Hà Nội, Quảng Ninh nằm trong nhóm có tỷ lệ học sinh đỗ lớp 10 công lập thấp nhất cả nước
Năm 2025, trong số hơn 1,1 triệu thí sinh thi tốt nghiệp THPT, có 852.000 thí sinh đăng ký xét tuyển vào đại học. Số thí sinh trúng tuyển là 773.200, tức tương đương với khoảng 70%.
Trong khi đó, tỷ lệ thí sinh trúng tuyển lớp 10 công lập hàng năm tại nhiều tỉnh thành ít khi vượt qua mốc 70%.
Hà Nội là một trong những địa phương có tỷ lệ vào lớp 10 công lập thấp nhất cả nước. Năm học 2026-2027, toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh lớp 9 nhưng chỉ 81.448 em có suất vào lớp 10 công lập, tương đương 55,4%. Hơn 65.000 em còn lại sẽ học tư thục, học nghề hoặc có hướng đi riêng.
Số học sinh không được vào công lập của Hà Nội cao hơn tổng số học sinh lớp 9 của tỉnh Ninh Bình sau sáp nhập (gồm 3 tỉnh cũ là Ninh Bình, Nam Định và Hà Nam), đồng thời cao gấp 3 lần tổng số học sinh lớp 9 của tỉnh Quảng Ninh.
Cách đây 10 năm (năm học 2015-2016), tỷ lệ học sinh Hà Nội được vào lớp 10 công lập là 66,7%. Con số này từng đạt 70,9% vào năm học 2016-2017 và nhiều năm liên tiếp duy trì quanh ngưỡng 63-66%.
Tuy nhiên, từ năm học 2022-2023 đến nay, tỷ lệ tuyển sinh công lập liên tục giảm dưới mốc 60%. Năm nay, con số 55,4% trở thành mức thấp nhất trong một thập kỷ.
Diễn biến này phản ánh rõ áp lực dân số cơ học tăng nhanh trong khi tốc độ mở rộng quy mô trường lớp công lập không theo kịp. Sau 10 năm, số học sinh lớp 9 của Hà Nội tăng thêm khoảng 66.000 em nhưng chỉ tiêu lớp 10 công lập chỉ tăng khoảng 27.000.
Tuy nhiên, Hà Nội không phải địa phương có tỷ lệ học công lập thấp nhất. Quảng Ninh – tỉnh có tăng trưởng GRDP cao nhất cả nước – cũng chỉ có khoảng 50,3% học sinh được học lớp 10 công lập năm học tới. Ngay cạnh Hà Nội là Bắc Ninh, sau sáp nhập, địa phương này cũng chỉ có 59% học sinh được học lớp 10 công lập.
Cần phát triển mô hình trung học nghề
TS Sái Công Hồng, nguyên Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học (Bộ GD&ĐT), nhận định, kỳ thi lớp 10 tại một số địa phương đã vượt ra khỏi tính chất của một kỳ thi chuyển cấp thông thường. Gốc rễ của vấn đề nằm ở cấu trúc hệ thống giáo dục khi trường công chưa theo kịp nhu cầu thực tế, còn phân luồng sau THCS vẫn chưa hiệu quả.
Theo TS Hồng, tại các địa phương có tốc độ phát triển kinh tế cao, số lượng học sinh tăng nhanh ngoài dự báo trong khi trường THPT công lập chưa được mở rộng tương ứng dẫn tới khoảng cách lớn giữa nhu cầu và khả năng đáp ứng.
“Phần lớn phụ huynh vẫn đặt mục tiêu vào trường công lập vì học phí thấp hơn, môi trường ổn định và niềm tin vào chất lượng giáo dục. Khi hơn 100.000 học sinh cùng dồn vào một “cánh cửa” không đủ rộng, áp lực là điều khó tránh khỏi”, ông Hồng nói.
Ông Nguyễn Văn Lực, nguyên giáo viên Trường THCS Trịnh Phong (Diên Khánh, Khánh Hòa), đưa thêm một góc nhìn khác, đó là sự chênh lệch chất lượng giữa các trường THPT khiến học sinh đổ dồn về một số trường điểm, gia tăng áp lực tuyển sinh cục bộ.
“Trong khi có những trường số lượng đăng ký thấp hơn chỉ tiêu thì nhiều trường khác lại có tỷ lệ chọi cực lớn. Chính sự không đồng đều về chất lượng đào tạo khiến áp lực thi vào lớp 10 công lập ở các đô thị, đặc biệt là trường chuyên, trường điểm, trở nên căng thẳng hơn cả thi đại học”, ông Lực nhận định.
Nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học đề xuất, bên cạnh việc mở rộng trường lớp công lập, các địa phương có thể nghiên cứu mô hình xét tuyển kết hợp đánh giá năng lực để giảm áp lực thi cử.
TS Sái Công Hồng cũng cho rằng cần đẩy nhanh phát triển mô hình trường trung học nghề – loại hình vừa được bổ sung vào cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân – nhằm tạo thêm lựa chọn học tập cho học sinh sau THCS và giảm áp lực dồn vào lớp 10 THPT.
Theo ông, điểm khác biệt của mô hình này là học sinh vừa được học văn hóa phổ thông, vừa được đào tạo nghề ngay từ sớm thay vì tách biệt hoàn toàn giữa học văn hóa và học nghề như trước đây. Điều này giúp học sinh có thể linh hoạt lựa chọn tiếp tục học lên cao hoặc tham gia thị trường lao động với kỹ năng nghề nghiệp cụ thể.
“Lâu nay, nhiều phụ huynh vẫn có tâm lý nếu không vào THPT công lập là thất học, trong khi thực tế nền kinh tế đang rất cần lực lượng lao động kỹ thuật chất lượng cao. Nếu các trường trung học nghề được đầu tư bài bản, có đầu ra tốt, được xã hội nhìn nhận đúng giá trị thì áp lực vào lớp 10 sẽ giảm đáng kể”, TS Hồng nhận định.
Theo vị chuyên gia, phân luồng chỉ hiệu quả khi học sinh và phụ huynh thực sự nhìn thấy cơ hội nghề nghiệp, thu nhập và khả năng phát triển lâu dài từ giáo dục nghề nghiệp, thay vì coi đây là lựa chọn “bất đắc dĩ” sau một kỳ thi nhiều áp lực.
Cứ đến mùa tuyển sinh vào lớp 10, cùng với lịch thi, chỉ tiêu và môn thi, thông tin "tỷ lệ chọi" của từng trường lại được công bố.
Học sinh nhìn tỷ lệ, ví dụ, 1/3, 1/5 như một "định mệnh" cho tương lai của mình. Nhiều em thay đổi nguyện vọng vào phút chót, chọn trường thấp hơn khả năng thật vì sợ rớt. Trong khi đó, không ít học sinh khác thấy tỷ lệ thấp liền chủ quan, giảm nỗ lực. Những con số tưởng khách quan ấy lại đang khiến tâm lý học sinh trở nên bất ổn và định hướng học tập có thể bị sai lệch.
Trên lý thuyết, tỷ lệ chọi được cho là giúp thí sinh "ước lượng độ khó" của kỳ thi. Nhưng thực chất, con số này phản ánh chưa đúng về thực tế cạnh tranh.
Hai trường có cùng tỷ lệ chọi 1/10 chưa chắc đã có mức độ cạnh tranh ngang nhau. Có trường nhiều hồ sơ ảo, học sinh chỉ đăng ký "thử vận may", trong khi trường khác có ít hồ sơ nhưng hầu hết là học sinh có học lực giỏi.
Tỷ lệ chọi còn biến động mạnh qua từng năm do hàng loạt yếu tố như vị trí địa lý, uy tín nhà trường, thay đổi chỉ tiêu hay tâm lý đám đông. Do đó, việc lấy tỷ lệ chọi làm căn cứ để dự đoán cơ hội trúng tuyển là thiếu cơ sở khoa học.
Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng: "Tỷ lệ chọi chỉ mang ý nghĩa mô tả số lượng đăng ký, chứ không dự báo được kết quả. Do đó không nên dùng tỷ lệ này để định hướng nguyện vọng".
Về mặt thống kê, tỷ lệ chọi là dữ liệu thô, giá trị thông tin thấp nếu không đi kèm các yếu tố như phổ điểm, chỉ tiêu ưu tiên, hoặc điểm chuẩn dự kiến. Nó không phản ánh được năng lực học sinh, mức độ cạnh tranh thực tế, hay chất lượng đào tạo của trường.
Do đó thay vì chỉ tập trung vào "bao nhiêu người thi - bao nhiêu người đậu", phụ huynh và học sinh nên quan tâm tới các thông tin có ý nghĩa định hướng thực chất:
Đồng thời, các nhà trường nên đẩy mạnh công tác tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp trong trường THCS, giúp học sinh hiểu rõ bản thân thay vì chạy theo "độ hot" của trường. Khi có đủ thông tin đúng và hữu ích, học sinh sẽ biết chọn trường phù hợp.
Sáng 15-5, các chuyên gia của 11 nghề Việt Nam tham dự Kỳ thi kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 năm 2026 được tập huấn theo yêu cầu của Tổ chức Kỹ năng nghề thế giới, trong giai đoạn chuẩn bị cho sân chơi kỹ năng nghề lớn nhất hành tinh.
Chương trình do Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên tổ chức tại Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, TP.HCM, diễn ra trong hai ngày 15 và 16-5, nhằm chuẩn bị đội ngũ chuyên gia cho đoàn Việt Nam tham dự Kỳ thi kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 năm 2026 tại Thượng Hải, Trung Quốc.
Phát biểu tại chương trình, TS Lê Thị Hằng - Phó cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên - cho biết Kỳ thi kỹ năng nghề thế giới là kỳ thi đỉnh cao về kỹ năng nghề, chủ yếu dành cho thanh niên từ 22 tuổi trở xuống.
Việt Nam tham dự kỳ thi từ năm 2007 đến nay, với phần lớn thí sinh là học sinh, sinh viên các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học. Trong quá trình đó, Việt Nam đã giành huy chương ở các nghề giải pháp phần mềm công nghệ thông tin, phay CNC, tiện CNC, cùng nhiều chứng chỉ kỹ năng nghề xuất sắc ở nhiều nghề khác.
Theo bà Hằng, Kỳ thi kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 sẽ chính thức diễn ra từ ngày 22 đến 27-9 tại Trung tâm Triển lãm và Hội nghị quốc gia ở Thượng Hải. Kỳ thi năm nay được kỳ vọng có quy mô lớn nhất trong lịch sử, với hơn 1.400 thí sinh đến từ hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ, tranh tài ở 64 nghề, cùng hàng nghìn quan sát viên và khách tham quan từ nhiều nơi trên thế giới.
Bà cho biết kỳ thi năm nay hướng tới mục tiêu đổi mới và tạo sức lan tỏa, qua đó cho thấy kỹ năng nghề đang ngày càng gắn chặt với sự thay đổi của thế giới lao động, công nghệ và tương lai nghề nghiệp của người trẻ.
Trong bối cảnh đó, việc chuẩn bị cho đoàn Việt Nam không dừng ở huấn luyện thí sinh, mà còn bao gồm chuẩn hóa đội ngũ chuyên gia, phiên dịch và các lực lượng hỗ trợ theo yêu cầu của Tổ chức Kỹ năng nghề thế giới.
Bà Hằng cho biết được sự đồng ý của lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên đang phối hợp với các đơn vị đồng hành, tài trợ để huấn luyện thí sinh ở 11 nghề và sẽ cử đoàn Việt Nam tham dự kỳ thi vào tháng 9 tới tại Thượng Hải.
Theo kế hoạch, chương trình tập huấn trong hai ngày 15 và 16-5 tập trung vào các yêu cầu bắt buộc đối với chuyên gia tham dự Kỳ thi kỹ năng nghề thế giới.
Các chuyên gia, đặc biệt là người lần đầu tham gia kỳ thi, được hướng dẫn hoàn thành chương trình tiếp cận kỳ thi (access programme), nghiên cứu quy chế kỳ thi, mô tả kỹ thuật của nghề thi, các tài liệu bắt buộc và những quy định mới tại kỳ thi năm 2026 ở Thượng Hải.
Một nội dung quan trọng của tập huấn là giúp chuyên gia nắm quy trình đánh giá, chấm điểm, kiểm tra, ký và chuyển tài liệu để xác nhận.
Chương trình cũng dành thời gian cho việc thực hành xử lý tình huống tại kỳ thi, chia sẻ kinh nghiệm về quy tắc đạo đức, ứng xử, hướng dẫn hoàn thành các bài kiểm tra trực tuyến về kiến thức chung và hoàn thiện hồ sơ cá nhân theo mẫu của Tổ chức Kỹ năng nghề thế giới.
Theo quy định của Kỳ thi kỹ năng nghề thế giới năm 2026, các chuyên gia lần đầu tham gia kỳ thi phải hoàn thành các mô đun bắt buộc thuộc chương trình tiếp cận kỳ thi trước ngày 22-5.
Đây là những yêu cầu nhằm bảo đảm chuyên gia hiểu đúng quy chế, tuân thủ chuẩn mực đạo đức, thực hiện đúng trách nhiệm chuyên môn và sẵn sàng đồng hành cùng thí sinh Việt Nam tại Thượng Hải.
Chiều 15/5, khuôn viên trường Đại học Ngoại ngữ (ULIS), Đại học Quốc gia Hà Nội, rộn ràng tiếng hò reo khi Lễ hội xoài ULIS bắt đầu. Đây là lần đầu nhà trường tổ chức hoạt động này, theo Phó hiệu trưởng Hà Lê Kim Anh.
16 đội, mỗi đội gồm 5 thành viên, được phát dụng cụ và bao đựng trước giờ thi. Sau khi bốc thăm vị trí cây xoài, mỗi đội có 20 phút để thu hoạch quả, với yêu cầu không trèo lên cây để đảm bảo an toàn. Đội nào hái được nhiều nhất sẽ thắng.
Ngay khi hiệu lệnh vang lên, các đội lập tức tản ra để tìm cây xoài của mình. Dưới mỗi gốc cây, người hái, người nhặt, người giữ bao liên tục phối hợp trong tiếng hò reo và chỉ dẫn. Không chỉ học sinh, giáo viên, nhiều phụ huynh đến đón con và cả sinh viên trường khác cũng ghé xem.
Theo cô Kim Anh, ý tưởng này do khuôn viên trường trồng nhiều xoài, năm nay lại "được mùa". Do đó, trường muốn biến mùa quả chín thành hoạt động trải nghiệm cho học sinh, sinh viên và giảng viên, tạo không khí vui tươi trước kỳ nghỉ hè.
"Đây không chỉ là một hoạt động vui chơi mà còn tạo sự kết nối, giúp mọi người gần gũi hơn với thiên nhiên và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường", bà Kim Anh nói.
Sau 20 phút, tổng lượng xoài 16 đội hái được lên tới gần 500 kg. Phòng Quản trị Đại học giành giải nhất với 58 kg, được thưởng một triệu đồng. Cán bộ, giáo viên trường THCS Ngoại ngữ về nhì với 55 kg, cách biệt 10 kg so với đội xếp sau.
Là thành viên của đội Ngôn ngữ và Văn hóa Nhật Bản, Hoàng Văn Khoa, sinh viên năm nhất ngành Ngôn ngữ Nhật, nói nhớ nhất không phải là lượng xoài hái được, mà là không khi gắn kết giữa mọi người.
Dù đội không trong top 3, Khoa vẫn hào hứng vì được ăn xoài lắc, chụp ảnh cùng bạn bè.
TS Mostafa Helil, chuyên gia tại Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Arab, cho biết đặc biệt thích các món chế biến từ xoài. Sống tại Việt Nam 10 năm và xem như ngôi nhà thứ hai, ông thấy vui khi hòa mình vào hoạt động của trường.
Xoài thu hoạch được chế biến thành các món xoài lắc, xoài dầm, đồng thời chia cho học sinh, sinh viên có mặt.
Nguyễn Tường Vy, sinh viên năm thứ ba ngành Biên, phiên dịch, cũng tới sự kiện để được nhận xoài. Nữ sinh hào hứng vì được cho một quả to, sắp chín. Vy kể sinh viên trước mùa thi thường chia sẻ ảnh chụp quả xoài với mong muốn được điểm cao.
"Em coi đây là điềm may và hy vọng sắp tới mình sẽ được điểm A các môn", Vy nói.
