Nhận lời mời của Tổng thống Philippines, Chủ tịch ASEAN 2026 Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu từ ngày 7 đến 8-5.
“Chuyến công tác lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi đây là chuyến công tác nước ngoài đầu tiên, đồng thời cũng là lần đầu tiên Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN trên cương vị mới”, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang chia sẻ trước thềm chuyến công tác, theo thông tin từ Bộ Ngoại giao.
Theo Thứ trưởng, sự tham dự của Thủ tướng Lê Minh Hưng thể hiện Việt Nam tiếp tục triển khai nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa theo tinh thần Đại hội Đảng XIV, trong đó ASEAN tiếp tục là ưu tiên chiến lược hàng đầu.
Đây cũng là thông điệp về cam kết của Việt Nam đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, với tinh thần chủ động, tích cực và đóng góp thực chất.
Ông Đặng Hoàng Giang cho biết mục tiêu xuyên suốt của chuyến công tác là cùng các nước củng cố hòa bình, giữ vững đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN, nâng cao năng lực ứng phó. Qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển bền vững của khu vực và từng quốc gia thành viên, đồng thời thúc đẩy quan hệ song phương giữa Việt Nam với các nước ASEAN.
Việt Nam sẽ tập trung vào một số ưu tiên lớn sau:
Thứ nhất, phối hợp chặt chẽ với các nước ASEAN thúc đẩy triển khai hiệu quả các ưu tiên của năm Chủ tịch ASEAN 2026 và Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, hướng tới xây dựng một Cộng đồng ASEAN tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm.
Thứ hai, cùng ASEAN thúc đẩy duy trì môi trường hòa bình, an ninh và ổn định, đề cao thượng tôn luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương, tăng cường liên kết nội khối, đồng thời mở rộng và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác, qua đó củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.
Thứ ba, tham gia tích cực vào các nội dung ưu tiên của hội nghị, đặc biệt là các vấn đề cấp bách liên quan đến an ninh năng lượng, an ninh lương thực và hỗ trợ công dân. Việt Nam đã chủ động nghiên cứu, chuẩn bị các đề xuất, sáng kiến cụ thể, thiết thực nhằm nâng cao năng lực ứng phó chung của ASEAN trước các biến động và thách thức ngày càng phức tạp từ bên ngoài.
Nhân dịp này, Thủ tướng Lê Minh Hưng dự kiến sẽ có những cuộc gặp trực tiếp đầu tiên với lãnh đạo các nước ASEAN trên cương vị mới, qua đó củng cố quan hệ hữu nghị, tăng cường tin cậy chính trị và thúc đẩy hợp tác thực chất.
Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang bày tỏ tin tưởng chuyến tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN của Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ thành công tốt đẹp, tiếp tục khẳng định hình ảnh một Việt Nam chủ động, tích cực, chân thành, trách nhiệm và sẵn sàng đóng góp cho hòa bình, ổn định và phát triển chung của ASEAN, đồng thời tiếp tục nâng cao vai trò, vị thế của Việt Nam trong khu vực cũng như góp phần tăng cường quan hệ giữa Việt Nam với các nước thành viên ASEAN.
Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 và các hội nghị liên quan có chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung”.
Đây là hội nghị cấp cao thường niên đầu tiên trong năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines.
Hội nghị có ý nghĩa đặc biệt khi ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới sau 10 năm xây dựng Cộng đồng ASEAN (2015 – 2025), đồng thời là năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 cùng các kế hoạch trên bốn trụ cột chính trị – an ninh, kinh tế, văn hóa – xã hội và kết nối.
Hội nghị diễn ra trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới biến động nhanh, phức tạp, với nhiều thách thức về cạnh tranh chiến lược, gián đoạn chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, lương thực và bảo hộ thương mại.
Đây sẽ là dịp để lãnh đạo 11 quốc gia ASEAN trao đổi toàn diện, thống nhất định hướng chiến lược, củng cố đoàn kết và nâng cao năng lực tự cường, tiếp tục khẳng định giá trị chiến lược của ASEAN.
Hội nghị sẽ tập trung vào ba trọng tâm lớn sau:
Thứ nhất, củng cố đoàn kết, tự cường và năng lực ứng phó của ASEAN trước các thách thức cấp bách, nhất là về an ninh năng lượng, an ninh lương thực, ổn định chuỗi cung ứng và hỗ trợ công dân trong các tình huống khẩn cấp.
Thứ hai, thúc đẩy triển khai hiệu quả các ưu tiên chiến lược của ASEAN, đặc biệt là Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các trọng tâm hợp tác trong năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines.
Thứ ba, tiếp tục phát huy tiếng nói chung và vai trò trung tâm của ASEAN trên cơ sở đề cao thượng tôn pháp luật, ủng hộ chủ nghĩa đa phương, làm sâu sắc quan hệ với các đối tác, qua đó góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định và thuận lợi cho phát triển, nâng cao vị thế và vai trò của ASEAN trong khu vực và trên thế giới.
"Chúng tôi không đòi hỏi sự nhượng bộ nào. Thứ duy nhất chúng tôi đòi hỏi là quyền hợp pháp của mình", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết trong cuộc họp báo thường kỳ hôm nay, đề cập đến đề xuất chấm dứt xung đột mà nước này vừa chuyển cho Mỹ.
Phát biểu được Baghaei đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng ông "vừa đọc phản hồi từ 'đại diện Iran'" về đề xuất hòa bình của Mỹ, tuyên bố "không thể chấp nhận được văn bản này", song không nêu chi tiết về nội dung.
Ông Trump trong cuộc phỏng vấn với trang tin Axios sau đó cho biết "tôi không thích bức thư của Iran, nó hoàn toàn không phù hợp, tôi không thích cách họ phản hồi", đồng thời cáo buộc Iran "gây bất ổn cho nhiều quốc gia trong 47 năm".
"Đề xuất của chúng tôi về đảm bảo an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz có vô lý không?", ông Baghaei đặt câu hỏi, phản bác lại tuyên bố của ông Trump. "Nỗ lực thiết lập hòa bình và an ninh trên toàn khu vực là thiếu trách nhiệm sao?".
Ông lưu ý rằng đề xuất của Iran tập trung vào việc chấm dứt chiến tranh trên toàn khu vực, ngăn chặn các cuộc tấn công vào tàu thuyền Iran và đảm bảo giải phóng tài sản của nước này đã bị đóng băng trong nhiều năm qua.
"Mọi điều khoản chúng tôi đưa ra trong đề xuất đều hợp lý, hào phóng, nhằm mang lại lợi ích cho khu vực và toàn thế giới", ông nói thêm, nhấn mạnh đây không thể bị coi là những yêu cầu quá đáng hay thiếu trách nhiệm.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cho rằng mọi vấn đề do Iran nêu ra lẽ ra phải được đưa ra thảo luận. Tuy nhiên, ông cáo buộc Mỹ "tiếp tục khăng khăng đưa ra những yêu cầu vô lý".
Khi được hỏi về thông tin rằng cả Iran và Mỹ đều thiếu ý chí tiếp tục đàm phán, ông Baqaei cho biết ưu tiên hiện tại của Tehran là chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon, đảm bảo an ninh tại eo biển Hormuz và ngăn chặn các hành động thù địch cũng như việc phong tỏa tàu thuyền. Ông mô tả những ưu tiên này là "có trách nhiệm và hợp lý" trong bối cảnh hiện nay.
Bình luận về tương lai đàm phán Iran - Mỹ và khả năng chiến sự tái bùng phát, ông Baqaei tuyên bố Iran sẵn sàng chiến đấu bất cứ khi nào cần thiết, nhưng cũng sẽ tận dụng các kênh ngoại giao bất cứ khi nào thấy hiệu quả để bảo vệ lợi ích quốc gia.
Trong cuộc phỏng vấn với Axios, ông Trump cho biết đã nói chuyện với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về phản ứng của Iran, cũng như một số vấn đề khác.
"Đây là một cuộc điện đàm rất thành công, quan hệ của chúng tôi tốt", ông Trump nói về ông Netanyahu. "Các cuộc đàm phán với Iran là vấn đề của riêng tôi, không phải là của mọi người".
Giới chức Iran cho biết thông qua phản hồi mới gửi, nước này bác bỏ đề xuất của Mỹ mà họ coi là "yêu cầu đầu hàng". Tổng thống Masoud Pezeshkian tuyên bố "Iran sẽ không bao giờ cúi đầu trước đối phương, nếu đối thoại hay đàm phán diễn ra, đó không phải hành động đầu hàng hay lùi bước".
Hãng thông tấn Tasnim của Iran dẫn lời một nguồn tin cho biết phản ứng của ông Trump với đề xuất hòa bình "không quan trọng" với Tehran.
"Không ai ở Iran soạn thảo đề xuất để làm hài lòng ông Trump", người này nói. "Nhóm đàm phán chỉ đưa ra những gì phù hợp với quyền lợi của người dân Iran và điều này sẽ tốt hơn nếu ông Trump không hài lòng".
Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB cho biết trong đề xuất của mình, Iran muốn bồi thường thiệt hại do xung đột và nhấn mạnh chủ quyền đối với eo biển Hormuz. Bên cạnh đó, nước này kêu gọi Mỹ chấm dứt chiến dịch phong tỏa hàng hải, đảm bảo không có thêm các cuộc tấn công, gỡ bỏ những biện pháp trừng phạt và hủy lệnh cấm bán dầu do Washington áp đặt với Tehran.
Wall Street Journal cho biết Iran còn bác yêu cầu của Mỹ liên quan đến chương trình hạt nhân và kho uranium đã làm giàu. Iran cho biết họ muốn tổ chức đàm phán riêng biệt, đề nghị pha loãng một phần uranium đã làm giàu và chuyển phần còn lại cho quốc gia thứ ba. Số uranium này sẽ được trả lại nếu Mỹ rút khỏi bất cứ thỏa thuận cuối cùng nào.
Mỹ - Israel ngày 28/2 bắt đầu chiến dịch tấn công Iran, giao tranh dừng lại sau lệnh ngừng bắn vào ngày 8/4 để Washington và Tehran đàm phán. Iran vẫn duy trì kiểm soát chặt chẽ eo biển Hormuz, còn Mỹ áp lệnh phong tỏa các cảng Iran để đáp trả.
Chính phủ Anh ngày 11/4 thông báo hoãn kế hoạch trao trả quần đảo Chagos cho Mauritius, theo thỏa thuận được ký giữa hai nước hồi tháng 5/2025. Dự luật để thực thi thỏa thuận trả đảo không được đưa vào chương trình làm việc của quốc hội Anh vì nhiều khả năng không kịp thông qua trước khi kỳ họp kết thúc.
Dự luật cũng thiếu thư ủng hộ chính thức từ Washington, điều kiện pháp lý cần thiết để triển khai hiệp định với Mauritius. "Chúng tôi luôn nói rằng thỏa thuận chỉ có thể tiếp tục nếu được Mỹ ủng hộ", người phát ngôn chính phủ Anh nói với BBC.
Theo kế hoạch ban đầu, sau khi trao trả chủ quyền quần đảo Chagos cho Mauritius, Anh sẽ thuê lại đảo Diego Garcia với thời hạn 99 năm kèm tùy chọn gia hạn. Diego Garcia là nơi đặt căn cứ quân sự chung Anh - Mỹ, đồng thời là tiền đồn quan trọng của cả hai nước tại Ấn Độ Dương.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần chỉ trích kế hoạch trả đảo của Anh. Trong các phát biểu hồi đầu năm, ông gọi đây là hành động "ngu ngốc" và "yếu kém", cho rằng việc trao trả Chagos cho Mauritius có thể bị các đối thủ chiến lược của Mỹ khai thác.
Chính phủ Anh nói vẫn chưa từ bỏ hoàn toàn kế hoạch trả đảo cho Mauritius, cho rằng đây là phương án phù hợp nhất cho các bên.
"Diego Garcia là tài sản quân sự chiến lược then chốt của cả Anh và Mỹ. Việc đảm bảo an ninh hoạt động dài hạn cho căn cứ đang và sẽ là ưu tiên của chúng tôi. Đây cũng là lý do chúng tôi ký kết thỏa thuận. Chúng tôi sẽ tiếp tục tiếp xúc với Mỹ và Mauritius", người phát ngôn chính phủ Anh cho biết.
Quần đảo Chagos, nằm trong Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh, gồm khoảng 60 hòn đảo và đã nằm dưới sự kiểm soát của London từ thế kỷ 19. Diego Garcia là đảo lớn nhất trong quần đảo với diện tích 30 km2.
Anh duy trì kiểm soát quần đảo này sau khi Mauritius giành độc lập vào thập niên 1960. Trong quá khứ, hàng nghìn cư dân Chagos đã bị buộc rời khỏi nơi sinh sống, dẫn tới nhiều vụ kiện đòi bồi thường tại tòa án Anh.
Năm 2019, Tòa án Công lý Quốc tế khuyến nghị Anh trao trả quần đảo cho Mauritius. Chính phủ Anh sau đó cho rằng chỉ có một thỏa thuận với Mauritius mới đảm bảo tương lai lâu dài của căn cứ Diego Garcia.
"Theo lời mời của Chủ tịch Tập Cận Bình, Tổng thống Mỹ Donald J. Trump sẽ thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc từ ngày 13/5 đến 15/5", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc hôm nay cho biết. Đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Trump trong nhiệm kỳ thứ hai.
Theo kế hoạch, Tổng thống Trump sẽ hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình vào sáng 14/5. Trong ngày 15/5, ông Trump và ông Tập sẽ dự tiệc trà và cùng ăn trưa làm việc trước khi lãnh đạo Mỹ trở về Washington.
Sự kiện diễn ra khi quan hệ Mỹ - Trung có dấu hiệu ổn định hơn sau giai đoạn căng thẳng thương mại, nhưng lại bị phủ bóng bởi chiến sự Iran. Chuyến thăm ban đầu dự kiến diễn ra vào tháng 3, nhưng đã bị hoãn do Washington dồn sự tập trung cho cuộc chiến ở Trung Đông. Ông Trump từng muốn chấm dứt chiến sự với Iran trước khi thăm Trung Quốc, nhưng điều nay chưa thể trở thành hiện thực, khi đàm phán giữa Washington và Tehran đang bế tắc.
Theo giới chức Mỹ, ông Trump muốn thúc đẩy Trung Quốc làm trung gian cho một thỏa thuận có thể giúp nhanh chóng chấm dứt cuộc xung đột. Điều đó khiến tình hình Trung Đông trở thành vấn đề nổi bật trong chương trình nghị sự Mỹ - Trung, vốn chủ yếu xoay quanh thương mại, công nghệ, khoáng sản chiến lược và Đài Loan.
Xung đột ở Trung Đông bùng phát từ ngày 28/2, khi Mỹ và Israel phối hợp không kích Iran, hạ sát hàng loạt quan chức cấp cao, trong đó có Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Iran sau đó tập kích đáp trả vào Israel cùng các nước vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ.
Chiến sự còn khiến eo biển Hormuz, tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới đến từ vùng Vịnh, rơi vào vòng phong tỏa kép. Iran đã siết kiểm soát Hormuz, chỉ cho phép tàu của quốc gia "thân thiện" đi qua, trong khi Mỹ đã áp lệnh phong tỏa với mọi cảng biển Iran từ ngày 13/4.
Những diễn biến này ảnh hưởng tới cả Mỹ và Trung Quốc, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Trung Quốc là bên mua đáng kể dầu thô từ Iran và tận dụng nguồn cung giá rẻ này để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong khi đó, chiến sự kéo dài làm dấy lên lo ngại về giá nhiên liệu tại Mỹ và nguy cơ nước này lún sâu hơn vào một cuộc xung đột mới tại Trung Đông.
Do đó, đây là một trong những hội nghị hiếm hoi mà cả Washington lẫn Bắc Kinh đều có động lực tìm kiếm sự ổn định, ít nhất là trong ngắn hạn. Mỹ kỳ vọng Trung Quốc có thể đóng vai trò trung gian hoặc ít nhất gây sức ép để Iran chấp nhận một số nhượng bộ liên quan chương trình hạt nhân và eo biển Hormuz.
Một dấu hiệu cho thấy mức độ liên quan giữa xung đột Iran với cuộc gặp giữa ông Trump với ông Tập là việc Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đến Bắc Kinh tuần trước và gặp người đồng cấp Vương Nghị. Theo hãng tin ISNA, Ngoại trưởng Iran đã thông báo cho ông Vương về các cuộc đàm phán giữa nước này với Mỹ mà Pakistan làm trung gian.
"Tôi cho rằng đây là sự sắp đặt có chủ ý, khi phía Iran đến để nói với Trung Quốc đâu là giới hạn cuối cùng của họ. Họ nghĩ Trung Quốc có thể giúp đạt được điều gì và Bắc Kinh có thể làm gì để tác động tới ông Trump", Yun Sun, giám đốc chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson, Mỹ nói với Washington Post.
Trung Quốc đến nay vẫn tránh đưa ra lập trường công khai quá cứng rắn về cuộc xung đột, đồng thời duy trì sự ủng hộ đối với Tehran. Khi gặp ông Araghchi, ông Vương kêu gọi các bên, trong đó có Tehran, tăng cường nỗ lực để mở cửa lại eo biển Hormuz, nhưng cũng khẳng định Trung Quốc ủng hộ "các quyền hợp pháp của Iran trong việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì hòa bình".
Tuy nhiên, những khác biệt quan điểm liên quan chiến sự Iran có thể làm giảm kỳ vọng về kết quả đàm phán Mỹ - Trung. Thời điểm ông Araghchi thăm Bắc Kinh tuần trước được cho là nhằm nhấn mạnh mối quan hệ Trung Quốc - Iran trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh với Mỹ.
"Ông Tập muốn đảm bảo rằng cuộc chiến của Mỹ với mục đích thay đổi một chế độ ở Trung Đông được nhìn nhận là thất bại, còn ông Trump dĩ nhiên muốn điều ngược lại", Jacob Stokes, phó giám đốc chương trình Ấn Độ - Thái Bình Dương thuộc tổ chức nghiên cứu Trung tâm An ninh Mỹ Mới (CNAS), nói với WSJ.
Các chuyên gia cho rằng Tổng thống Trump muốn tìm kiếm sự hỗ trợ từ Trung Quốc khi chưa thể chấm dứt cuộc xung đột theo các điều khoản ông mong muốn, nhưng lưu ý rằng lãnh đạo Mỹ không nên kỳ vọng quá nhiều vào Bắc Kinh trong vấn đề này.
"Đây rõ ràng không phải vị thế lý tưởng đối với một Tổng thống Mỹ lần đầu thăm Trung Quốc sau một thập kỷ", Aaron David Miller, cựu nhà đàm phán Trung Đông của Mỹ, nhận định.
Theo Miller, ông Trump đang bước vào cuộc hội đàm với ít đòn bẩy hơn so với trước đây. Nước Mỹ hiện nay đã tự cô lập mình hơn với thế giới bằng các đòn thuế quan sâu rộng với cả đồng minh, đối tác lẫn đối thủ, trong khi mối quan hệ giữa Washington với NATO dưới thời ông Trump cũng trở nên căng thẳng.
Ngoài chiến sự Iran, lãnh đạo Mỹ - Trung dự kiến tiếp tục trao đổi về các vấn đề là nguồn cơn dẫn đến căng thẳng trong quan hệ song phương như thương mại, công nghệ, kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, Đài Loan.
"Hầu như mọi bên đều có lợi ích gắn với kết quả của cuộc gặp này", Chad Bown, chuyên gia cấp cao tại Viện Peterson về Kinh tế Quốc tế, nhận định với CNBC.
Eswar Prasad, giáo sư kinh tế tại Đại học Cornell, New York, Mỹ nhận định hai lãnh đạo sẽ nỗ lực tìm tiếng nói chung, bởi bất cứ căng thẳng nào trong cuộc gặp thượng đỉnh đều có thể làm gia tăng đối đầu giữa hai bên, khiến tình trạng bất ổn kinh tế và địa chính trị kéo dài, đồng thời gây tổn hại nghiêm trọng tới thương mại và tăng trưởng toàn cầu.
"Cả thế giới kỳ vọng hai lãnh đạo có thể đạt được đồng thuận, ít nhất là về một số vấn đề nhất định, đồng thời tìm cách ngăn căng thẳng tiếp tục leo thang ở vấn đề còn lại", ông Prasad nói.
