chuyện như lúc nãy (có lẽ những người này cùng chung một vòng tròn quan hệ).
Câu chuyện lần lượt như vậy, cho đến khoảng ba tiếng sau thì bà ấy mới chịu ngưng.
Thật lạ là tài xế, phụ xe vẫn không nhắc nhở gì người phụ nữ này. Một điều nữa là trong khi thanh niên, người trẻ bây giờ chủ động đeo tai nghe hoặc không nghe điện thoại chỗ đông người, thì những người trung niên lại làm điều ngược lại.
Trên mạng bây giờ có câu "ở tuổi ấy bây giờ khó bảo lắm", tôi thấy đúng thật. Vì trước khi dừng video call thì bà khách trên đã cãi nhau với một người phụ nữ bán trái cây dạo, khi xe dừng ở một trạm xăng để rước khách.
