Quả vậy, trong lĩnh vực nghiên cứu xã hội học tội phạm, các nhà nghiên cứu từ lâu đã chứng minh mối liên hệ giữa nội dung, hình ảnh trên các phương tiện truyền thông, trong đó có nền tảng mạng xã hội đối với những hành vi lệch lạc, tội phạm trong thực tế.
Phần lớn các nghiên cứu đều đi đến kết luận về mối liên hệ thuận chiều giữa hành vi, nội dung lệch lạc và bạo lực trên phương tiện truyền thông xã hội với các hành vi lệch lạc, bạo lực trong thực tế đời sống.
Người ủng hộ các phương tiện truyền thông xã hội cho rằng điều này chỉ phản ảnh hiện thực của xã hội. Tức những hành vi lệch lạc, bạo lực đã có sẵn trong thực tế mà các phương tiện chỉ phản ánh hiện thực nên chúng vô tội.
Nhưng nhìn sâu hơn, hành vi lệch lạc, bạo lực trong thực tế đã tồn tại trước các phương tiện truyền thông xã hội, có thể chỉ xảy ra ở một nhóm, một khu vực nào đó. Và khi được các phương tiện truyền thông xã hội phản ánh một cách trần trụi, thiếu kiểm soát, chúng lại được phổ biến, đại chúng hóa các hành vi lệch lạc, bạo lực cho toàn xã hội và mọi người.
Khi đó những hành vi ấy trở thành “khuôn mẫu hành vi” được nội tâm hóa trong đầu cá nhân, nhất là trẻ em và sẽ là nguồn phát sinh những hành vi tương tự khi gặp tình huống trong đời thực.
Một nghiên cứu được công bố năm 2020 do Curiel (ĐH Oxford, Anh) và cộng sự được đăng trên tạp chí khoa học Palgrave Communications cho thấy cứ 1.000 tweets trên nền tảng Twitter (nay là X) thì có 15,41 tweets có liên quan đến tội phạm nói chung, 6,5 liên quan đến bạo lực và 4 liên quan đến việc giết người.
Các nhà nghiên cứu cũng tiến hành so sánh những nội dung liên quan đến tội phạm, bạo lực trên nền tảng X so với các hành vi lệch lạc, tội phạm cùng loại trong thực tế cho thấy khác biệt vô cùng lớn. Cụ thể tội phạm bạo lực chỉ chiếm 1,5% tổng số tội phạm trong thực tế nhưng trên X nội dung liên quan tội phạm này chiếm đến 42,2%, tội phạm giết người trong thực tế chỉ chiếm 0,1% nhưng trên X nội dung này chiếm đến 28,3%.
Như vậy sự phản ánh quá mức các hành vi lệch lạc, tội phạm trên các phương tiện truyền thông xã hội được coi là một trong những nguồn gốc dẫn đến các hành vi lệch lạc và tội phạm trong thực tế. Bởi việc truyền tải các nội dung bạo lực, lệch lạc sẽ dẫn đến sự bắt chước nơi người xem, nhất là giới trẻ. Và thường xuyên chứng kiến các hình ảnh bạo lực, lệch lạc trên các phương tiện truyền thông xã hội khiến người xem bị trơ cảm xúc, không còn e ngại hay sợ sệt khi chứng kiến những hành vi này.
Một trong những điều đáng lo nhất là phương tiện truyền thông xã hội chuyển giao kiến thức, kỹ năng lệch lạc và tội phạm cho người xem, nhất là trẻ em và thanh thiếu niên. Chúng ta dễ nhận ra điều này khi nhiều người đã học rồi làm theo các video clip thuộc loại xu hướng trên TikTok hay YouTube thời gian qua. Việc tự do thể hiện nội dung phản cảm, lệch lạc, tội phạm trên các phương tiện truyền thông xã hội khiến người xem nghĩ rằng đó là những hành vi hợp pháp vì được công chiếu cho mọi người xem.
Việc các nền tảng mạng xã hội tự do đăng tải nội dung phản cảm, lệch lạc và bạo lực mà không bị bất cứ chế tài nào là điều rất tai hại cho xã hội, nhất là với trẻ em. Nên việc nhanh chóng thiết lập cơ chế chế tài với điều này phải được thực hiện nhanh hơn, càng sớm càng tốt.
Bộ Y tế vừa công bố chi tiết danh mục khám sức khỏe miễn phí dành cho người dân, triển khai theo Chỉ thị số 17/CT-TTg ngày 6/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí trên toàn quốc.
Theo Bộ Y tế, việc ban hành hướng dẫn nhằm triển khai đồng bộ Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 282 của Chính phủ và Chỉ thị 17 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân. Mục tiêu là để mỗi người dân được khám sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm theo lộ trình phù hợp, qua đó phát hiện sớm bệnh tật, giảm gánh nặng chi phí y tế và xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý sức khỏe toàn dân.
Từ năm 2026, người dân sẽ từng bước được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe liên tục theo vòng đời. Việc khám sức khỏe định kỳ sẽ được triển khai phù hợp với từng nhóm tuổi và đối tượng đặc thù.
Đối với trẻ em dưới 6 tuổi, nội dung khám sức khỏe định kỳ thực hiện theo Quyết định 1284 của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành ngày 7/5/2026 về hướng dẫn chuyên môn khám sức khỏe cho trẻ nhỏ.
Nhóm từ đủ 6 tuổi đến dưới 18 tuổi
Với nhóm từ đủ 6 tuổi đến dưới 18 tuổi, việc khám sức khỏe được thực hiện theo mẫu giấy khám sức khỏe quy định tại Thông tư 32/2023 của Bộ Y tế. Người dân trong độ tuổi này sẽ được khám đầy đủ các chuyên khoa lâm sàng. Các xét nghiệm cận lâm sàng chỉ thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ hoặc theo nhu cầu tự nguyện chi trả của người dân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp hay khả năng hỗ trợ của địa phương.
Người từ đủ 18 tuổi trở lên
Đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên, Bộ Y tế yêu cầu thực hiện đầy đủ khám lâm sàng và các xét nghiệm cơ bản. Danh mục xét nghiệm gồm công thức máu với các chỉ số hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu; xét nghiệm sinh hóa máu gồm đường huyết, urê, creatinin, men gan ASAT và ALAT; xét nghiệm nước tiểu kiểm tra đường và protein; đồng thời chụp X-quang tim phổi thẳng.
Ngoài các danh mục cơ bản, các địa phương có thể bổ sung thêm xét nghiệm tùy theo khả năng hỗ trợ kinh phí hoặc nhu cầu tự nguyện chi trả của người dân và doanh nghiệp.
Bộ Y tế cũng đặc biệt lưu ý trong quá trình khai thác tiền sử bệnh, khám lâm sàng hoặc chẩn đoán hình ảnh, nếu phát hiện dấu hiệu nghi ngờ lao phổi, u phổi hoặc bệnh lý khác, cơ sở y tế cần chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu để chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời hoặc chuyển tuyến phù hợp.
Đối với lao động nữ, danh mục khám chuyên khoa phụ sản sẽ thực hiện theo quy định tại phụ lục ban hành kèm Thông tư 32/2023 của Bộ Y tế.
Ngoài khám sức khỏe cho người dân nói chung, Bộ Y tế tiếp tục yêu cầu thực hiện khám định kỳ theo quy định riêng đối với các nhóm đặc thù như cán bộ, học sinh, người lái xe ô tô, nhân viên hàng không, người điều khiển phương tiện đường sắt, thuyền viên và lực lượng thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý.
Cụ thể, đối tượng là cán bộ thực hiện theo Quyết định số 1266/QĐ-BYT ngày 21/3/2020 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành quy định tiêu chuẩn phân loại sức khỏe cán bộ và mẫu phiếu khám sức khỏe cán bộ
Đối tượng thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý thực hiện theo quy định của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.
Đối với học sinh trong trường học thực hiện theo Thông tư liên tịch số 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT ngày 12/5/2016 của Bộ trưởng Bộ Y tế và Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Bộ Y tế cũng yêu cầu các đơn vị phân nhóm đối tượng ưu tiên và sắp xếp lịch khám đảm bảo phù hợp, tránh quá tải và thuận tiện cho người dân. Tổ chức khám theo nội dung chuyên môn như trên phù hợp đối với từng nhóm đối tượng để đánh giá tình trạng sức khỏe hoặc phân loại sức khỏe; phát hiện sớm nguy cơ mắc bệnh và người mắc bệnh theo nhóm đối tượng; tư vấn phòng bệnh, điều trị hoặc chuyển cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phù hợp theo quy định.
Trong quá trình thực hiện, nếu khó khăn, vướng mắc về chuyên môn, nội dung khám sức khoẻ cho người dân, Bộ Y tế đề nghị các đơn vị gửi phản ánh về Cục Quản lý Khám, chữa bệnh để được xem xét, hướng dẫn.
Mới đây, một bà mẹ ở Chiết Giang (Trung Quốc) đã chia sẻ hình ảnh con trai với điểm đặc biệt khiến cộng đồng mạng xôn xao: em bé có tới 9 xoáy tóc trên đầu.
Theo chia sẻ của cha cậu bé, gia đình phát hiện điểm đặc biệt này ngay từ lúc con mới chào đời.
Do có nhiều xoáy tóc, tóc cậu bé cứ dài ra một chút lại dựng đứng lên buộc gia đình luôn phải duy trì kiểu tóc thật ngắn cho bé.
Theo tìm hiểu, tại Trung Quốc, nhiều người vẫn truyền nhau câu nói: "Một xoáy thì hiền, hai xoáy thì ngang, ba xoáy đánh nhau không sợ chết". Quan niệm này cho rằng trẻ có nhiều xoáy thường bướng bỉnh, mạnh mẽ hoặc có tính cách đặc biệt, theo QQ.
Dù vậy, giới khoa học nhấn mạnh rằng đây không phải là tiêu chí đánh giá trí thông minh. Việc có một hay nhiều xoáy tóc chỉ phản ánh sự khác biệt sinh học nhỏ, không quyết định tính cách hay năng lực của trẻ.
Cụ thể, theo các nhà khoa học, "xoáy tóc" hay "vòng xoáy nang lông" là kết quả của quá trình sắp xếp nang tóc trên da đầu. Khi thai nhi phát triển được khoảng 18-20 tuần tuổi, tóc bắt đầu mọc. Nhưng do diện tích da đầu có hạn, các nang tóc buộc phải sắp xếp theo một mô hình hình học tối ưu để tận dụng không gian và đó là cấu trúc xoáy tròn.
Ngoài ra, tóc không mọc vuông góc với da đầu mà mọc nghiêng một góc nhất định, nhờ đó tạo nên hướng xoáy. Trong quá trình phát triển, tốc độ tăng trưởng của da đầu và hộp sọ không phải lúc nào cũng đồng bộ, khiến tâm xoáy bị kéo giãn hoặc tách ra, tạo nên hiện tượng hai hoặc ba xoáy tóc.
Vì thế, một số trẻ ngay từ khi chào đời đã có sẵn nhiều hơn một xoáy trên đầu. Điều này hoàn toàn là kết quả tự nhiên của quá trình phát triển trong bụng mẹ.
Ngoài ra, một thống kê cho thấy khoảng 95% dân số chỉ có một xoáy tóc, 5% có hai xoáy và rất hiếm người có ba xoáy. Phần lớn các xoáy tóc mọc theo chiều kim đồng hồ và chỉ khoảng 10% là ngược chiều.
Nguyên nhân của sự khác biệt này hiện chưa có lời giải chính xác. Một giả thuyết cho rằng điều này liên quan đến việc phần lớn con người thuận tay phải, song vẫn chưa có bằng chứng khoa học cụ thể nào khẳng định.
Từ những nghiên cứu này, các chuyên gia nhấn mạnh rằng xoáy tóc chỉ là đặc điểm sinh học hình thành từ giai đoạn bào thai, có thể chịu ảnh hưởng của yếu tố di truyền. Nó không phản ánh trí thông minh, tính cách hay vận mệnh của con người.
Vì vậy, nếu trẻ có hai hoặc nhiều xoáy tóc, cha mẹ nên coi đó như một nét riêng đáng yêu, thay vì lo lắng hay gán cho con những định kiến "khác thường".
Ở Úc, luật quy định các nền tảng mạng xã hội phải bảo đảm người dưới 16 tuổi không tạo được tài khoản. Doanh nghiệp không tuân thủ sẽ chịu mức phạt tài chính lên tới hàng chục triệu đô la Úc. Đây là cấu trúc trách nhiệm pháp lý có khả năng tạo sức ép thực sự lên doanh nghiệp, điều mà một lệnh cấm áp dụng cho trẻ em không thể làm được.
Tại Việt Nam, Luật An ninh mạng 2018 buộc doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng phải kiểm soát, ngăn chặn và xóa bỏ thông tin gây nguy hại cho trẻ em.
Nghị định 147/2024 yêu cầu nền tảng xác thực tài khoản người dùng tại Việt Nam, đồng thời quy định trẻ em dưới 16 tuổi muốn sử dụng mạng xã hội thì cha mẹ hoặc người giám hộ phải đăng ký bằng thông tin của mình và chịu trách nhiệm giám sát. Khung pháp lý đã quy định trách nhiệm rõ ràng, gồm doanh nghiệp và phụ huynh chứ không phải trẻ em.
Sau hơn 16 tháng kể từ khi Nghị định 147 có hiệu lực, chưa có báo cáo công khai nào về tỉ lệ tài khoản trẻ em tại Việt Nam đã được xác thực đúng quy định trên các nền tảng xuyên biên giới, cũng chưa có số liệu định lượng về xử lý vi phạm đối với nền tảng không tuân thủ.
Trong khi đó mức chế tài hành chính áp dụng cho nền tảng vi phạm hiện chỉ ở khoảng vài chục triệu đồng cho mỗi hành vi. Đây là một con số khó tạo sức răn đe đối với các tập đoàn công nghệ doanh thu hàng tỉ đô.
Một đề xuất nghiêm túc về bảo vệ trẻ em do đó cần đi vào bốn điểm chính.
Thứ nhất, nâng đáng kể mức chế tài tài chính đối với nền tảng không tuân thủ nghĩa vụ xác thực độ tuổi và kiểm soát nội dung gây hại cho trẻ.
Thứ hai, ban hành tiêu chí kỹ thuật cụ thể về biện pháp hợp lý mà nền tảng phải áp dụng thay vì để doanh nghiệp tự diễn giải.
Thứ ba, thiết lập cơ chế minh bạch số liệu thực thi định kỳ.
Thứ tư, xây dựng kênh khiếu nại độc lập để phụ huynh có thể yêu cầu nền tảng hành động và được cơ quan quản lý nhà nước hỗ trợ khi nền tảng phớt lờ.
Trẻ em cần người lớn, từ cha mẹ, doanh nghiệp đến cơ quan quản lý, làm xong phần việc của người lớn.
