Theo các chuyên gia, cùng với việc tăng chế tài xử lý, cần “siết” trách nhiệm của nền tảng số, cắt nguồn thu của nội dung lậu và hình thành văn hóa tiêu dùng nội dung hợp pháp.
Theo PGS-TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Công điện 38/CĐ-TTg của Thủ tướng về “Tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ” có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ ở việc xử lý một số vụ việc vi phạm cụ thể mà còn ở thông điệp quản trị mạnh mẽ đối với môi trường số.
“Không gian số không phải là “vùng trắng” của pháp luật, càng không thể là nơi ai muốn sao chép, phát tán, trục lợi từ tài sản trí tuệ của người khác cũng được. Khi Chính phủ yêu cầu mở đợt cao điểm đấu tranh, ngăn chặn và xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc, điều đó đồng nghĩa với việc khẳng định bảo vệ bản quyền chính là bảo vệ môi trường kinh doanh lành mạnh, bảo vệ sáng tạo và bảo vệ niềm tin vào kinh tế số”, ông Sơn nhấn mạnh.
Ý nghĩa lớn nhất của chiến dịch lần này là tạo lập lại kỷ cương cho thị trường nội dung số. Trong nhiều năm qua, doanh nghiệp làm ăn chân chính phải bỏ tiền mua bản quyền, đầu tư sản xuất và trả thù lao cho nghệ sĩ, nhà báo, kỹ thuật viên nhưng lại bị cạnh tranh bất bình đẳng bởi các website lậu, kênh lậu và tài khoản mạng xã hội khai thác trái phép nội dung.
Bên cạnh đó, chiến dịch này còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Một môi trường số văn minh không chỉ được đo bằng tốc độ kết nối hay số lượng người dùng mà còn được đo bằng mức độ tôn trọng công sức, trí tuệ và quyền lợi hợp pháp của người khác. Xử lý nghiêm vi phạm bản quyền không phải là làm khó internet, mà là làm cho internet công bằng hơn, sạch hơn và đáng tin cậy hơn.
Từ chiến dịch này điều quan trọng là phải chuyển thành cơ chế thường xuyên và lâu dài như phát hiện nhanh, xử lý nghiêm, cắt nguồn thu của nội dung lậu, nâng trách nhiệm nền tảng và khuyến khích người dân sử dụng nội dung hợp pháp.
Theo PGS-TS Bùi Hoài Sơn, hiện vẫn tồn tại 3 “khoảng trống” lớn trong xử lý vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng.
Thứ nhất là “khoảng trống” về trách nhiệm của nền tảng trung gian. Nhiều nền tảng vẫn ứng xử theo logic “gỡ khi bị yêu cầu”, trong khi nội dung lậu có thể bị sao chép, đổi tên, cắt nhỏ và phát tán trở lại chỉ trong vài phút.
Thứ hai là “khoảng trống” về phối hợp thực thi. Chủ thể quyền, nền tảng, nhà mạng, cơ quan quản lý, lực lượng thanh tra, công an và tòa án nhiều khi chưa có cơ chế phản ứng nhanh, liên thông và theo thời gian thực.
Thứ ba là khoảng trống về mô hình kinh doanh. Hiện vẫn còn môi trường để nội dung lậu tạo doanh thu từ quảng cáo, lượt xem và dữ liệu người dùng, trong khi người sáng tạo chân chính lại mất thị trường.
“Chống vi phạm bản quyền số không chỉ dừng ở việc “gỡ bỏ nội dung”, mà phải làm đứt chuỗi lợi ích của nội dung lậu. Khi nền tảng còn hưởng lợi, trực tiếp hoặc gián tiếp, từ sự lưu hành của nội dung vi phạm thì công nghệ phát hiện dù tốt đến đâu cũng không đủ”, ông Sơn nói.
Điều cần thiết hiện nay là chuyển từ cơ chế xử lý bị động sang cơ chế phòng ngừa chủ động, từ xử lý từng vụ việc sang quản trị cả hệ sinh thái số để bản quyền trở thành nguyên tắc vận hành bình thường của môi trường internet văn minh.
PGS-TS Bùi Hoài Sơn cũng cho rằng thiệt hại của vi phạm bản quyền số không chỉ nằm ở con số doanh thu bị mất, mà còn là thiệt hại đối với niềm tin thị trường, động lực sáng tạo, môi trường đầu tư và sâu xa hơn là chủ quyền văn hóa số của quốc gia.
“Tôi cho rằng cần đánh giá hành vi vi phạm bản quyền số như một dạng “trục lợi từ sáng tạo của người khác”. Nếu chỉ xử phạt hành chính ở mức thấp, trong khi lợi ích bất hợp pháp thu được rất lớn, thì chế tài sẽ không đủ sức răn đe”, ông Sơn nêu quan điểm.
Đáng lo ngại hơn, một số nền tảng trung gian hoặc hệ sinh thái quảng cáo vô tình, thậm chí cố ý, tiếp tay cho nội dung lậu để thu hút người dùng, tăng lượt xem và tăng doanh thu. Vì vậy, ông Sơn cho rằng cần tăng chế tài theo hướng phân tầng rõ ràng. Hành vi nhỏ lẻ có thể xử lý bằng cảnh báo, gỡ bỏ và xử phạt hành chính; nhưng với hành vi có tổ chức, tái phạm, thu lợi lớn hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng thì cần xem xét xử lý hình sự theo quy định pháp luật.
Liên quan việc hoàn thiện hành lang pháp lý xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường số, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH-CN), cho biết từ ngày 1.4, luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Sở hữu trí tuệ 2025 có hiệu lực. Đáng chú ý, điều 198b mang đến những thay đổi lớn trong việc xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là trên không gian mạng. Luật mới phân tách rõ ràng và cụ thể hóa đối tượng chịu sự điều chỉnh, thay vì quy định chung về “chủ thể trung gian” như trước đây.
Theo đó, quy định tách biệt rõ doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian (như đơn vị cung cấp đường truyền, hosting – dịch vụ lưu trữ) và chủ quản nền tảng số (như mạng xã hội, sàn thương mại điện tử). Trách nhiệm pháp lý giờ đây được áp dụng bao trùm cho cả các nền tảng số trên không gian mạng.
Luật cũng bổ sung khoản 5a vào điều 198b, yêu cầu các chủ quản nền tảng số có trách nhiệm triển khai các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử, an ninh mạng và các quy định khác của pháp luật có liên quan.
Đối với bài toán khó trong việc xử lý các nền tảng xuyên biên giới, theo ông Giang, luật mới đã bổ sung các biện pháp và chế tài dân sự.
Thứ nhất, tòa án có quyền ra quyết định buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc chặn truy cập nội dung vi phạm trên không gian mạng hoặc áp dụng các biện pháp ẩn, không cho xuất hiện trên môi trường mạng.
Thứ hai, tòa án có quyền ra quyết định tạm thời vô hiệu hóa truy cập đến thông tin nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử ứng dụng hoặc định danh địa chỉ internet có liên quan đến hành vi xâm phạm với danh nghĩa là biện pháp khẩn cấp tạm thời, phản ứng ngay nếu có vi phạm.
Bên cạnh đó, theo ông Giang, nhằm đón đầu xu hướng công nghệ, luật Sở hữu trí tuệ cũng bổ sung khoản 5 vào điều 6 để giải quyết vấn đề bảo hộ đối với các sản phẩm do AI (trí tuệ nhân tạo) tạo ra.
Ngày 12.5, Cơ quan Cảnh sát điều tra (Phòng Cảnh sát hình sự - PC02) Công an TP.HCM cho biết vừa khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam Nguyễn Thị Uyên Phương, Trần Thị Thùy Trang và Nguyễn Thị Hạnh (cùng ở thành phố Đà Nẵng), để điều tra về hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.
Hạnh, Trang, Phương (từ trái qua) khi bị bắt
ẢNH: CÔNG AN CUNG CẤP
Theo điều tra ban đầu, vụ việc bắt nguồn từ đơn tố cáo của bà N.T.T.T (ở phường Tây Thạnh, TP.HCM) về việc bị một nhóm người ép trả lãi suất vượt quá quy định pháp luật trong quá trình tham gia các dây hụi trực tuyến.
Vào cuộc xác minh, công an xác định Phương và Hạnh chuyên tổ chức các dây hụi online trên ứng dụng Zalo. Nhóm này điều hành hàng loạt dây hụi ngày, tuần và tháng với sự tham gia của nhiều người từ khắp các tỉnh, thành. Mỗi dây hụi có từ 10 - 15 thành viên, số tiền góp dao động từ 600.000 đồng đến 100 triệu đồng.
Thủ đoạn của các đối tượng là chờ đến khi hụi viên gặp khó khăn tài chính, không có khả năng đóng hụi hoặc cần tiền đóng "hụi chết". Lúc này, Phương và đồng bọn sẽ chủ động tiếp cận, dẫn dắt hụi viên vay tiền để duy trì chân hụi. Thực chất, đây là cái bẫy "tín dụng đen" với lãi suất lên đến 1%/ngày (tương đương 365%/năm).
Kết quả điều tra xác định: Trần Thị Thùy Trang cho bà T. vay 13 lần, thu lợi bất chính khoảng 436 triệu đồng. Nguyễn Thị Hạnh cho bà T. vay 7 lần, thu lợi bất chính khoảng 891 triệu đồng. Nguyễn Thị Uyên Phương cho bà T. vay 11 lần, thu lợi bất chính hơn 138 triệu đồng.
Mở rộng điều tra, cơ quan chức năng phát hiện Phương còn thực hiện 37 giao dịch cho vay với lãi suất "cắt cổ" tương tự đối với bà N.H.A.N (ở thành phố Huế), thu lợi khoảng 150 triệu đồng. Tổng số tiền nhóm này trục lợi từ các nạn nhân lên đến hàng tỉ đồng.
Cơ quan điều tra xác định hành vi của các bị can đã đủ yếu tố cấu thành tội "cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự" theo khoản 2 điều 201 bộ luật Hình sự.
Công an TP.HCM khuyến cáo người dân cần đặc biệt thận trọng khi tham gia các hình thức hụi, họ, biêu, phường trên không gian mạng. Thực tế cho thấy, nhiều đối tượng đã biến tướng hình thức này để dụ dỗ, ép buộc người tham gia rơi vào vòng xoáy nợ nần không lối thoát.
Người dân tuyệt đối không vay tiền từ các cá nhân, hội nhóm hoạt động không rõ ràng trên mạng xã hội. Mọi hành vi tổ chức hụi biến tướng để trục lợi và cho vay lãi nặng sẽ bị xử lý nghiêm theo pháp luật.
Ngày 12.5, Công an phường Phú Xuân (thành phố Huế) cho biết đơn vị vừa phối hợp với lực lượng cảnh sát hình sự Công an thành phố Huế nhanh chóng truy xét, bắt giữ người gây ra vụ trộm cắp tài sản tại chợ Đông Ba.
Trước đó, khoảng 14 giờ ngày 9.5, Công an phường Phú Xuân tiếp nhận tin báo của một tiểu thương tại chợ Đông Ba về việc bị kẻ gian lấy trộm túi xách để tại quầy hàng. Theo trình báo, bên trong túi xách có gần 40 triệu đồng tiền mặt.
Ngay sau khi tiếp nhận tin báo, Công an phường Phú Xuân khẩn trương báo cáo lãnh đạo Công an thành phố Huế, đồng thời phối hợp với lực lượng cảnh sát hình sự triển khai các biện pháp nghiệp vụ, khoanh vùng đối tượng gây án.
Bằng các biện pháp truy xét nhanh, lực lượng công an xác định người thực hiện vụ trộm là Nguyễn Thị Dương (65 tuổi, trú phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng).
Đáng chú ý, Dương có nhiều tiền án về hành vi trộm cắp tài sản. Thời điểm gây án tại Huế, Dương đang bị Cơ quan CSĐT Công an thành phố Đà Nẵng khởi tố bị can, áp dụng biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú để điều tra về hành vi trộm cắp tài sản.
Ngay trong đêm 9.5, một tổ công tác của Công an phường Phú Xuân và Công an thành phố Huế đã tức tốc vào Đà Nẵng, phối hợp với công an địa phương bắt giữ Dương và di lý về Huế để phục vụ công tác điều tra.
Tại cơ quan công an, bước đầu Nguyễn Thị Dương đã thừa nhận toàn bộ hành vi phạm tội của mình. Hiện Công an thành phố Huế đã củng cố hồ sơ để xử lý Dương theo quy định.
Những ngày đầu tháng 4, trời nắng gay gắt, các công chức của Trung tâm phục vụ hành chính công P.Sóc Trăng (TP.Cần Thơ) vẫn tích cực vận hành mô hình "Chứng thực chữ ký tại nhà". Từ tháng 1 đến đầu tháng 4.2026, phường đã giúp đỡ 91 trường hợp già yếu, bệnh tật, đi lại khó khăn và hành trình tiếp theo đã "gõ cửa" nhà ông Quách Hel (76 tuổi, ở khu vực 20, P.Sóc Trăng) - người bị tai biến hơn 10 năm nay.
Đường vào nhà ông Hel không mấy dễ dàng bởi có một đoạn đổ đá tạm, bề ngang nhỏ hẹp, xe ô tô phải "đầu hàng" từ xa. Trước đây, để ra ủy ban làm thủ tục nhận tiền bảo trợ xã hội, ông Hel phải thuê xe ôm chở từ nhà ra lộ lớn, rồi bắt taxi đi. Với căn bệnh tai biến, mỗi lần sang xe đối với ông như một "cực hình".
Nỗi lo ấy càng nhân lên khi 4 phường sáp nhập lại thành P.Sóc Trăng mới. Bà Lâm Thị Bình (69 tuổi, vợ ông Hel) lo ngại vì làm thủ tục tại "cửa quan" vốn đã nhiêu khê, giờ khoảng cách đến trụ sở mới càng xa hơn. "Con cái đi làm ăn ở TP.HCM, trong nhà chỉ có tôi với ông ấy. Mỗi lần đưa chồng đi làm giấy tờ là mỗi lần khó, sợ giấy tờ gặp trục trặc thì không biết kêu ai", bà Bình tâm sự.
Thế rồi, nỗi lo ấy tan biến khi các công chức của Trung tâm phục vụ hành chính công P.Sóc Trăng đã mang hồ sơ đến tận nhà, hỗ trợ ông Hel làm giấy ủy quyền cho vợ đi nhận thay. Bà Bình phấn khởi: "Cũng thủ tục này, trước đây tôi mất vài ngày lận. Bây giờ một ngày sau là có kết quả. Quy trình nhanh gọn hơn hẳn nên tôi rất hài lòng".
Niềm vui này cũng lan tỏa đến cụ bà Thạch Thị Chanh (93 tuổi, khu vực 20) đang mang nhiều bệnh nền. Nhìn cụ ốm yếu lom khom, khó nhọc nhấc từng bước chân, ông Thạch Sol (con trai cụ Chanh) từng xót xa với tình cảnh phải dìu mẹ ra trụ sở ủy ban làm thủ tục nhận tiền bảo trợ xã hội. Giờ đây, niềm vui đã trở lại với ông Sol, khi công chức phường đến tận chiếc giường cụ Chanh hỗ cụ trợ lăn dấu vân tay để làm giấy ủy quyền cho ông. Điều này khiến ông Sol cảm nhận thông điệp chính quyền gần dân đã thực sự đi vào cuộc sống.
Ông Nguyễn Tiến Đạt, Trưởng ban Nhân dân khu vực 20, P.Sóc Trăng, cho biết trên địa bàn có 312 hộ dân với 1.127 nhân khẩu. Để triển khai mô hình hiệu quả, khu vực đã chung sức bằng cách lập nhóm cộng đồng trên mạng xã hội nhằm tuyên truyền thông tin và để bà con đăng ký nhu cầu. Mô hình đang được ủng hộ, minh chứng qua việc người dân phấn khởi đón tiếp và có tinh thần hợp tác cao khi phối hợp với công chức làm thủ tục tại nhà.
Bên cạnh "Chứng thực chữ ký tại nhà", từ tháng 2.2026, Trung tâm phục vụ hành chính công P.Sóc Trăng còn triển khai mô hình "Ngày thứ bảy vì dân". Trong tháng, công chức sẽ dành một ngày thứ bảy để hỗ trợ người dân làm giấy tờ. Tại trung tâm, người dân được giải quyết tất cả thủ tục. Còn tại nhà, công chức tập trung chứng thực chữ ký, hỗ trợ lĩnh vực hộ tịch, bảo trợ xã hội và giảm nghèo.
Từng được giúp đỡ, bà Lý Thị Duyên (70 tuổi, khu vực 20) dành nhiều lời khen cho sự nhiệt tình của các công chức phường. Bà cảm thấy ấm lòng vì nhà nằm sâu trong một con hẻm cụt nhưng đã không bị bỏ lại phía sau. "Tôi bị lãng tai. Dẫu giao tiếp rất khó khăn, nhưng các công chức vẫn kiên nhẫn, cố gắng hướng dẫn đơn giản nhất để tôi hiểu, hoàn thành thủ tục nhận trợ cấp hưu trí", bà Duyên cảm kích nói.
Đằng sau những nụ cười của người dân là nỗ lực thầm lặng của đội ngũ công chức tại trung tâm. Bà Lâm Thị Mỹ Nhiên, Giám đốc Trung tâm phục vụ hành chính công P.Sóc Trăng, cho biết khi vận hành mô hình 2 cấp, phường có trách nhiệm tiếp nhận 2.000 thủ tục hành chính cấp thành phố, cấp xã. Tháng 2 và tháng 3 vừa qua, mỗi ngày trung tâm tiếp nhận khoảng 300 lượt dân, tương đương một công chức phải tiếp 50 người/ngày. Với nhiều người không biết chữ, không biết sử dụng máy vi tính thì công chức sẽ hỗ trợ hết quy trình từ việc điền hồ sơ trực tuyến, đánh máy, viết hộ…
Khối lượng công việc nhiều, nhưng mọi người vẫn quyết tâm thực hiện thêm mô hình vì tính nhân văn và sự thấu hiểu. "Khi mình bỏ một ít thời gian nhưng giúp cô chú hưởng lợi ích cao hơn thì ai cũng cảm thấy rất xứng đáng", bà Nhiên nói và cho biết đa phần người dân cần hỗ trợ tại nhà đều đi lại khó khăn. Trường hợp nhận tiền bảo trợ hằng tháng là 500.000 đồng, nếu thuê xe đi về làm thủ tục thì tốn kém, thực nhận chẳng còn bao nhiêu.
Từ sự đồng lòng thực hiện, trung tâm đã linh hoạt chia ca trực vào thứ bảy để công chức vẫn có thời gian nghỉ ngơi, đồng thời tăng cường nhân sự chuyên môn về văn hóa - xã hội hay hộ tịch khi cần thiết. Mọi người sẵn sàng hỗ trợ bà con khắp 24 khu vực trên địa bàn, có nơi cách trụ sở hàng chục cây số. Dù hiện tại, mỗi đợt tổ chức chỉ phục vụ khoảng 30 người, do bà con còn e ngại định kiến về giờ giấc hành chính, nhưng lãnh đạo phường quyết tâm sẽ tăng cường tuyên truyền để lan tỏa mạnh mẽ hơn.
Theo bà Nhiên, dù các công chức đã dần quen với guồng quay công việc nhưng sự phục vụ người dân vẫn còn phải cố gắng, nỗ lực hơn nữa. Bởi vẫn còn đó những kỳ vọng công chức sẽ giải quyết thủ tục hành chính đơn giản và nhanh gọn hơn. (còn tiếp)
