Làng Mawsynram, bang Meghalaya có hơn 4.000 dân, nằm ở vùng đông bắc Ấn Độ được mệnh danh là “nơi ẩm ướt nhất hành tinh”. Kỷ lục Guinness ghi nhận vùng đất này hứng 11.873 mm mưa mỗi năm.
Các nhà khí tượng học giải thích do nằm trên cao nguyên Shillong, cao 1.400 m so với mực nước biển, Mawsynram vô tình dựng thành bức tường tự nhiên chắn gió mùa từ vịnh Bengal. Gió mùa Tây Nam từ tháng 6 đến tháng 9 trút lượng mưa khổng lồ xuống khu vực này.
Mawsynram trong tiếng Khasi có nghĩa là “nơi của những hòn đá lạnh”. Tháng 6/2022, ngôi làng hứng 1.004 mm mưa chỉ trong một ngày, vượt xa tổng lượng mưa cả năm ở nhiều quốc gia châu Âu. Một ngày tháng 6/2025, lượng mưa chạm mốc 1.003 mm, gấp đôi lượng mưa hàng năm của London (Anh).
“Ngày bé, mưa biến cuộc sống của tôi thành địa ngục, nay mọi thứ đã dễ dàng hơn do dần thích nghi”, bà Bini Kynter, hơn 100 tuổi, kể.
Nhịp sống dưới những đám mây
Cuộc sống ở Mawsynram xoay quanh những cơn mưa không dứt. Hơn 40 năm trước, thiếu đường nhựa, nước máy, điện, mùa mưa kéo dài nửa năm ròng rã trở thành nỗi ám ảnh. Hạ tầng ngày nay cải thiện tốt hơn nhưng sạt lở đất vẫn thường xuyên chia cắt đường vào làng, kèm theo tình trạng mất điện triền miên.
Trưởng làng Moonstar Marbaniang cho biết cư dân phải nói to hơn bình thường mới nghe thấy nhau trong mùa mưa. Để đối phó tiếng dội ầm ĩ, người dân lợp mái nhà bằng cỏ cách âm. Khi dứt mưa, họ bắt tay ngay vào “mùa sửa chữa” và phơi phóng quần áo.
Mưa kéo dài buộc trường học đóng cửa. “Trẻ em nghỉ học, người lớn ngưng ra đường khi mưa lớn trút xuống”, anh Jyotiprasad Oza, một người dân địa phương, nói. Nước lũ dâng cao, ô nhiễm nguồn nước sạch, độ ẩm bủa vây khiến nhiều người muốn rời sang vùng khô ráo hơn.
Ẩm thực vùng này cũng biến đổi linh hoạt theo thời tiết. Tungtap – tương làm từ ớt, cà chua, cá lên men – trở thành món ăn chủ lực giúp người dân bám trụ qua những tháng khắc nghiệt nhất.
Thích nghi để sinh tồn
Hàng năm, người dân dành trọn mùa đông chuẩn bị ứng phó thời tiết xấu. Họ gia cố mái nhà, tích trữ củi sưởi ấm, thắp sáng, gom lương thực. “Chẳng ai muốn ra ngoài mua sắm từ tháng 5 đến tháng 7”, một cư dân nói.
Trong thời gian này, phụ nữ trong làng miệt mài đan “knup” – loại ô bằng tre, cỏ khô hình mai rùa, che chắn cơ thể từ đầu đến đầu gối. Knup vươn xa khỏi giá trị sử dụng hằng ngày, hóa thành biểu tượng sinh tồn trước thiên nhiên.
Tại làng, Mawsynram, cỏ khô đan thành chổi trở thành mặt hàng kinh tế chính. Bà Prelian Pdah, 70 tuổi, tận dụng ngày mưa đan sọt tre, làm chổi bán cho thương lái. “Ở trong nhà cả ngày trốn mưa thật tẻ nhạt”, bà nói.
Bất chấp điều kiện khắc nghiệt, cư dân luôn duy trì tinh thần lạc quan. Người dân tự đan những “cây cầu sống” từ rễ cây để băng qua sông suối. Rễ bám chặt, sinh trưởng theo thời gian, tạo nên kết cấu vững chắc trước nước lũ.
Làng đón khoảng 10.000 khách du lịch mỗi năm, chủ yếu từ Mỹ, Anh. Họ đổ về đây từ tháng 6 đến tháng 9 ngắm mưa, chiêm ngưỡng thác nước Nohkalikai cao thứ tư thế giới.
Ngày 4-5, giải đua mong Đại hội Thể dục thể thao xã Trần Đề, TP Cần Thơ đã diễn ra tại khu du lịch sinh thái Mỏ Ó, cách cửa biển Trần Đề khoảng 5 km về hướng Bạc Liêu cũ. Đây là một trong những sự kiện được du khách quan tâm trong chuỗi hoạt động của Lễ hội Nghinh Ông xã Trần Đề diễn ra từ ngày 3 đến 9-5.
Các vận động viên dự giải đua mong đều là những ngư dân xã Trần Đề, có đôi chân rất khỏe, nhiều năm sống bằng nghề đi mong. Trong đó, gia đình anh Sơn Hoàng có đến 4 vận động viên tham gia giải gồm anh Hoàng và 3 con trai.
Sau những trận đua đầy kịch tính, với sức dẻo dai của đôi chân và kinh nghiệm "bẻ lái" cừ khôi, anh Sơn Hoàng giành hạng nhất giải đua mong Đại hội Thể dục Thể thao xã Trần Đề năm 2026.
Một ngư dân tham gia tranh tài cho biết tại vùng biển Mỏ Ó của xã Trần Đề có hơn trăm gia đình sống bằng nghề đi mong (còn gọi là trượt mong). Đây là nghề mưu sinh độc đáo, lâu đời của ngư dân vùng bãi bồi ven biển miền Tây Nam Bộ.
Theo ngư dân này, bãi bồi ven biển Mỏ Ó có rừng phòng hộ, thích hợp cho nhiều loài hải sản trú ngụ. Khi nước ròng, bãi biển Mỏ Ó và những vùng lân cận lộ ra bãi bùn rộng lớn, dài hàng chục cây số.
Một ngư dân cho biết để di cuyển nhanh trên bãi bùn ven biển sình lầy ngập lút gối bắt cua, nghêu, sò…, người dân xứ biển Mỏ Ó đã sáng chế ra một tấm ván trượt mỏng và nhẹ để làm phương tiện đi lại, người ta gọi đó là mong.
Những chiếc mong có cấu tạo gồm ván trượt được làm bằng tấm gỗ mỏng, tay cầm để lái và khoang chứa hải sản bắt được. Khi di chuyển, ngư dân dùng một chân quỳ lên tấm ván, chân còn lại đạp bùn đẩy cho ván lướt đi.
Theo các "thợ" lành nghề, chiếc mong được làm rất đơn giản, cũng không tốn nhiều tiền, chỉ cần một tấm gỗ dày cỡ 3cm, dài hơn 1m, rộng chừng 50cm là đủ. Tấm gỗ được bào cho láng để có độ trơn, lướt trên bùn nước.
Sau khi xẻ gỗ, người ta dùng lửa đốt nóng một đầu tấm gỗ, ép cong lên tạo cho mũi chiếc mong nhếch lên khỏi mặt bùn. Gần giữa có một thanh gỗ đứng làm nơi để ngư dân tỳ tay, "lái" chiếc mong theo ý muốn.
"Thay vì người ta trượt cát, trượt tuyết để giải trí thì mình trượt bùn tìm kế sinh nhai", một ngư dân chia sẻ.
Toàn bộ các ca thi sẽ diễn ra tại Khu I - Đại học Trà Vinh. Cụ thể, 3 đợt thi: Đợt 1: Thi ngày 30, 31/5 và 1, 2/6. (Hạn đăng ký: 20/5/2026); Đợt 2: Thi từ ngày 20 đến 23/07. (Hạn đăng ký: 10/7/2026); Đợt 3: Thi ngày 30, 31/8. (Hạn đăng ký: 20/8/2026).
Mức lệ phí: Môn Ngữ văn là 220.000 đồng/môn; các môn còn lại (Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Địa lý, Tiếng Anh) là 150.000 đồng/môn.
Nhà trường sắp xếp lịch thi 3 môn/buổi. Thí sinh được khuyến cáo không nên đăng ký quá 6 môn trong cùng một đợt thi. Lịch thi chi tiết của từng cá nhân sẽ được báo trước 5 ngày. Lệ phí đã nộp không được hoàn trả, trừ các trường hợp bất khả kháng có minh chứng.
Đăng ký trực tuyến 100%.
Kỳ thi rộng mở cho nhiều đối tượng: Từ học sinh đang học chương trình THPT/GDTX, thí sinh tự do chưa tốt nghiệp các năm trước, đến người đã tốt nghiệp THPT hoặc trung cấp trở lên.
Thí sinh tìm hiểu thông tin, đăng ký dự thi và nộp lệ phí hoàn toàn trực tuyến tại cổng: https://vsat.tvu.edu.vn
Thông tin liên hệ hỗ trợ thí sinh
Ban Tuyển sinh và Truyền thông - Đại học Trà Vinh (Phòng A11.120, Tòa nhà A1 - Số 126 Nguyễn Thiện Thành, phường Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long).
Cách đặt vấn đề "Không thể giao trẻ em cho mạng xã hội" của báo Tuổi Trẻ đã chạm đúng nỗi nhức nhối hiện nay rằng trẻ em đang "chìm" trong màn hình ngày càng sớm và ngày càng sâu.
Một số liệu từng được báo Tuổi Trẻ dẫn trong một bài viết sau đại dịch COVID-19 cho ra những con số đáng lo ngại: 87% trẻ từ 12-17 tuổi sử dụng Internet mỗi ngày, trong đó nhiều em dành từ 5-7 giờ/ngày trên môi trường số; 74% trẻ em truy cập Internet ngay tại trường học.
Những con số này cho thấy một thực tế rằng trẻ em trong nước không chỉ đang dùng mà là đang sống cùng Internet kèm theo các tác hại về cả thể chất lẫn tinh thần. Nhưng nếu chỉ dừng ở việc cảnh báo phụ huynh e là chưa đủ.
Chúng ta thường bắt đầu bằng một lập luận quen thuộc "Cha mẹ bận rộn, dễ dãi, giao điện thoại cho con như một cách giữ trẻ". Điều đó đúng nhưng chưa đầy đủ bởi thực tế vì nhiều lý do. Tuy nhiên có một yếu tố khác ít được nhắc đến chính là môi trường học tập đang góp phần hợp lý hóa việc trẻ gắn chặt với màn hình.
Là một người mẹ và làm trong lĩnh vực truyền thông tiếp thị, tôi hiểu rõ cách các nền tảng số vận hành, thu hút, giữ chân và dần hình thành thói quen sử dụng. Tôi đã cố gắng giải thích điều đó cho con mình bằng nhiều ví dụ nhưng thành thật mà nói nhiều khi đó chỉ là cách để tự trấn an.
Tôi nhớ giai đoạn dịch COVID-19, bé lớn lớp 2 phải học trực tuyến gần như cả ngày dưới sự hỗ trợ của ông bà ngoại. Ông bà cố gắng đọc cho cháu chép những bài tiếng Việt nhưng đến giờ học tiếng Anh cháu phải tự mình đọc trên màn hình toàn bộ nội dung của buổi học kéo dài chừng hai tiếng. Kết quả ngay khi quay lại TP.HCM, con bị cận.
Dù gia đình đã hạn chế việc sử dụng thiết bị điện tử và đặt ra nguyên tắc không mang điện thoại lên giường ngủ. Cả tôi và chồng đều không có bất kỳ tài khoản mạng xã hội nào cho nhu cầu cá nhân.
Nhưng các nguyên tắc đó dần trở nên mong manh khi cơn lốc số hóa lao tới: bài giảng, bài tập rồi các cuộc thi online từ học chính khóa đến bài tập bổ trợ, từ nội dung bắt buộc đến khuyến khích... hầu như mọi thứ đều diễn ra trên màn hình.
Hệ quả là gì? Một đứa trẻ học cả ngày ở trường, buổi tối tiếp tục học qua màn hình không còn thời gian nghỉ ngơi đúng nghĩa. Vậy là trẻ được hợp thức hóa việc sử dụng thiết bị số như một phần tất yếu của cuộc sống mà phụ huynh hầu như không thể từ chối!
Chúng ta nói không thể giao trẻ em cho mạng xã hội nhưng thực tế có những lúc chính gia đình lẫn nhà trường đã vô tình dẫn trẻ đến đó. Chẳng hạn khi bé lớn nhà tôi lên cấp II nhà trường có quy định "cấm học sinh mang điện thoại đi học". Tôi rất vui và tán đồng quy định này của trường. Tuy nhiên lịch học và làm bài tập online vẫn dày đặc thời khóa biểu tại nhà.
Khoảng cách giữa học tập và chơi gần như không còn. Từ học online đến mạng xã hội chỉ là một bước rất ngắn. Ban đầu là học, sau đó là nhóm rồi đến các cuộc trò chuyện ngoài bài vở. Và ở độ tuổi này trẻ bước vào thế giới mạng xã hội với đầy đủ sắc thái hành vi rất nhanh thôi.
Từ cập nhật tin tức, tìm kiếm thông tin cho bài học đến bắt trend, từ nghe nhạc giải trí cho tới đu thần tượng, từ đọc kỹ xem chậm chuyển sang nghe "review" và lướt nhanh... Càng phức tạp hơn khi tiếp theo đó là sự bắt chước của những đứa bé hơn trong nhà.
Nên nếu đặt toàn bộ trách nhiệm lên phụ huynh khi trẻ mắc kẹt trong màn hình, tôi cho rằng là cách tiếp cận không chỉ thiếu công bằng mà còn tạo nhiều khoảng trống. Trẻ em đang sử dụng Internet không chỉ để giải trí mà còn vì yêu cầu học tập. Nhà trường, nền tảng số và áp lực thành tích đang cùng tồn tại trong một hệ sinh thái.
Nếu không nhìn thẳng vào vai trò của hệ thống giáo dục, nếu không đặt lại ranh giới của việc học online thì mọi lời khuyên dành cho phụ huynh sẽ chỉ dừng lại ở mức khuyến nghị. Một khi việc học đã gắn chặt với màn hình thì việc cha mẹ có thể tách trẻ khỏi mạng xã hội gần như trở thành một cuộc chiến đơn độc. Phụ huynh nhiều khi không thể và cũng không có quyền lựa chọn thực sự.
Và những đứa trẻ, trong đó có con tôi, sẽ tiếp tục lớn lên trong một thế giới mà màn hình không còn là lựa chọn mà là điều mặc định.
