Cách đây vài ngày, dưới ánh nắng gay gắt và oi bức của miền Nam, tôi đã đặt một cuốc xe công nghệ do một phụ nữ trung niên cầm lái. Cô khoảng 40 tuổi, mặc chiếc áo đồng phục đã cũ và sờn màu.
Dáng người tương đối nhỏ nên cô phải loay hoay với chiếc xe tay ga trong lúc chờ đợi và gạt chống để đón tôi lên xe.
Những năm gần đây, nền kinh tế chia sẻ đang ngày càng phổ biến hơn đối với nhóm lao động tự do. Vài năm trước, tài xế công nghệ vốn chủ yếu dành cho nam giới, giờ đây ngày càng nhiều phụ nữ hơn 30 tuổi tham gia lĩnh vực này.
Cô tài xế công nghệ chia sẻ với tôi rằng công việc này linh hoạt về mặt thời gian, giúp cô thu xếp về nhà nấu ăn và đưa đón con đi học do hai vợ chồng ở trọ tại thành phố, không có ông bà nội ngoại phụ giúp.
Tuy nhiên, đây chẳng phải là ưu tiên của cô, mà là cô không có sự lựa chọn tốt hơn. Trước khi sinh con, cô từng là nhân viên bán hàng cho một chuỗi quần áo, nhưng sau kỳ nghỉ thai sản, cô không thể tìm được công việc phù hợp với kinh nghiệm trước đó nên chấp nhận làm tài xế công nghệ.
Cô ấy cũng không phải trường hợp duy nhất buộc phải làm tài xế công nghệ để mưu sinh. Nhiều người phụ nữ hơn 30 tuổi phải làm những công việc đòi hỏi thể lực như tài xế công nghệ, vệ sinh máy lạnh… cho thấy việc mưu sinh chưa bao giờ điều dễ dàng đối với nhóm lao động tự do.
Điều này làm tôi nhớ đến một người phụ nữ trung niên đến nhà tôi dọn dẹp do vợ tôi đặt qua một ứng dụng công nghệ. Chị ấy mặc áo đồng phục màu cam hơi phai màu và phải chở theo một túi dụng cụ khá to và bất tiện trên xe máy.
Tương tự chị tài xế công nghệ, họ đều đang bán sức lao động để mưu sinh. Khi bị đẩy ra khỏi thị trường lao động chính thức, họ trở thành lao động tự do với muôn vàn bấp bênh: không có hợp đồng lao động, không được hưởng các chế độ an sinh xã hội, trong khi rủi ro tai nạn và bệnh lý nghề nghiệp rất cao.
Tôi tự hỏi rằng những công việc này có thật sự linh hoạt và tự do, hay chỉ là những người phụ nữ này buộc phải chấp nhận do không còn lựa chọn nào khác? Đến khi nào những người phụ nữ này mới có thể thoát khỏi vòng luẩn quẩn của sự bấp bênh dưới danh nghĩa “tự do”?
"Chúng ta vẫn đang dạy Toán, Lý, Hóa theo kiểu đánh đố, ai giải được nhiều, nhanh, khó thì điểm cao. Học Toán ở phổ thông, tôi cảm giác như mình được dạy để trở thành một nhà nghiên cứu. Nếu nói thật lòng, liệu mấy ai trả lời được các ứng dụng thực tế trong đời sống hàng ngày của những bài toán ở bậc phổ thông là gì?".
Đó là thắc mắc của độc giả Huynh Thu xung quanh việc dạy và học Toán ở bậc phổ thông. Nhiều ý kiến cho rằng chương trình Toán hiện nay vẫn nặng về tính hàn lâm, thậm chí mang tính "đánh đố" và chưa gắn với nhu cầu thực tiễn. Không ít người sau khi đi học, đi làm vẫn không thấy rõ mối liên hệ giữa kiến thức Toán phổ thông và công việc thực tế, từ đó đặt câu hỏi về sự cần thiết của chương trình hiện tại.
"Hồi trước, tôi học đại học Bách Khoa, Hà Nội, Toán cao cấp 1-2-3 phải nói là cực kỳ khó. Ngay năm đầu tiên, tôi đã phải học về ma trận. Khi hỏi giáo viên 'cái này học để làm gì?' thì tôi chỉ nhận được câu trả lời rằng: 'Các anh cứ học đi, không học thì không qua được môn'. Tôi thi trượt hai lần, mãi đến lần ba mới miễn cưỡng qua môn và 25 năm nay cũng không bao giờ dùng tới những kiến thức đó. Tính ra, môn Toán từ lớp 10 đến Đại học, tôi chưa lần nào được giáo viên nói nó ứng dụng làm gì cả?", bạn đọc Quang Tan nói thêm.
Cùng quan điểm, độc giả Lão Mạc đặt vấn đề về tính ứng dụng của Toán phổ thông: "Quan trọng là ứng dụng Toán học trong công việc là gì? Nếu không liên quan thì chẳng mấy ai học chuyên sâu vì cũng chẳng để làm gì? Cái học sinh cần gần như là kiến thức thực dụng ứng dụng cho công việc là chính. Còn việc đào tạo chuyên sâu nên dành cho các lĩnh vực mũi nhọn, thay vì áp dụng đại trà".
>> 'Học sinh Việt lãng phí thời gian vì cân bằng phản ứng oxi hóa khử'
Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến cho rằng cách nhìn nhận "học Toán để áp dụng ngay" là chưa đầy đủ. Độc giả Kẻ Đi Đêm phản biện: "Tại sao đến giờ vẫn có người mang suy nghĩ phải áp dụng kiến thức Toán học vào thực tế thì mới có giá trị? Học Toán để nâng cao tư duy logic, trong khi chẳng có môn nào có thể đáp ứng điều đó tốt hơn Toán. Giá trị lớn nhất của môn Toán không nằm ở việc áp dụng công thức vào thực tế, mà ở cách rèn luyện sự phát triển của não bộ".
Nhấn mạnh vai trò nền tảng của Toán trong việc hình thành tư duy logic, khả năng phân tích - những kỹ năng không dễ đo lường ngay nhưng có giá trị lâu dài, độc giả Lehuydocho rằng: "Học Toán ở bậc phổ thông chủ yếu là để rèn luyện khả năng tư duy, chứ không có nhiều thời gian để thầy cô nói hết ứng dụng của nó vào đời sống. Khi lên đại học hoặc đi làm, người học sẽ dần hiểu rõ hơn ý nghĩa của những kiến thức đã được dạy".
Với cái nhìn dung hòa hơn về ý nghĩ của việc học Toán phổ thông, độc giả Quanthibachtuyet đề xuất giải pháp: "Cần làm mới phương pháp giảng dạy môn Toán bằng cách dẫn chứng cụ thể qua từng bài học để kích thích đam mê khám phá của học sinh. Việc bổ sung các ví dụ thực tế, minh họa trực quan sẽ có thể giúp các em hiểu bài học gần gũi hơn, đồng thời vẫn giữ được mục tiêu rèn luyện tư duy".
Khu nhà chung cư của tôi xây đã lâu nên vấn đề cách âm không được tốt cho lắm. Hằng ngày, cứ vào khoảng 4h chiều, đứng ở khu vực ban công nhà tôi là nghe văng vẳng tiếng đàn piano.
Người đánh đàn là một đứa trẻ đang luyện tập. Cứ hai tuần là đổi sang một bài mới. Riêng tôi ám ảnh nhất là bài Con bướm vàng cháu đánh suốt mấy tháng mới nhuần nhuyễn.
Đứa trẻ này học đàn cũng khá lâu rồi nhưng chỉ đánh được những bài hát Việt Nam đơn giản, dành cho thiếu nhi.
Tôi có quen biết gia đình này vì có con trong cùng độ tuổi. Thời gian trước người bố khoe với tôi là đã đăng ký cho con đi học đàn piano mấy khóa liền. Chịu chơi hơn, cả nhà còn mua một cây đàn piano cho con tập ở nhà. Tổng chi phí đâu đó rơi vào khoảng 75 triệu đồng rồi.
Tôi chia sẻ lại là chỉ cho cháu nhà đi học vẽ, dụng cụ, giấy màu cũng rẻ chứ không đắt. Vả lại cháu có mau chán thì bỏ đi cũng không tiếc. Với lại học piano, dường như chỉ phù hợp với những gia đình khá giả có điều kiện. Thứ nhất là chi phí theo đuổi đắt đỏ, thứ hai là bỏ công sức luyện tập trong thời gian dài, nếu thành thạo piano rồi thì biểu diễn ở đâu? Có ra tiền không?
Vẽ tranh nếu có khiếu còn có thể đi bán tranh, vẽ trang trí tường nhà, chứ giỏi đàn piano thì có bao nhiêu khách sạn 5 sao tuyển pianolist? Sau khi nghe tôi nói một hồi thì anh hàng xóm nhận ra dường như đây là kỹ năng hơi vô dụng - đối với những người có yêu cầu thực dụng.
Riêng tôi, tôi không nghĩ đó là thực dụng. Học thêm một kỹ năng là điều cần thiết và tốt, nhưng kỹ năng đó phải ứng dụng được trong đời sống, để bổ trợ thêm cho sinh hoạt, cuộc sống sau này thì mới không phí phạm.
Tôi từng ngồi cùng bàn với một nhóm đồng nghiệp. Sau khi ăn xong món sườn nướng, một người vô thức mút từng ngón tay rồi tiếp tục cầm đũa gắp thức ăn chung. Sau đó người này lại dùng khăn giấy ướt lau qua loa, sau đó tỉnh bơ cầm ly bia đi mời khắp các bàn khác.
Đây là thói quen không hiếm, đặc biệt khi ăn những món cần dùng tay, giống như bóc vỏ tôm mà tác giả bài viết "Món tôm chưa bóc vỏ giết chết sự tinh tế trên bàn tiệc" đề cập.
Nhưng dùng tay ăn xong lại mút tay khác ở chỗ vấn đề nằm ở chỗ hành động này thường diễn ra một cách tự nhiên trong vô thức, đến mức người thực hiện không nhận ra nó gây phản cảm.
Tiện thể, tôi xin kể thêm hai trường hợp mà bản thân từng chứng kiến, và mỗi lần như vậy đều để lại cảm giác khó chịu, lấn cấn và không biết nói cùng ai:
Gắp đồ ăn cho người khác
Thoạt nghe, đây có vẻ là hành động thể hiện sự quan tâm. Nhưng trong nhiều tình huống, nó lại trở thành sự quan tâm áp đặt. Tôi từng dự một bữa tiệc, trong đó một người liên tục dùng đũa của mình gắp thức ăn vào bát người bên cạnh, bất chấp người kia đã khéo léo từ chối.
Có món họ không thích, có món họ dị ứng, nhưng cuối cùng vẫn phải nhận vì ngại. Thế rồi mọi người lại chuyền những món ăn được gắp sang một cái đĩa to. Tàn tiệc, chiếc đĩa đó không khác gì một món thập cẩm.
Sự tinh tế không phải là làm thay người khác, mà là để họ được lựa chọn. Tôi không bàn đến vấn đề vệ sinh, vì người gắp món ăn dùng đũa riêng.
Vừa ăn vừa nói
Không khó để bắt gặp cảnh nhiều người miệng còn đầy thức ăn nhưng câu chuyện vẫn không ngừng lại. Âm thanh nhai, mùi thức ăn, thậm chí là những mảnh vụn vô tình bắn ra tất cả đều khiến người đối diện không biết phải làm sao.
Không gian bàn tiệc cũng là không gian giao tiếp. Ông bà ta có câu: Học ăn, học nói, học gói, học mở. Vì thế "ăn và "nói" rất quan trọng.
Nhìn rộng ra, cả ba câu chuyện trên đều có một điểm chung: Sự thiếu ý thức về không gian chung. Trên bàn ăn, mỗi hành vi cá nhân đều có tác động đến người khác, dù lớn hay nhỏ. Nhưng nhiều người lại coi đó là "chuyện bình thường".
Chúng ta thường nói về sự văn minh trong những điều lớn lao hơn như ứng xử nơi công cộng, văn hóa giao thông, hay cách tranh luận trên mạng xã hội.
Nhưng thực tế, văn minh bắt đầu từ những điều rất nhỏ như cách cầm đũa, cách ăn uống, cách giữ ý tứ khi ngồi chung bàn với người khác. Chỉ cần mỗi người tiết chế một chút, quan sát một chút, và nghĩ đến cảm nhận của người đối diện nhiều hơn một chút, thì bàn tiệc sẽ ngon hơn rất nhiều.
