Học sinh sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hay dùng văn mẫu cho các bài làm văn là chuyện thường tình trong trường học hiện nay. Thực trạng dạy học văn hiện nay vẫn là một bức tranh nhiều gam màu đan xen, vừa có sự đổi mới tích cực nhưng vẫn còn không ít những điều đáng suy ngẫm.
Việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã mở ra hướng tiếp cận mới: lấy học sinh làm trung tâm, đề cao năng lực đọc hiểu, cảm thụ và sáng tạo. Nhiều giờ học văn không còn bó hẹp trong khuôn khổ “thầy giảng – trò chép” mà trở thành không gian đối thoại, nơi học sinh được nói lên suy nghĩ của mình, được tranh luận, phản biện và kết nối văn học với đời sống. Không khó để bắt gặp những lớp học mà ở đó, một tác phẩm văn chương trở thành chiếc cầu nối để học sinh hiểu hơn về con người, về xã hội và chính bản thân mình.
Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu đáng mừng ấy, thực tế dạy học văn vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Hầu hết giáo viên dạy văn luôn hiểu rằng điểm số trong các kỳ kiểm tra, kỳ thi là quan trọng nhất để đánh giá chất lượng môn học. Cái quỹ đạo ấy đã làm cho những tiết dạy học văn trong nhà trường mất đi cái ý nghĩa cảm thụ văn học để học sinh yêu những tác phẩm và xa hơn nữa là rung cảm và thưởng thức cái hay, cái đẹp của ngôn từ, hình ảnh và thông điệp của những trang văn.
Không ít nơi, dạy văn vẫn bị “công thức hóa” thành những dàn ý cứng nhắc, những bài văn mẫu. Học sinh học văn nhưng lại sợ văn, viết văn nhưng không dám viết khác. Những bài làm tròn trịa về bố cục nhưng thiếu vắng cảm xúc chân thật không phải là hiếm. Có thể nói, khi văn chương bị biến thành một môn học để “lấy điểm”, thì cái hồn của nó cũng dần bị bào mòn. Thay vì rung động trước một câu thơ hay hay day dứt trước một số phận nhân vật, nhiều học sinh chỉ quan tâm “ý này có được điểm không”, “viết thế này có đúng đáp án không”.
Nguyên nhân của thực trạng ấy trước hết là sức nặng của thi cử – khi cách ra đề và chấm điểm vẫn còn thiên về chuẩn hóa sẽ tạo ra “lối mòn” trong dạy và học. Bên cạnh đó là quán tính của phương pháp giảng dạy cũ, khiến một bộ phận giáo viên chưa mạnh dạn đổi mới. Ngoài ra, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, thói quen đọc sâu, đọc chậm của học sinh cũng dần mai một, ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng cảm thụ văn học.
Tạo không gian cho học sinh quyền được cảm, được nghĩ
Để môn văn thực sự trở về đúng giá trị của nó, cần có những thay đổi đồng bộ và bền vững.
Những giờ học văn nên được kết nối rộng mở hơn với thế giới bên ngoài thay vì gói gọn trong chương trình mà việc giới thiệu những tác phẩm hay của một tác giả, một giai đoạn để học sinh tìm đọc và có được cảm nhận của riêng mình đó chính là những sự liên hệ thực tế sinh động và hiệu quả.
Việc truyền cảm hứng đọc sách qua những tiết học văn có thể là một trong những phương thức để học sinh dần dần tiếp cận với cái hay cái đẹp của tác phẩm, hình thành được thói quen đọc sách ngay từ những năm tháng trên ghế nhà trường.
Việc kiểm tra, đánh giá cần cởi mở hơn, chấp nhận những cách hiểu đa dạng miễn là có lý lẽ thuyết phục. Giáo viên cần trở thành người khơi gợi, dẫn dắt hơn là áp đặt, giúp học sinh tìm thấy tiếng nói riêng của mình trong mỗi bài viết.
Quan trọng hơn cả, học sinh cần học cách đọc bằng trái tim, viết bằng suy nghĩ chân thật, thay vì phụ thuộc vào những khuôn mẫu có sẵn.
Khi việc dạy và học văn thoát khỏi những ràng buộc máy móc, trả lại cho học sinh quyền được cảm, được nghĩ và được sáng tạo, thì khi ấy, môn văn mới thực sự sống động và có ý nghĩa. Đó không chỉ là câu chuyện của một môn học, mà còn là câu chuyện của việc nuôi dưỡng những con người biết yêu cái đẹp, biết rung động và biết sống sâu sắc hơn giữa cuộc đời.
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành dự thảo thông tư quy định điều kiện, trình tự, thủ tục, thẩm quyền công nhận văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp để sử dụng tại Việt Nam để lấy ý kiến góp ý.
So với quy định hiện hành, dự thảo có nhiều điều chỉnh đáng chú ý. Trong đó xác định công nhận văn bằng là dịch vụ công. Việc công nhận văn bằng phản ánh trung thực kết quả học tập của người học theo hệ thống giáo dục, hệ thống văn bằng của nước cấp bằng.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, thông tư hiện hành chưa bao quát hết các trường hợp văn bằng của nước ngoài, chưa cụ thể hóa điều kiện công nhận đối với văn bằng theo từng phương thức đào tạo và trên cơ sở thực tế.
Do đó tại dự thảo, về điều kiện công nhận văn bằng do nước ngoài cấp, bên cạnh các điều kiện chung, còn có các điều kiện cụ thể theo phương thức đào tạo như học trực tiếp tại nước ngoài, liên kết đào tạo tại nước ngoài, liên kết đào tạo tại Việt Nam, học trực tuyến, trực tiếp kết hợp trực tuyến, học từ xa, học qua phát thanh - truyền hình.
Với bằng tiến sĩ do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp cho người học theo phương thức đào tạo trực tiếp nếu phải thực hiện nghiên cứu thực địa tại nước khác, để được công nhận, bên cạnh các điều kiện chung, người học phải có thời gian lưu trú, học tập, nghiên cứu tại cơ sở đào tạo theo quy định của cơ quan có thẩm quyền về giáo dục của nước nơi thực hiện hoạt động đào tạo.
Theo quy định đào tạo tiến sĩ tại Việt Nam, tiến sĩ của Việt Nam nghiên cứu sinh phải thực hiện tối thiểu 80% thời gian nghiên cứu và 20% môn học, nên yêu cầu tối thiểu đối với chương trình tiến sĩ phải có thời gian tại nước sở tại.
Tuy nhiên Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết thực tế cho thấy nhiều chương trình tiến sĩ học rất ít ngày tại nước sở tại mặc dù trường xác nhận là hình thức chính quy tại trường, nên cần có quy định tối thiểu có học tập, nghiên cứu tại nước sở tại để tránh việc lạm dụng của các cơ sở nước ngoài như Philippines, Malaysia chỉ yêu cầu ngắn ngày tại trường.
Về thẩm quyền công nhận văn bằng của giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, dự thảo đưa ra hai phương án.
Phương án 1: Sửa đổi quy định hiện hành theo hướng phân cấp cho người đứng đầu đơn vị cung cấp dịch vụ công về công nhận văn bằng.
Phương án 2: Giữ quy định hiện hành, theo đó thủ trưởng đơn vị có chức năng giúp Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý nhà nước về công tác văn bằng, chứng chỉ có thẩm quyền công nhận văn bằng của giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.
Trong đó phương án 1 được thiết kế theo nguyên tắc cơ quan nào thực hiện thủ tục công nhận văn bằng thì cơ quan đó có thẩm quyền công nhận văn bằng, ký cấp giấy công nhận văn bằng; cơ quan quản lý nhà nước không làm thay đơn vị sự nghiệp cung ứng dịch vụ công.
Thông báo được đưa ra từ tháng 3, nhưng trang chủ IELTS gần đây công bố chi tiết hơn về hình thức tên "Writing on Paper" (thi viết trên giấy) này. Nếu đăng ký, thí sinh vẫn sẽ làm kỹ năng nghe, đọc trên máy tính và nói trực tiếp hoặc trực tuyến với giám khảo người thật. Còn với kỹ năng viết, các bạn đọc đề trên máy và được phát bút, phiếu trả lời (IELTS Writing Answer Sheet) để làm bài trên giấy.
"Nếu cảm thấy viết tay thoải mái hơn gõ máy, lựa chọn này có thể giúp bạn thể hiện tốt nhất trong ngày thi", thông báo có đoạn. IELTS đồng thời lưu ý "Writing on Paper" đang chờ Bộ Nội vụ Úc phê duyệt nên chưa thể dùng điểm thi hình thức này để xin visa Úc. Ngoài ra, hình thức này cũng không áp dụng với trường hợp dự thi IELTS UKVI để xin visa Anh.
Theo tổ chức IELTS, dạng câu hỏi, cách chấm điểm, thời lượng làm bài giữa thi viết trên máy và trên giấy đều giống hệt nhau. Hình thức thi viết trên giấy sẽ áp dụng cho cả bài thi học thuật (Academic) và tổng quát (General Training). IELTS cho biết thêm hình thức này bắt đầu triển khai tại một số quốc gia nhất định từ giữa năm 2026.
Trả lời Thanh Niên, Hội đồng Anh - một trong những đơn vị vận hành kỳ thi IELTS tại Việt Nam - không nêu rõ liệu Việt Nam có thuộc danh sách các quốc gia triển khai "Writing on Paper" hay không. Đơn vị này chia sẻ kỳ thi IELTS ở Việt Nam "vẫn được triển khai theo các hình thức và tiêu chuẩn hiện hành, bao gồm thi trên máy tính", thông tin thêm rằng những cập nhật hoặc thay đổi nếu có sẽ được xem xét cẩn trọng theo các tiêu chuẩn toàn cầu và được thông báo qua kênh truyền thông chính thống.
Cũng theo thông báo trên trang chủ IELTS, nếu đăng ký hình thức "Writing on Paper", thí sinh sẽ nhận kết quả trong vòng 5 ngày sau khi thi - muộn hơn khoảng 2 ngày so với thi tất cả kỹ năng trên máy tính - và chứng chỉ không ghi thí sinh đã chọn thi viết trên giấy. Tuy nhiên, nếu đăng ký thi lại một kỹ năng (One Skill Retake) ở bài thi viết, thí sinh vẫn phải viết trên giấy chứ không được chuyển qua gõ trên máy tính.
Theo IELTS, kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng dù đánh máy hay viết giấy thí sinh đều nhận kết quả tương đương nhau cả về điểm tổng và điểm thành phần. Nghiên cứu cũng cho thấy viết tay mang lại trải nghiệm thân thiện hơn cho thí sinh, "giúp tăng sự tự tin song vẫn đảm bảo tính ổn định và độ tin cậy của kết quả", thông báo nêu.
Trước đó vào tháng 3, IELTS thông báo sau khi ghi nhận "mức độ hài lòng cao hơn" ở nhóm thí sinh dự thi IELTS trên máy tính cũng như qua quá trình đánh giá kỹ lưỡng, tổ chức này quyết định từ giữa 2026 trở đi sẽ không tổ chức thi IELTS trên giấy trên toàn cầu. Điều này chính thức "khai tử" hình thức thi đã được tổ chức từ khi IELTS được giới thiệu vào năm 1989 và từng nước sẽ có thời gian áp dụng khác nhau.
Riêng ở Việt Nam, hình thức thi tất cả kỹ năng trên giấy đã ngừng tổ chức từ cuối tháng 3 năm ngoái nhằm "mang đến trải nghiệm thi nhanh chóng, hiệu quả và tiện lợi hơn", theo Hội đồng Anh và IDP tại Việt Nam.
Ngày 14-5, GS Vũ Văn Yêm - Phó giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội - cho biết Đại học Bách khoa Hà Nội vẫn đang triển khai xây dựng cơ sở tại tỉnh Hưng Yên, nhưng sẽ có thêm khuôn viên thứ ba tại Hòa Lạc, ngoại thành Hà Nội.
Hiện thông tin chi tiết về cơ sở Đại học Bách khoa Hà Nội tại Hòa Lạc chưa được công bố.
Trước đó tại cuộc họp thành ủy chiều 13-5, lãnh đạo UBND TP Hà Nội cho biết Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường đại học Giao thông vận tải, Trường đại học CMC đã đồng ý chuyển lên Hòa Lạc.
Trong đó Đại học Bách khoa Hà Nội đã đồng ý sẽ dời lên Hòa Lạc với khoảng 20.000 sinh viên, điều này sẽ giúp thành phố giảm ùn tắc giao thông. Các vị trí cũ của nhà trường có thể sẽ được sử dụng để đào tạo sau đại học hoặc bàn giao lại cho thành phố làm công viên, vườn hoa.
Từ chia sẻ tại cuộc họp, một số tài khoản mạng xã hội chia sẻ lại thông tin với những cách hiểu khác nhau, chưa đúng với chủ trương của thành phố Hà Nội và Đại học Bách khoa Hà Nội.
Tháng 3-2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án phát triển Đại học Bách khoa Hà Nội thuộc nhóm cơ sở giáo dục đại học hàng đầu châu Á.
Trong bức tranh chiến lược này, dự án Cơ sở 2 - Phân hiệu Đại học Bách khoa Hà Nội tại Hưng Yên được xác định là một mảnh ghép quan trọng - như một hạ tầng chiến lược nhằm mở rộng không gian đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của đại học này.
Với phân hiệu tại Hưng Yên, trường đã phê duyệt đồ án quy hoạch chi tiết xây dựng tỉ lệ 1/500. Khuôn viên rộng khoảng 68,21ha, phục vụ 27.000 người học và 1.200 cán bộ giảng dạy, người lao động.
