Học sinh sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hay dùng văn mẫu cho các bài làm văn là chuyện thường tình trong trường học hiện nay. Thực trạng dạy học văn hiện nay vẫn là một bức tranh nhiều gam màu đan xen, vừa có sự đổi mới tích cực nhưng vẫn còn không ít những điều đáng suy ngẫm.
Việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã mở ra hướng tiếp cận mới: lấy học sinh làm trung tâm, đề cao năng lực đọc hiểu, cảm thụ và sáng tạo. Nhiều giờ học văn không còn bó hẹp trong khuôn khổ “thầy giảng – trò chép” mà trở thành không gian đối thoại, nơi học sinh được nói lên suy nghĩ của mình, được tranh luận, phản biện và kết nối văn học với đời sống. Không khó để bắt gặp những lớp học mà ở đó, một tác phẩm văn chương trở thành chiếc cầu nối để học sinh hiểu hơn về con người, về xã hội và chính bản thân mình.
Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu đáng mừng ấy, thực tế dạy học văn vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Hầu hết giáo viên dạy văn luôn hiểu rằng điểm số trong các kỳ kiểm tra, kỳ thi là quan trọng nhất để đánh giá chất lượng môn học. Cái quỹ đạo ấy đã làm cho những tiết dạy học văn trong nhà trường mất đi cái ý nghĩa cảm thụ văn học để học sinh yêu những tác phẩm và xa hơn nữa là rung cảm và thưởng thức cái hay, cái đẹp của ngôn từ, hình ảnh và thông điệp của những trang văn.
Không ít nơi, dạy văn vẫn bị “công thức hóa” thành những dàn ý cứng nhắc, những bài văn mẫu. Học sinh học văn nhưng lại sợ văn, viết văn nhưng không dám viết khác. Những bài làm tròn trịa về bố cục nhưng thiếu vắng cảm xúc chân thật không phải là hiếm. Có thể nói, khi văn chương bị biến thành một môn học để “lấy điểm”, thì cái hồn của nó cũng dần bị bào mòn. Thay vì rung động trước một câu thơ hay hay day dứt trước một số phận nhân vật, nhiều học sinh chỉ quan tâm “ý này có được điểm không”, “viết thế này có đúng đáp án không”.
Nguyên nhân của thực trạng ấy trước hết là sức nặng của thi cử – khi cách ra đề và chấm điểm vẫn còn thiên về chuẩn hóa sẽ tạo ra “lối mòn” trong dạy và học. Bên cạnh đó là quán tính của phương pháp giảng dạy cũ, khiến một bộ phận giáo viên chưa mạnh dạn đổi mới. Ngoài ra, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, thói quen đọc sâu, đọc chậm của học sinh cũng dần mai một, ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng cảm thụ văn học.
Tạo không gian cho học sinh quyền được cảm, được nghĩ
Để môn văn thực sự trở về đúng giá trị của nó, cần có những thay đổi đồng bộ và bền vững.
Những giờ học văn nên được kết nối rộng mở hơn với thế giới bên ngoài thay vì gói gọn trong chương trình mà việc giới thiệu những tác phẩm hay của một tác giả, một giai đoạn để học sinh tìm đọc và có được cảm nhận của riêng mình đó chính là những sự liên hệ thực tế sinh động và hiệu quả.
Việc truyền cảm hứng đọc sách qua những tiết học văn có thể là một trong những phương thức để học sinh dần dần tiếp cận với cái hay cái đẹp của tác phẩm, hình thành được thói quen đọc sách ngay từ những năm tháng trên ghế nhà trường.
Việc kiểm tra, đánh giá cần cởi mở hơn, chấp nhận những cách hiểu đa dạng miễn là có lý lẽ thuyết phục. Giáo viên cần trở thành người khơi gợi, dẫn dắt hơn là áp đặt, giúp học sinh tìm thấy tiếng nói riêng của mình trong mỗi bài viết.
Quan trọng hơn cả, học sinh cần học cách đọc bằng trái tim, viết bằng suy nghĩ chân thật, thay vì phụ thuộc vào những khuôn mẫu có sẵn.
Khi việc dạy và học văn thoát khỏi những ràng buộc máy móc, trả lại cho học sinh quyền được cảm, được nghĩ và được sáng tạo, thì khi ấy, môn văn mới thực sự sống động và có ý nghĩa. Đó không chỉ là câu chuyện của một môn học, mà còn là câu chuyện của việc nuôi dưỡng những con người biết yêu cái đẹp, biết rung động và biết sống sâu sắc hơn giữa cuộc đời.
Trong văn bản gửi đến các đơn vị liên quan, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Education Solutions Việt Nam (Công ty ESVN), đơn vị phát hành, cho biết ấn phẩm "vở bài tập tin học 3" - cùng khám phá - xuất bản năm 2022. Ban đầu, sách có giới thiệu đường link đến các bài hát thiếu nhi lành mạnh, phù hợp với học sinh tiểu học.
Tuy nhiên, do thiếu sót trong công tác rà soát và quản lý thời hạn duy trì tên miền của đường dẫn, tên miền này đã được một tổ chức nước ngoài mua lại để đăng tải các nội dung phản cảm, nằm ngoài khả năng kiểm soát của công ty.
Sự việc gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường giáo dục lành mạnh, tác động không tốt đến tâm lý các em học sinh và người sử dụng ấn phẩm.
Hiện, Nhà xuất bản Đại học Huế đã có quyết định thu hồi xuất bản phẩm "vở bài tập tin học 3". Đồng thời, dừng ngay việc phát hành kể từ ngày 9/4.
Từ ngày 9/4 đến ngày 19/4, Công ty ESVN sẽ tiến hành tổ chức thu hồi và cung cấp ấn phẩm mới cho người sử dụng.
Đơn vị cũng đề nghị nhà trường thông báo đến phụ huynh học sinh về việc thu hồi và đổi "vở bài tập tin học 3" và đổi sách mới thông qua hai hình thức:
Hình thức 1: Nhà trường hỗ trợ kiểm kê số lượng sách phát hành đến học sinh, công ty tổ chức việc đổi sách cụ thể tại trường.
Hình thức 2: Phụ huynh và học sinh có thể liên hệ trực tiếp với công ty theo thông tin được cung cấp để được hỗ trợ nhanh chóng và kịp thời.
“Công ty cam kết đổi mới 1-1 "vở bài tập tin học 3" cho người sử dụng. Theo đó, sách mới thay thế đã được rà soát, chỉnh sửa và loại bỏ toàn bộ liên kết độc hại, bảo đảm an toàn không gian mạng mà không ảnh hưởng đến nội dung bài học”, theo thông báo của công ty ESVN.
Bên cạnh đó, NXB Đại học Huế và Công ty ESVN đã có văn bản trình báo khẩn cấp về vụ việc đến Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05)- Công an TPHCM.
“Chúng tôi đang tích cực phối hợp với cơ quan chức năng yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ Internet tại Việt Nam có biện pháp chặn, lọc triệt để tên miền độc hại này", khẳng định của Công ty ESVN.
Trước đó, Nhà xuất bản Đại học Huế và Công ty ESVN có thông báo đề nghị ngừng ngay việc truy cập đường dẫn học liệu điện tử được in trong sách, tạm thời dừng sử dụng các nội dung liên quan trong quá trình giảng dạy và học tập.
Đồng thời, khuyến nghị các cơ sở giáo dục chủ động thông tin tới giáo viên, học sinh và phụ huynh nhằm bảo đảm an toàn thông tin, tránh phát sinh các ảnh hưởng tiêu cực.
Như Dân trí phản ánh trước đó, "vở bài tập tin học 3" của Nhà xuất bản Đại học Huế, ở câu 3, trang 59 có đường dẫn mang tên thiếu nhi nhưng khi truy cập thì lại dẫn ra trang web "đen".
Trao đổi với phóng viên Dân trí, DTP Education Solutions, công ty phát hành cuốn vở, cho biết đây là hành vi sai phạm được thực hiện bởi những thành phần phá hoại, nhưng cũng là sự thiếu sót của đơn vị trong việc giám sát nội dung. Đơn vị đang tích cực xử lý thông tin và khắc phục hậu quả nhanh nhất có thể.
Bộ cho biết tài khoản dùng đăng nhập hệ thống đã được các Sở và trường THPT cấp cho thí sinh. Sau khi đăng nhập hệ thống, thí sinh nên đổi mật khẩu để bảo mật, rồi điền thông tin theo yêu cầu. Các thông tin này tương tự phiếu đăng ký dự thi trực tiếp.
Sau 5 ngày, hệ thống sẽ xóa toàn bộ dữ liệu đăng ký thử để chuẩn bị cho đợt đăng ký chính thức, từ ngày 24/4 đến 17h ngày 5/5.
Bộ Giáo dục và Đào tạo lưu ý điểm mới năm nay là mã số đơn vị hành chính tỉnh, thành đã thay đổi do sáp nhập, thí sinh cần chú ý để điền chính xác.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 dự kiến diễn ra trong hai ngày 11-12/6 với khoảng một triệu thí sinh, điểm thi được công bố vào 8h ngày 1/7.
Thí sinh làm bốn bài thi, bắt buộc có Toán và Ngữ văn và hai môn tự chọn (Hóa học, Vật lý, Sinh học, Địa lý, Lịch sử, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ Nông nghiệp, Công nghệ Công nghiệp và Ngoại ngữ).
Trong công thức tính điểm xét tốt nghiệp, điểm thi các môn chiếm 50%; còn lại là điểm học bạ ba năm (50%) và điểm ưu tiên (nếu có).
Ngày 19-4, Trường THCS-THPT Trí Đức tổ chức hội thảo "Định hướng lộ trình học tập bậc THPT và đại học trong bối cảnh kỷ nguyên số", nhằm giúp phụ huynh có con đang học THCS có thêm thông tin để đồng hành cùng con khi bước vào cấp 3.
ThS Thái Doãn Nguyên - Phó hiệu trưởng Trường đại học Hoa Sen - cho rằng trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, lựa chọn tổ hợp môn từ lớp 10 có tác động lớn đến ba năm phổ thông. Học sinh cần chọn dựa trên năng lực, mức độ hứng thú và khả năng theo đuổi lâu dài.
Theo ông, yếu tố cốt lõi vẫn là năng lực tổng thể của học sinh, bao gồm khả năng học tập, thích nghi và môi trường rèn luyện. Trong đó, ba nhóm năng lực cần được chú trọng là tư duy phản biện, năng lực ngoại ngữ và năng lực số.
Đặc biệt trong môi trường THPT, ông cho rằng học sinh nên tận dụng tối đa để rèn luyện các kỹ năng nền tảng như khả năng "vượt khó", bao gồm sự năng động, kỹ năng lập kế hoạch và kiểm soát cảm xúc…
Nhờ đó, học sinh có thể duy trì được sự ổn định và tiến bộ trong nhiều môi trường học tập và làm việc sau này.
"Phụ huynh nên tạo điều kiện rèn luyện ở nhà cho con để có thể đi song song với môi trường trong nhà trường. Chẳng hạn nếu muốn con rèn luyện tư duy phản biện, ở nhà không thể bắt con nói gì nghe đó. Hãy thử cho con biết đưa ra ý kiến và bảo vệ ý kiến của mình.
Tương tự với kỹ năng số. Thay vì cấm con dùng điện thoại, nên khuyến khích con dùng điện thoại để học những kỹ năng số một cách hữu ích chứ không chỉ lướt mạng hay chơi game", ông nói.
PGS.TS Nguyễn Đình Tuyên - Phó trưởng phòng đào tạo Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM) - lưu ý với những học sinh có định hướng theo các lĩnh vực công nghệ - kỹ thuật, học sinh nên đầu tư vào môn toán.
Toán hiện giữ vai trò nền tảng trong việc rèn luyện tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề, đồng thời là cơ sở để tiếp cận các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu hay kỹ thuật.
"Toán cũng là môn chiếm phần quan trọng trong hầu hết các kỳ thi, từ kỳ thi tốt nghiệp THPT, kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP.HCM đến các bài thi chuẩn hóa quốc tế như SAT, vì vậy cần được đầu tư rất nghiêm túc", ông Tuyên nói.
Ngoài toán, ông Tuyên cho rằng những học sinh có định hướng học ngành công nghệ - kỹ thuật nên trang bị kiến thức tin học cơ bản ngay từ bậc THPT.
TS Lê Thị Phương - Phó trưởng phòng truyền thông và thương hiệu Trường đại học Khoa học sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM - cho rằng ba năm THPT cần được xem là giai đoạn để học sinh nhận diện nghề nghiệp một cách nghiêm túc và có hệ thống.
Theo bà, lựa chọn ngành nghề cần đặt trong sự kết hợp giữa sở thích, năng lực cá nhân và nhu cầu của xã hội.
Học sinh nên chủ động quan sát bản thân, đồng thời tìm hiểu ngành nghề qua nhiều kênh như tham quan thực tế, đọc sách báo, tiếp cận thông tin chính thống hoặc lắng nghe chia sẻ từ những người đi trước.
"Phụ huynh nên đồng hành, tạo điều kiện để con có đủ thông tin và trải nghiệm nghề nghiệp trong nhiều môi trường, gặp gỡ tham khảo ý kiến nhiều người… trước khi cùng con đưa ra quyết định", bà Phương nói.
ThS Phạm Xuân Trường - Trưởng phòng tư vấn tuyển sinh RMIT University Vietnam - cho rằng với những học sinh có kế hoạch du học và "săn" học bổng, quá trình chuẩn bị nên bắt đầu từ sớm, ngay khi bước vào THPT.
Theo ông, các trường đại học quốc tế đánh giá cao một hồ sơ có "câu chuyện" rõ ràng, thể hiện hành trình phát triển của học sinh qua thời gian. Hồ sơ cần cho thấy học sinh đã học được gì, tham gia những hoạt động nào và có đóng góp ra sao cho cộng đồng.
Vì vậy, học sinh nên tận dụng ba năm cấp 3 để xây dựng hành trình này một cách có định hướng, thông qua việc tham gia các hoạt động học thuật, dự án cộng đồng hoặc trải nghiệm thực tế phù hợp với sở thích và mục tiêu.
"Một hành trình được đầu tư liên tục sẽ giúp hồ sơ trở nên thuyết phục hơn trong mắt các trường đại học quốc tế", ông Trường nói.
